Doğu anadolu bölgesinde hayvan yetiştiricilerinin sorunları hk.

İBRAHİM ÖZDOĞAN (Erzurum)Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Yüce Heyetinizi ve televizyonları başında bizleri izleyen aziz ve büyük milletimizi saygı ve sevgiyle selamlıyorum.

Türkiye'nin çayır-mera varlığının yaklaşık üçte 1'i Doğu Anadolu Bölgesinde yer almaktadır. Bölgede, meraya dayalı ekstansif hayvancılık yapılmaktadır. Doğu Anadolu Bölgesindeki hayvan varlığı çayır-mera alanlarıyla orantılı değildir. Meralardaki otlatma baskısı normalin üzerindedir. Büyükbaş hayvan birimi esasına göre ülkedeki hayvan varlığının yüzde 23'ünden fazlasını Doğu Anadolu Bölgesi teşkil etmektedir. Otlatma mevsiminde bölgede 1 büyükbaş hayvan birimine düşen mera alanı 3,5 hektardır. Bu miktarın 1 büyükbaş hayvan birimi için otlatma kapasitesi hesabına göre optimum 5,6 hektar olması gerekmektedir. Bu durum, bölge meralarının, ülke genelinde olduğu gibi, aşırı kullanıldığını ve meralar üzerinde aşırı otlatma baskısının olduğunu göstermektedir.

Ayrıca, ülke hayvan varlığının yüzde 23'üne sahip Doğu Anadolu Bölgesinin et ve süt üretimi açısından üretime katkısı hayvan varlığıyla orantılı değildir. Bölge, ülke et üretiminin yüzde 10,5'ini ve süt üretiminin ise yüzde 17'sini karşılamaktadır. Bu durum, bölgedeki hayvanların et ve süt verimlerinin düşük olmasıyla açıklanabilir.

Doğu Anadolu Bölgesinde tarımsal kredi kullanım oranı da çok düşük olup, Türkiye'deki payı yüzde 5,5 civarındadır. Bölge üreticilerinin en çok kullandığı krediler hayvansal üretim kredileridir.

Doğu Anadolu Bölgesindeki hayvancılığın sorunlarını şöyle sıralayabiliriz:

Et ve süt verimi yüksek hayvan ırklarının bölgede yetişmesi için gerekli çalışmaların yapılmaması ve hayvancılık yasasının oluşması için uygun bir ortamın sağlanamaması hayvancılığın gerilemesine neden olmuştur.

Yurt dışından ithal edilen ve damızlığa yönelik olmayan canlı hayvan ve hayvansal ürünler, hayvancılığı olumsuz yönde etkilemektedir. Son yıllarda ihracatın durması da hayvancılığın gelişmesini engelleyen diğer önemli bir faktördür.

Bölgelerarası hayvan giriş çıkışlarının yeterince kontrol edilememesinden, zamanında ve dikkatli aşı yapılamamasından, aşılamada hastalık tiplerinin dikkate alınmayışından, ilkel hayvan barınaklarından, eğitimsizlikten, yetersiz işletme büyüklüğünden ve eleman yetersizliğinden kaynaklanan hayvan hastalıklarından dolayı da hayvancılık gelişememektedir.

Yem fiyatlarının yüksek oluşu, işletme sermayesinin yetersizliği, üreticilerin teknik bilgi bakımından yetersiz oluşu, ekilen yem bitkileri alanlarının az olması, tohumluk sıkıntısı, yetersiz teknik bilgi, erken kesilme gibi nedenler ile kabayem üretiminde oluşan açıklar da hayvancılığın gerilemesine neden olmaktadır.

Bölgedeki meraların büyük bölümünü orta ve zayıf meraların oluşturması, hayvan sayısının fazla olması, meraların göçerlere kiraya verilerek tahrip edilmesi ve erken kuruması, erken ve aşırı otlatma, düzensiz otlatma, meralarda su yapılarının olmayışı, su kaynaklarının yetersizliği ve iklim gibi sebepler ile meraların yetersiz oluşu.

Yetersiz sermaye, gelenek ve görenekler ile eğitimsizlik dolayısıyla ahırların hayvancılık için elverişli olmayışı.

İlkbahar ve sonbahardaki aşırı soğuklar, hayvanlardaki beslenme problemleri, hayvancılıktaki organizasyon problemleri, yeterli kalifiye eleman olmaması ve köylerin ilçeye uzak olması gibi sebepler ile sunî tohumlama hizmetlerinin yeterince yapılamayışı ve veteriner hizmetlerinin yetersiz oluşu, boğa bulmada yaşanan problemler.

Arıcılık için çok elverişli şartlara sahip bölgede arıcılık yapan işletme sayısının oldukça yetersiz oluşu. Bölgenin kaynakları, Karadeniz Bölgesi başta olmak üzere diğer illerden gelen arıcılar tarafından kullanılmaktadır.

