Plan ve Bütçe Komisyonu toplantısındaki konuşma

ÜMİT ÖZLALE (İzmir)Sayın Bakan, Bakan yardımcıları, değerli bürokratlar, sayın milletvekilleri, basınımızın değerli emekçileri; hepinizi saygıyla selamlıyorum.

İlkönce bütçeye bakalım. Bütçe gerçekten büyüyor; bu olumlu. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına reel anlamda yüzde 12,5'luk bir artış yapılmış; bu olumlu. Olumsuz olan tabii imalatın millî gelir içerisindeki payı düşerken bu yapılıyor. Dolayısıyla, birazdan da bahsedeceğiz, sanayide hem üretimde hem de istihdamda çok önemli problemler var. Bütçe artışını olumlu, bu problemlerin yıllar içerisinde tekrarlanmasını da olumsuz buluyoruz. Artışın ağırlığı sanayi programında, bu da olumlu çünkü yine yepyeni bir sanayi devriminin eşiğindeyiz. Ağırlığın sanayi programlarına verilmesini ben tekrardan olumlu karşılıyorum fakat burada "Tutmayan hedefler ve düşürülen hedefler" diye bir şey var; bu, sizin 2027 teklifinizdeki alt program göstergelerinden. Mesela, 2026 planında imalatın millî gelir içerisindeki payını yüzde 17 söylemişsiniz, tahmin 15,5, 2027 hedefinde de 17'nin bile altında kalmış, 15,9. Doğrudan yabancı yatırımlar 2026 planında 15,2, tahmin 10, hedef de 10,6; bu hedef de tutmamış ve hedef aşağıya doğru düşürülmüş. Teknogirişim Rozeti 2026 planı 5 bin, 2026 tahmini 1.300, 2027 hedefi 3 bin, faaliyetteki AR-GE merkezinde de aynı şey var. Burada Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının birçok hedefinin biz tutmadığını görüyoruz. Buradaki problemlerden bir tanesi sanayi ve teknoloji politikamızın maalesef Hazine ve Maliye Bakanı tarafından uygulanan istikrar programının bir kurbanı olması. Üstelik Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı olarak ben sanayideki problemlerin, özellikle ekonomideki problemlerin son iki senede başlamadığını, 2019-2022 arasındaki -o bol para- teşviklerin bolca dağıtıldığı, firmaların atıl kapasite yaratacak şekilde yatırım yaptığı dönemde bu problemlerin başladığını düşünüyorum. O problemlerin sonuçlarını da maalesef şimdi görüyoruz.

Ortada bir AR-GE başarısından bahsettiniz. AR-GE'nin artması hâlâ bizim AB 27 ülkelerinin ortalamasının altında kaldığımız gerçeğini ortadan kaldırmıyor, AR-GE'de hâlâ AB 27'nin altındayız.

Burada yapay zekâya çok fazla vurgu yaptınız, ben bunu önemsiyorum. Yapay zekâya yatırım yapmak, orada yeni teknoloji, yerli şirketleri çıkartmak kadar yapay zekâyı şirketlere nasıl kullanacağını öğretmemiz önemli. Bakın, yeni bir rapor var 2026 yılında, bu raporu ben daha sonradan sizlerle paylaşırım. Yapay zekâyı kullanan şirketler karmaşık işlerde çok daha başarılı oluyorlar, seyrek kullananlar da hiç kullanmayanlara göre daha başarılılar. Dolayısıyla, buradaki bence Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının esas politikası şu olmalı: Dışarıda geliştirilen bir teknolojiyi bizim şirketlerimizin özümsemesi ve bunu verimliliğe çevirmesi olmalı. O yüzden de sormak lazım, bu verdiğiniz teşviklerin sonucunu verdiğiniz yatırım tutarıyla mı ölçüyorsunuz, yoksa şirketlerin verimlilik artışıyla mı ölçüyorsunuz?

