Kayısı ve kayısı üreticilerinin sorunları hakkında

TARIM VE KÖYİŞLERİ BAKANI SAMİ GÜÇLÜ (Konya)Sayın Başkan, değerli arkadaşlarım; Malatya Milletvekilimiz Sayın Ahmet Münir Erkal'ın, Malatya yöresinde büyük önemi haiz olan kayısı ürünüyle ilgili olarak yapmış olduğu konuşmaya cevap değil de, Bakanlığım olarak katkıda bulunmak istiyorum. Ben de, birkısım tekrarlardan kaçınarak, konuyu kısaca değerlendirmeye çalışacağım.

Kayısı, ülkemizde, Karadeniz Bölgesinin çok nemli olan doğu kısımları ile Doğu Anadolu'nun kışları şiddetli geçen yüksek yaylaları dışında kalan hemen her ilde yetiştirilmekte olan bir tarım ürünümüzdür. Kayısıda turfanda yetiştiricilik, dolayısıyla, sofralık dışsatım söz konusu olduğunda, Akdeniz Bölgemiz de önem kazanmaktadır.

Türkiye, kayısı üretiminde dünyanın en önde gelen ülkesidir. Ülkemizi, İspanya, İtalya ve Fransa izlemektedir. Kuru kayısıda İran ve Pakistan önemli üretici ülkeler olup, ileride, dünya kayısı ticaretinde rakibimiz olabilecek potansiyele sahip olan ülkelerdir.

Yaklaşık 400 000 ailemiz kayısı üretiminden gelir elde etmektedir. 2001 yılında 641 000 dekar alanda 470 000 ton, yaklaşık 500 000 ton kayısı elde edilmiştir. Bunun 5 740 tonu kuru kayısı olarak ihraç edilmiş ve yaklaşık 4 000 000 dolar gelir sağlanmıştır. Geriye kalan miktar ise yurt içinde tüketilmektedir. Aşağı yukarı, bu oranlar, nispî olarak, diğer yıllarda da geçerlidir.

Kayısı üretiminde dünyada birinci olmamıza rağmen, taze kayısı üretimi ve tüketimi yönünden pazar açığımız bulunmaktadır. Bunun için, Akdeniz ve Ege Bölgelerinde erkenci sofralık kayısı üretimine ağırlık verilmesi düşünülmektedir. Türkiye'de kayısı üretimimizin yüzde 60'ı Malatya İlinde olup, bunun yüzde 90'ı kurutulmaktadır. İhraç edilen kuru kayısının yüzde 90'dan fazlası da, yine, Malatya İlinde üretilen kayısılarımızdan elde edilmektedir. Dünya kuru kayısı ihracatının da yüzde 60'ını ülkemiz karşılamaktadır. Dolayısıyla, dünya piyasasında söz sahibi olduğumuz bir üründür.

Elbette sorunları vardır. Bu sorunlarla ilgili olarak, kısaca isimlerinden bahsedecek olursak, kükürtlemeden dolayı ortaya çıkan sorunlar, mevsimin erken yumuşaması ve sıcakların erken basmasıyla çiçek açması ve geç kalan soğuklar ve don dolayısıyla kayısı üretimindeki dalgalanmalar, en başta gelen sorunlar olarak karşımızdadır.

Bu konuda, sektörümüzle ilgili olarak, potansiyeli çok yüksek olan, dünya ticaretinde söz sahibi olduğumuz bu ürünle ilgili olarak ilave değerlendirmeyi şöyle yapmak mümkündür: Bölge bakımından gerçekten çok önemlidir, bölge ekonomisine katkısı çok yüksektir. İstihdam ve ihracat potansiyeli de mevcuttur; istihdama fiilî katkısı yanında, ihracat potansiyeli de olan bir ürünümüzdür; ancak, fiilen, yaklaşık 4 000 000-5 000 000 dolar civarında seyreden kayısı ihracatımızın daha da artırılması için, elbette yapılması gereken husus şudur: Fiilî üretimi artırmanın yanında, kayısıdan elde edilen ürünleri çeşitlendirmek ve bunları, dünya piyasasında talebi olan mala dönüştürmektir. Bu konuda, Bakanlığımıza, üniversitelerimize, TÜBİTAK'a ve özellikle, Malatya bölgesindeki sanayicilerimize, sanayi odasına, yöneticilerine büyük görevler düşmektedir; yoksa, sadece kayısı üreticilerimizin bu sorunlarını, yani, kayısıdan elde edilen ürünleri çeşitlendirerek ihraç etmek suretiyle gidermelerini beklemek doğru bir yol değildir. Zaten, bu olursa da, çok uzun bir zaman alır. Ancak, ihracat kapasitesi yüksek, potansiyeli çok olan bu ürünümüzün, malı çeşitlendirdiğimiz takdirde dünya piyasalarında artan talebine cevap verebilmemiz için gerekli araştırmaları da yapmamız lazım.

Bakanlığımıza bağlı Malatya Kayısıcılık Araştırma Enstitüsü faal haldedir; ancak, bu enstitümüzün esas faaliyet alanı, değişik kayısı çeşitleri üzerinde denemeler yapmak, ıslah etmek, yetiştirme tekniklerini öğretmek ve hastalıklarıyla mücadele etmektir. Dolayısıyla, sanayi ürünü haline getirilmesi konusunda bir çalışma, bünyemize bağlı Araştırma Enstitüsünce yapılmamaktadır. Halbuki, belki de olayın en önemli safhası, bu ürünün üretim miktarının artırılması kadar, bunun pazarlanması sorunudur ve bu, tarımın da temel bir sorunudur.

Dolayısıyla, ben, sözlerimi şöyle toparlamak istiyorum: Başta Malatya milletvekillerimiz olmak üzere, bu ürünün ekonomik yönden değer ifade ettiği diğer bölgelerimizdeki arkadaşlarımızla birlikte, bu ürünün çeşitlendirilmesi, ihracatı, ihracatının teşviki ve araştırma yönünde yapılması gerekenler konusunda -Sayın Münir Erkal'ın görüşüne de katılarak- bir toplantı yapılması, üniversitelerimizin bilgi birikiminin bu olaya dahil edilmesi ve dolayısıyla, bu yönde atılacak adımların ve Bakanlığımıza düşen görevlerin belirlenmesi konularında mutabık olduğumu ifade ediyor, hepinize saygılar sunuyorum. (AK Parti sıralarından alkışlar)