Plan ve Bütçe Komisyonu toplantısındaki konuşma

YILMAZ HUN (Iğdır)Sayın Başkan, Sayın Bakan, değerli milletvekilleri ve basın emekçileri; Türkiye, çok dilli ve çok kültürlü bir toplum ancak Türkiye'de cumhuriyetin kuruluşundan bu yana süregelen tekçi politikalar eğitim sisteminde de aynen devam etmektedir. Eğitim sisteminde çocukların kendi ana dilleriyle eğitim görmesi yasak, bu durum çocukların dilsel ve kültürel kimliklerini eğitim hayatının dışında bırakıyor.

Sayın Bakan, ana dilini seçmeli ders olarak öğrenmek ile ana dilinde eğitim görmek aynı şey değildir. Buradaki temel mesele, ana dili öğrenmek değildir, ana dilinde öğrenmektir. Ana dili Kürtçe olan çocukların kendi dillerinde eğitim alma hakkı seçmeli ders saatlerine ve okullardaki imkânlara bırakılamaz. Seçmeli ders uygulamasıyla bir çocuğa ana dilini öğretmeye çalışmak başlı başına bir çelişkidir. Buna rağmen seçmeli ders uygulaması bile doğru düzgün yapılamıyor. Öğrenciler seçmeli Kürtçe dersini tercih etse bile bu talep karşılanamıyor. Kürtçe seçmeli dersini seçen öğrenci sayısı her yıl artmasına rağmen Kürtçe öğretmeni ataması giderek düşmektedir. Kürtçe dersini seçen öğrenci sayısı 2023-2024 eğitim öğretim yılında 30 bin iken 2026-2027 yılında 86 bine yükselmiş; aynı dönemde Kürtçe öğretmeni atama kontenjanı 50'den 5'e düşmüş. Öğrenci talebi artarken öğretmen sayısının azalması, derslerin açılamamasına neden olmaktadır; ayrıca, açılmış olanların ise kapanmasına ve öğrencilerin başka derslere yönlendirilmesine neden olmaktadır. Sayın Bakan, 86 bini aşan öğrenci tercihine rağmen Millî Eğitim Bakanlığında görev yapan kadrolu Kürtçe öğretmen sayısı yalnızca 153'tür. MEB'in 2026 öğretim programlarında derslere "Kurmancca" ve "Zazaca" başlıklarıyla ayrı ayrı ayrı yer verilirken "Kürtçe" adı kullanılmıyor. Ana dili Kürtçe olan çocukların kendi dillerinde eğitim görmesi yasal, idari ve mali güvencelere kavuşturulmalıdır. Çocukların ana dilleriyle eğitim görme talebini karşılamak bir ayrıcalık değil, eşit eğitim hakkının gereğidir. Bu hakkın tanınması ve seçmeli ders uygulamasındaki engellerin kaldırılması için somut adımlar bekliyoruz.

Sayın Bakan, sizin sorumluluğunuz altındaki MESEM'lerde 2025-2026 yıllarında 9.950 iş kazası yaşandığı, 37 öğrencinin hayatını kaybettiği Bakanlığınızın Meclise verdiği yanıtlarda mevcut. Bunlar, okulda olması gereken, korunması ve eğitilmesi gereken çocuklardır. Haftanın dört günü iş yerlerinde çalıştırılan çocukların uğradığı kazalar karşısında sorumluluğu yalnızca işletmelere ya da "iş kazası" tanımına yükleyemezsiniz. Bu çocukları işletmelere yönlendiren, çalışma koşullarını denetlemekle yükümlü olan ve sistemi sürdüren Bakanlığınızdır. İspanya Ulaştırma Bakanı, 2 ağır tren kazasından sonra koltuğunu bıraktı, siyasi sorumluluk üstlenerek Bakanlıktan istifa etti. Türkiye'de 37 çocuk yaşamını yitirmiş, binlerce iş kazası geçirmişken siz hâlâ sorumluluk üstlenmiyorsunuz. MESEM'deki ölümleri münferit olaylar olarak geçiştiremezsiniz. Çocukların hangi iş yerine yerleştirildiği, yaptıkları işlerin eğitim alanlarıyla örtüşüp örtüşmediği, denetimlerin nasıl yürütüldüğü ve kazalardan önce hangi önlemlerin alındığı açıklanmalıdır. Mesleki eğitimi çocukları ucuz iş gücü olarak işletmelere sunma düzenine dönüştüremezsiniz. Çocukların yaşamını tehlikeye atan bu uygulamaya son verilmelidir. MESEM kapsamındaki ölümler ve kazalar bağımsız biçimde soruşturulmalı, sorumlular açığa çıkarılmalıdır. Sayın Bakan, çocukların hayatına mal olan bir sistemin siyasi sorumluğunu üstlenmeyecek misiniz?