Resmî verilere geçelim. Şimdi, bu bizim sanayisizleşme fotoğrafımız. İmalatta millî gelirin payı 2022'de 21,8, 15,4'e düşüyor. İmalattaki istihdam artışına baktığınız zaman negatif, kapasite kullanım oranları 77'yle başlamış 2027'de, 2026'da 73,8'e inmiş. Dolayısıyla imalat sanayisinde hangi göstergeye bakarsanız bakın, burada istihdam tarafında, üretim tarafında karşımıza olumsuz bir tablo çıkıyor. Daha geniş bakalım: 2016'dan 2026'ya kadar, bakın, 2023'te imalat sanayi endeksimiz 111,9, tam üç sene sonra Ağustos 2026'da 108,7, imalat sanayi endeksi yani burada tamamıyla yatay seyreden bir imalat sanayi var; resmî verilerdir. O yüzden de burada sanayide işlerin iyi gittiğini söylemek mümkün değil.

İhracattan bahsettiniz. Aslında burada da bir problem var, Ticaret Bakanlığının konusu. Geçen sene de söylemiştim, İhracat Genel Müdürlüğü kimde, sizde mi? Ticaret Bakanlığında. Şimdi, çarşamba günü gelecek Sayın Bolat, ihracattan bahsedecek. Burada sizi eleştirmek değil problem; buradaki sistem ihracatla, dış ticaretle sanayiyi aynı potada eriten bir bakanlığın kurulmasıdır yani Asya ülkelerinin ihracat ile sanayiyi bir arada gerçekleştirmesinin ve Asya mucizesinin arkasındaki kurumsal sebeplerden bir tanesi sanayi ve ihracatı aynı bakanlık yapar. Dolayısıyla, sizin ihracattaki artıştan bahsetmeniz aslında Ticaret Bakanlığının bir bakıma bahsetmesi gereken bir şeyden bahsetmeniz anlamına geliyor. Mesela, veri merkezlerinden bahsettiniz, o da Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının yani o yüzden verilen teşviklerde faaliyet alanlarında şöyle bir problem oluyor Sayın Bakan: İhracatta siz bir rakamdan bahsediyorsunuz fakat ihracat teşviklerini Ticaret Bakanlığı veriyor, Turquality Destekleri. Veri merkezi, veri altyapısını Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı gelecek, anlatacak ama siz veri merkezlerinden bahsediyorsunuz. Dolayısıyla, bakanlıklar arasında koordinasyonda bir problem var ama ihracatı bir bütün olarak değerlendirirsek problem şurada: İstediğiniz kadar ihracatı artırın, tek bir şeye bakmanız lazım; Türkiye'nin dünya ihracatında payı artıyor mu, azalıyor mu? Azalıyor. Bakın, Çin hariç de baksanız, Çin'i dâhil de etseniz dünya ihracatındaki payımız bizim azalıyor. İhracatta bir başarı hikayesi yok ki. Tablo burada, isterseniz sizlerle paylaşırız, Dünya Ticaret Örgütü verisi.

Daha sonrasında, birazdan borsadan bahsedeceğiz, sanayi hisselerinin ne yaptığından. Bakın, şimdi, 2023'ten itibaren BIST 100 yüzde 39,5 artmış. BIST SINAI yüzde 3,1 artmış; burada da bir problem var yani bunlar büyük şirketler. Borsada işlem gören büyük şirketlerde endekse baktığımız zaman, üç yılda sadece yüzde 3,1 artan bir sınai endeks var. Demek ki bizim burada borsadaki yatırımcı sanayi şirketlerine de yönelmiyor getiri olmadığı için.

Durgunluk toplamda ama kriz emek-yoğun sektörlerde... Burada bir şeye dikkat çekmek lazım: Nerede biz en fazla istihdam kaybı yaşadık? İstanbul, Bursa, Tekirdağ; toplam istihdam kaybının yüzde 60'ı buradan geliyor. O zaman bu da bize şunu gösteriyor: Bölgesel kalkınma önemli ve bizim buradaki sanayinin bir kısmı başka yerlere çekmemiz lazım ama Sayın Bakan, sanayi programındaki artışa ne kadar olumlu diyorsak, bölgesel kalkınmada daha fazla ödenek artırmamanızı, oraya çok sınırlı bir ödenek ayırmanızı da eleştirmek zorundayız. Bölgesel kalkınmaya ayırdığınız ödenek hele böyle bir dönemde çok düşük.