Hayvancılığın geliştirilmesi için bölgeye özel projelerin ve teşviklerin uygulanmaması.

Hayvancılığın sorunları için çözüm önerilerimiz şunlardır:

Yerli ırklarımız ıslah edilerek, melezleme çalışmalarına hız verilmeli, verim düzeyleri yüksek ırklar elde edilmelidir. İhtiyaç halinde, yüksek verimli kültür ırkları, damızlık hayvan ithal edilerek, ucuz fiyatla üreticilere dağıtılmalıdır.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

BAŞKANBuyurun Sayın Özdoğan.

İBRAHİM ÖZDOĞAN (Devamla)Hayvancılığın kâr ve maliyet hesapları iyi yapılmalı, hayvancılıkla ilgili yapılacak olan desteklemelerde daima maliyetin üzerinde fiyat verilmelidir.

İç ve dışpazar sorununu çözmek için et kombinaları kanalıyla yapılacak iç ve dışsatımlarda hayvansal ürünlere yeni teşvikler verilerek, ihracatçılar desteklenmek suretiyle pazar sorunu çözülmelidir.

Bölgede yetersiz olan veteriner hizmetlerinin çözümü için eğitim ve yayın çalışmalarının yanı sıra teşkilatların altyapı yetersizlikleri giderilmeli ve tarım teşkilatları eleman bakımından takviye edilmelidir. Tarım teşkilatlarına yapılacak eleman takviyesi, hayvan sağlık hizmetlerinin daha etkin yapılmasını sağlayacaktır.

Pahalı olan veterinerlik hizmetlerine, verimlilik artırılarak, çiftçilerin örgütlenmesi sağlanarak ve işletme büyüklükleri artırılarak çözüm bulunmalıdır.

Meralar ıslah edilmeli, mevcut hayvan ırkları geliştirilip, iyileştirilmeli, göçer hayvan hareketleri kontrol altına alınmalı, münavebeli otlatma yapılmalı, işletme büyüklükleri artırılmalı, üreticiler damızlık hayvan yetiştirmeye teşvik edilmeli, sunî tohumlama çalışmalarına ağırlık verilmeli ve kuruluşların bu konudaki eleman noksanlıkları giderilmelidir.

Kredilendirmede doğu illerine öncelik tanınmalı; ayrıca, besici ve üreticiye Ziraat Bankası ve benzeri kuruluşlarca verilen krediler, düşük faizli, mümkünse faizsiz ve uzun vadeli olmalıdır.

Buna ilaveten, kırsal kesimde, çayır ve mera hayvancılığına dayalı küçükbaş hayvancılık, devletçe teşvik verilerek desteklenmelidir.

Yem bitkileri ekim alanı ve tohumluk üretimi artırılmalı, çeşit geliştirme araştırmaları hızlandırılmalı ve bu tedbirlerle, bölgenin, kabayem açığı giderilmelidir.

Elverişsiz ve üretimi olumsuz etkileyen hayvan barınaklarının iyileştirilmesi için, üreticiler, teşvik verilerek özendirilmelidir.

Tarım sektöründe, ekonomik anlamda işletmeciliğe geçiş sağlanmalıdır.

Tarımsal üretimin yoğun olduğu bölgelerde ürün borsaları oluşturulmalı ve bu borsalarda vadeli işlem yapılması sağlanmalıdır.

Şu anda, hayvan kaçakçılığı nedeniyle, Doğu Anadolu besicisi ve köylüsü perişan durumdadır. Acilen ve çok sert tedbirlerle hayvan kaçakçılığı önlenmelidir.

Doğu Anadolu Bölgesinde en fazla hayvan varlığına sahip olan Erzurum'da et kombinası çok düşük kapasiteyle çalışmakta olup, günde ortalama 20 büyükbaş hayvan kesimi yapmaktadır; ayrıca, köylü ve besiciye ücreti geç ödenmektedir. Erzurum Et Kombinasının gerçek kapasitesi, günlük, 400 büyükbaş hayvan, 2 000 küçükbaş hayvan kesimidir. Erzurum Et Kombinası, kapasitesine uygun olarak çok fazla hayvan kesimi yapmalı ve mağdur köylünün parası zamanında ödenmelidir. Bu konuda ilgilileri hassasiyetle uyarıyorum.

Geliştirilecek olan tarım sigortası yoluyla, çiftçilerimiz, doğal afetlerdeki kayıplarına karşı korunmalıdır.

Su ürünleri üretimi özendirilmelidir. Bölgede, su ürünleri istihsali son derece bakirdir; dolayısıyla, kredilendirmede, hükümet, çok cömert davranmalıdır.