Sayın Bakan, sizin Bakanlığınız döneminde yaşanan en büyük sorunlardan biri de okullarda yaşanan şiddet olaylarıdır. Urfa'da, Maraş'ta, Osmaniye'de, Manisa'da peş peşe okul saldırıları yaşandı. Bu, çocukların ve eğitim emekçilerinin okulda dahi güvende olmadığı bir noktaya gelindiğini gösteriyor. 7 bakanlık arasında Okul Güvenliği Protokolü imzalandı ancak hemen ardından yine okullarda şiddet olayları yaşanmaya devam etti. Bu durum, güvenliğin yalnızca protokol, kamera, kontrol ve kolluk tedbirleriyle sağlanamayacağını ortaya çıkarmıştır. Okul çocukların sürekli izlendiği ve cezalandırma kaygısıyla yaşadığı bir mekâna dönüştürülemez. Güvenli okullar inşa etmek zorundasınız. Güvenli okulun çocuğun kendini ait, değerli ve güvende hissettiği, sorununu anlatabileceği ve destek bulabileceği demokratik bir yaşam alanına dönüştürülmesi gerekiyor. Şiddetin nedenlerini tek bir başlıkla açıklamak mümkün değildir. Yoksulluk, dışlanma, ayrımcılık, okuldan kopuş, akran zorbalığı, toplumsal kutuplaşma ve şiddetin medya ile dijital mecralarda normalleştirilmesiyle birlikte ele alınmalıdır.

Eğitim Reformu Girişimi'nin 2026 politika önerileri raporuna göre son dokuz yılda çocukların karıştığı uyuşturucu ticaretiyle ilişkili suçlar yüzde 119, çocukların karıştığı cinayet vakaları ise yüzde 131 artmıştır Sayın Bakan. Bu veriler çocukları suçlu ilan edip daha fazla denetlemenin değil, onları şiddete ve suça sürükleyen koşulları ortadan kaldırmanın gerektiğini acilen ortaya koymaktadır.

Sayın Bakan, her okulda yeterli sayıda kadrolu psikolojik danışman, psikolog, sosyal hizmet uzmanı bulunmalıdır. Rehberlik hizmetleri kâğıt üzerinde kalmamalıdır, çocukların ihtiyaç duyduklarında başvurabilecekleri, düzenli ve güvenilir bir destek mekanizmasına dönüştürülmelidir. Okul çevresindeki madde kullanımı ve bağımlılık riski de yalnızca kolluk müdahalesiyle değil; eğitim, sağlık ve sosyal hizmetlerin ortak çalıştığı önleyici programlarla ele alınmalıdır. Okul meclisleri, akran arabuluculuğu ve onarıcı adalet uygulamaları güçlendirilmelidir. Çatışmaların yalnızca disiplin cezalarıyla karşılanması, sorunu çözmek yerine çocuğu okuldan ve toplumdan daha da uzaklaştırma mekanizmasına dönüşür.