Bir başka nokta da şu: Baktık tekrardan, kamu alımlarıyla büyük şirketler büyüyor. Mesela, bu İSO 500 içerisinde savunma, havacılık, raylı sistemler ağırlıklı çalışan ve temel müşterisi kamu olan yani sizin olduğunuz 10 tane firmanın satışları yüzde 63,5 artıyor. 343 tane yerli özel firmanınsa sadece yüzde 25,9 artıyor. Dolayısıyla, kamuyla iş yapmak burada bir avantaj. O zaman burada iki tane eleştireceğimiz şey var: Bir, kamu bu kadar domine etmemeli. Bir politika önerisi de şu olmalı: Sizler bu teşvikleri büyük şirketlere verirken, kamu alımları yaparken o zaman altta söylediğimiz KOBİ'leri de büyük projelere katan, onların test yapması için ortak test altyapısını zenginleştiren ve özellikle KOBİ'lere büyük şirketlerden teknoloji transferini mümkün kılan bir anlayışla hareket etmeniz lazım. Ancak o zaman sizler büyük şirketlerden yaptığınız alımlarda yaratacağınız katma değeri KOBİ'lere aktarabilesiniz.

Üç tane konuya değinmediniz: Bunlardan bir tanesi, AB'nin yeni sanayi politikası "Made in Europe." Arkadaşlar değindi, sizden değinmenizi beklerdik. Bu konu bizim için oldukça önemli. Biz bunu hem size hem de çarşamba günü Ticaret Bakanı Sayın Bolat'a sunacağız çünkü önümüzdeki beş altı yıl içerisinde bizim ihracatımızın yarısını gerçekleştirdiğimiz Avrupa Birliğinin ciddi anlamda bir paradigma değişikliği var.

İkinci nokta, TOGG. Arkadaşlarım da bahsedeceklerdir, ben de burada biraz bahsedeyim. Bakın, 2024 yılında BYD'nin satışı 8.331, TOGG'un 30 bin; 2025'te BYD TOGG'u geçiyor. Bunun tek sebebi, sizin 1 milyar dolarlık yatırım anlaşması vermeniz. Şimdi, burada da bir açıklama bekliyoruz akşam ama bana kalan son bir buçuk iki dakika içerisinde daha önemli bir konudan bahsetmek istiyorum, o da fon vurgunu.

Sayın Bakan, bakınız, burada sizin Bakanlığınızın destek verdiği 3 tane şirket var: Astor Enerji, CW Enerji, Kontrolmatik. Bu üçünün de adı fon vurgununda geçti. Kontrolmatik'e sizler 1 milyara yakın, 917,1 milyonluk bir yatırım teşviki vermişsiniz, Kontrolmatik şu anda bütün ona güvenenleri hüsrana uğrattı ve battı. Dolayısıyla, sizin yatırım teşvikiniz de battı. CW Enerji HIT30 -ki HIT Programını ben olumlu bulanlardan birisiyim- 3 Mart 2026 tarihli belgede sizler buna çok ciddi bir yatırım teşviki veriyorsunuz fakat onun kurucusu CW Enerjinin de mal varlığına tedbir konulduğunu açıkladı 28 Eylül 2026'da.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

ÜMİT ÖZLALE (İzmir)Ve Astor Enerji...

OTURUM BAŞKANI ORHAN ERDEMSayın Özlale, bitti.

ÜMİT ÖZLALE (İzmir)Bitiriyorum, geç başladığım için...

Astor Enerji sizden 1,134 milyar liralık bir yatırım teşviki aldı. Dolayısıyla, bu ana hissedarların da olduğu soruşturmada adı geçiyor.

Burada şu sorun var: Tabii ki sizler yatırım teşviki vermeye devam edeceksiniz, bizler bu yatırım teşviklerinin doğru olduğunu düşünerek de sizi destekledik. Fakat bir koordinasyon problemi var. Verdiğiniz desteklerle büyüttüğünüz şirketlerin daha sonradan nasıl faaliyetler gösterdikleri, bu şirketlerin hangi alanlarda ne tür finansal manipülasyonlar yaptığını izlemesi gereken bir organ olması lazım bence.

OTURUM BAŞKANI ORHAN ERDEMSayın Özlale, teşekkür ediyoruz, sağ olun.

Sayın Özlale, lütfen çok müsamaha gösterdik, böyle bir uygulama yok.

ÜMİT ÖZLALE (İzmir)Bakın, burada milyarlarca lira yatırım teşviki verip bunun sonucunda da bu şirketlerin adı fon vurgununda geçiyor. Ben burada bir problem görüyorum.

Teşekkür ediyorum.