Tc anayasasının bazı maddelerinde değişiklik (s.s.430)

İLYAS SEZAİ ÖNDER (Samsun)Teşekkür ediyorum Sayın Başkan.

BAŞKANBuyurun.

CHP GRUBU ADINA İLYAS SEZAİ ÖNDER (Samsun)Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun Teklifinin 7 nci maddesi üzerinde, Cumhuriyet Halk Partisi Grubu adına söz almış bulunuyorum; hepinizi saygıyla selamlıyorum.

Değerli milletvekilleri, bu maddeyle, Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 90 ıncı maddesinin son fıkrasına aşağıdaki cümle eklenmektedir:

"Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır."

Burada getirilmek istenen düzenlemeyle, yürürlüğe konulmuş insan haklarına ilişkin milletlerarası sözleşmeler ile kanun hükümlerinin çelişmesi halinde ortaya çıkacak bir uyuşmazlığın hallinde hangisine öncelik verileceği konusundaki tereddütlerin giderilmesi amaçlanmaktadır.

Anayasanın halen yürürlükte olan 90 ıncı maddesine göre, anayasa hukukunda, teoride ve uygulamada, uluslararası sözleşmelerin, kanunlarımız ve Anayasamız karşısındaki konumu fevkalade tartışmalıdır. Anayasa Mahkememiz, bu konuda birbirinden değişik, tamamen farklı kararlar vermiştir; örneğin, bir kanun uluslararası sözleşmeye aykırı olsa bile, bunun yanında Anayasaya aykırılığını da aramıştır.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Danıştay, bazı kararların gerekçelerinin yazılmasında uluslararası hukuk kurallarına başvurmuş, ancak, uluslararası kurallar iptal nedeni değil, açıklayıcı ya da destekleyici gerekçe olarak kullanılmıştır. Yine, Danıştay, bir başka kararında, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatına, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine, ILO Sözleşmesine ve diğer sözleşmelere atıfta bulunmaktadır. Danıştay 5. Dairesi bir kararında ise, hadisenin içhukukun bir parçası olduğunu, bireyin uluslararası hukukun öznesi düzeyine yükseltildiğini, devletin yükümlülük altına girdiğini, uluslararası sözleşmelerin yasalardan önce uygulanacağını, yasanın Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesini değiştiremeyeceğini, zira, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin yasalarüstü olduğunu belirtmiştir. Yargıtay kararlarında, uluslararası hukuk kurallarına uygun düşüncelere rastlanılmaktadır. Sonuç olarak, yüksek yargı kararları arasında bir birliktelik olmadığı gibi, her yüksek mahkemenin aynı konuda farklı kararlar verdiğini, yorumlar yaptığını söyleyebiliriz.

Diğer yandan, uluslararası sözleşme ile kanun aynı konuda çatıştığı zaman, hangisinin öncelik taşıdığı konusunda, gerçekten belirleyici bir hükme ihtiyaç vardır. Avrupa'nın birçok ülkesine baktığımız zaman, kanun ile uluslararası sözleşmenin çatışması halinde, uluslararası sözleşmeye öncelik verildiği görülmektedir. Ayrıca, böyle bir kaidenin getirilmesi, acaba hangisi özel düzenleme getirir, hangisi yeni, hangisi eski gibi bir tartışmayı da ortadan kaldırmaktadır. Gördüğümüz kadarıyla, Yüce Meclisin huzuruna getirilen bu hüküm, böyle bir amaca yöneliktir.

Anayasa, yine, kanunların üzerinde duruyor; ama, sözleşme ile kanun çatıştığı zaman, aynı konudaki bir düzenleme bakımından, sözleşmeye öncelik veriliyor. Yalnız, burada dikkat edilmesi gereken husus, her sözleşme değil, temel hak ve özgürlüklere ilişkin olarak düzenlenen sözleşmeler bu statüye sokuluyor. Yalnız, bu niteliği taşıyan ve daha önce yapılmış yüzlerce sözleşme olduğu bilinmektedir. Uygulamada karmaşıklığa meydan verilmemesi için, hangi uluslararası kuruluşlarla yapılan sözleşmelerin bu tarife gireceğini belirlemekte yarar var diye düşünüyoruz.

Grubuma mensup arkadaşlarımızın bu konuda bir önergesi olduğunu biliyorum. Önerge sahipleri adına yapılacak konuşmada gerekçe açıklanacaktır. Yüce Heyetinizden, bu önergenin desteklenmesini arz ediyoruz.

Ayrıca, komisyon görüşmeleri sırasında ifade edildiği gibi, uluslararası sözleşmeler, onaylandıktan ve sözleşmeye dönüştükten sonra Anayasa Mahkemesinin denetimine tabi değildir; ama, sözleşmenin onaylanmasını uygun bulan kanunlar, tıpkı diğer kanunlar gibi, Anayasa Mahkemesinin denetimine tabidir. Bu sıkıntıyı gidermek için, sözleşme Meclisten geçtikten sonra, Resmî Gazetede yayımlanmadan önce, Anayasa Mahkemesinin bir öndenetiminden geçirsek ve dolayısıyla, uluslararası sözleşmeyi onaylamayan kuruluşların da Anayasaya aykırılık iddiasını peşinen önlesek diye düşünüyoruz. Bu düzenleme bugün yapılmasa bile, Anayasanın 148 inci maddesi değiştirilerek, bu hususun Yüksek Mahkemeye bir görev olarak verilmesinin değerlendirilmesini dikkatlerinize arz ediyoruz.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; çağdaş hukuk normlarına entegre olmaya çalıştığımız Avrupa Birliği hukukuna ilişkin uyum yasalarını, anayasa değişikliklerini hep birlikte gerçekleştiriyoruz, çağdaş dünyanın değerlerinin kabulü yönünde hep birlikte önemli adımlar atıyoruz; ancak, üzüldüğümüz bir nokta var. Tüm değişiklikleri, Avrupa Birliği Genel Sekreterliğinin talebi doğrultusunda ve kısa bir zaman dilimi içinde yapmaya çalışıyoruz. Sonuçta, hoş olmayan bir görüntü doğuyor. Sanki, biz, bu değişikleri, bizim insanımızın ihtiyacı için değil de Avrupa Birliği istediği için gerçekleştiriyoruz... Oysa, bunlar, bizim insanımızın ihtiyacıdır. Bu görüntüyü ortadan kaldırmak için, gelin, hep birlikte hareket edelim. Dokunulmazlık, yargı bağımsızlığı dahil ve öncelikli olmak üzere, Anayasamızın çağdaş hukuk normlarına uygun bir hale gelmesi için çalışalım.

Cumhuriyet Halk Partisi Grubu olarak, ilkesel bazda, diğer maddelerde olduğu gibi, bu maddeye de olumlu bakıyoruz; ancak, Grubumuz tarafından maddeyle ilgili verilen önergenin kabulü halinde konunun daha olumlu bir çözüme kavuşacağını düşünüyoruz.

Bu vesileyle, Yüce Heyetinizi saygılarımla selamlıyor, değişikliğin ülkemize hayırlı olmasını diliyorum. (CHP sıralarından alkışlar)