Sayın Bakan, OHAL döneminde KHK'lerle görevlerinden ihraç edilen öğretmenler ve eğitim emekçileri, aradan geçen yıllara rağmen hâlen -on yıla rağmen- görevlerine dönemediler. Beraat veya takipsizlik kararlarına rağmen mağduriyetleri sürüyor. OHAL dönemindeki KHK'lerle on binlerce kamu emekçisi görevlerinden ihraç edildi haksız hukuksuz bir şekilde. Öğretmenler barış eylemlerine katıldığı için, akademisyenler barış bildirisine imza attıkları için görevlerinden bir gece yarısı ihraç edildi. Geçen on yıla rağmen yaşanan bu mağduriyet hâlen giderilemedi. Yargı kararlarına rağmen, işe iadesi kabul edilen öğretmen, akademisyen ve kamu emekçileri görevlerine hâlen dönemedi. Yaşanan bu mağduriyet ivedilikle giderilmeli, kamu emekçilerinin okullarına, işlerine dönmelerinin önü açılmalı, toplumsal hukuk uygulanmalıdır. Hukuki süreçleri tamamlanmış, haklarında beraat ya da takipsizlik kararı verilmiş eğitim emekçilerinin görevlerine iadesi ve uğradıkları hak kayıplarının giderilmesi için hangi adımları atacaksınız?

Sayın Bakan, öğretmen açığı sürerken 100 binlerce öğretmen adayı atama bekliyor. Okullarda ise öğretmen ihtiyacı güvencesiz koşullarda çalışan ücretli öğretmenlerle kapatılmaya çalışılıyor. Ücretli öğretmen sayısının 100 bine dayandığı belirtiliyor. Aynı işi yapan öğretmenler arasında ücret, sigorta ve çalışma güvencesi bakımından büyük bir eşitsizlik yaratılıyor. Öğretmenlerin emeği ucuz ve geçici iş gücü olarak kullanılıyor. Öğretmen açığını kontrollü atamalarla, kadrolu atamalarla gidermek yerine bu güvencesiz çalışma düzenini sürdürmeyi nasıl açıklıyorsunuz? Ayrıca, atamalarında mülakat uygulaması liyakati, adalet duygusunu zedeliyor. Adayların yıllarca emek vererek hazırlandığı sınavların sonuçları mülakatlardaki öznel değerlendirmelerle gölgeleniyor. Öğretmelerin geleceği nesnel ölçütler yerine komisyonların takdirine bırakılamaz. Sayın Bakan, mülakat garabetine son verip daha önce söz verdiğiniz gibi öğretmen atamalarını şeffaf ve nesnel ölçütlerle yapacak mısınız? Eğitim sistemindeki emek sömürüsünün haddi hesabı yok. Özel sektör, öğretmenlere düşük ücret, güvencesiz sözleşmeler ve özlük hakkı kayıplarla eğitim sistemindeki emek sömürüsünün en yoğun yaşandığı alanlardan biridir. Özel sektör öğretmenleri hâlen verilen sözlerin tutulmasını bekliyorlar.

Sayın Bakan, çocukların okula aç gitmesi ve gün boyunca temiz içme suyuna erişememesi eğitimde fırsat eşitliğinden söz edilemeyeceğini gösteriyor. TÜİK 2025 verilerine göre çocukların yüzde 36,8'i yoksulluk ve sosyal dışlanma riski içerisinde yer almaktadır. Çocuklarda yaşanan yoksulluk verisinin bu denli yüksek olmasına rağmen okullarda bir öğün ücretsiz yemek ve temiz içme suyuna neden kaynak aktarılamıyor? Her öğrenciye okul günlerinde en az bir öğün ücretsiz, sağlıklı yemek ve güvenli içme suyu sağlanması temel bir kamusal sorumluluktur.

Sayın Bakan, eğitimde fırsat eşitliği dedik, şimdi, iki gün önce Afyon'dan Urfa'ya giden bir minibüs Aksaray'da kaza yaptı, 8 kişi yaralandı, içinde okul çağında olan 2 çocuk vardı. Bu şunu gösteriyor: Fırsat eşitliği bütün kitleler için değildir, bakın, Urfa'daki çocuklar hâlen okula erişebilmiş değil, bir buçuk aydır okullar açık.

Diğer bir şey Sayın Bakan, eleştiriye tahammülünüz yok. "Yusuf Tekin istifa" afişi asan 2 öğrenci yine gece yarısı tutuklandı, yaka paça gözaltına alındı. Buna bile tahammül etmeden hemen gözaltına aldırdınız Sayın Bakan.

Sayın Bakan, eğitim hakkı...

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)