Plan ve Bütçe Komisyonu toplantısındaki konuşma

MEHMET KARAMAN (Samsun)Sayın Başkan, değerli Komisyon üyelerimiz, Sayın Bakan ve değerli bürokrat arkadaşlarım; sizleri saygı ve muhabbetle selamlıyorum.

Millî Eğitim Bakanlığımızın 2027 yılı bütçesini görüşürken öncelikle şu soruyu sormak istiyorum: Sadece diploma sahibi, sınavlarda başarılı bireyler mi yoksa ahlaklı, şahsiyetli, sorumluluk sahibi, üreten ve ülkesine faydalı olan insanlar mı yetiştireceğiz? Profesör Doktor Necmettin Erbakan Hoca'mız "Eğitimde asıl mesele, çocukların kalbine ne koyduğumuzdur." derdi. Millî Görüş olarak eğitime bakışımızın merkezinde insan vardır. Eğitim bizim için yalnızca bilgi aktarmak veya meslek kazandırmak değil; ahlaklı, adaletli ve güçlü şahsiyetler yetiştirme meselesidir. Çünkü bir ülkenin asıl zenginliği yeraltındaki kaynakları değil, yetiştirdiği insanın niteliğidir. Bizler iyi biliyoruz ki bir milletin asıl gücü tankı, topu, fabrikaları ya da binaları değil; inançlı, ahlaklı ve maneviyat sahibi evlatlarıdır. Talim ve terbiyenin gayesi yalnızca büyük bir bilgi yüklemek değil; iyi, erdemli ve faydalı insan yetiştirmektir. Ne yazık ki mevcut eğitim sistemi Batıcı ve materyalist yaklaşımların, uluslararası projelerin tesiriyle millî ve manevi köklerimizden koparılmıştır. Gençlerimize sadece test çözmeyi, yarışmayı ve bireysel menfaati öncelemeyi öğreten bu seküler anlayış, diğerkamlığı, merhameti, helal-haram bilincini ve vatan sevgisini arka plana itmiştir. İki kere ikinin dört ettiğini herkes bilir ama esas olan iki helalin, dört haramdan büyük olduğunun öğretilmesidir. Bunun neticesinde de gayesiz, hedefsiz manevi bir boşluğun içinde sürüklenen nesiller yetişmektedir. Burada açıkça söylüyorum: Eğitim sistemimizin temeline önce ahlak ve maneviyat harcını koymadığımız müddetçe hiçbir reform hedefine ulaşamayacak. Okul öncesinden itibaren ahlak ve karakter eğitimi müfredatın omurgası yapılmalı, din kültürü ve ahlak bilgisi dersi ilkokul 1'inci sınıftan itibaren branş öğretmenleri eliyle zorunlu olarak verilmelidir.

Sayın Bakan, 2027 yılı için Millî Eğitim Bakanlığımıza 2 trilyon 458 milyar liralık bütçe teklif edilmiştir. Bu, geçen yıla göre yüzde 26,5 artış demektir. Ancak bu bütçenin büyüklüğü kadar, bu kaynağın çocuklarımızın hayatında neyi değiştirdiği de önemlidir. Bir çocuk okula aç gidiyorsa, ailesi servis parasını karşılayamıyorsa, okulunda öğretmen yoksa bütçenin büyüklüğü tek başına başarı ölçüsü olamaz. Biz bütçenin kâğıt üzerindeki büyüklüğünü değil, okulun kapısından içeri girdiğinde çocuğumuza sağladığı imkânı sorgulamalıyız.

2012 yılında yürürlüğe konan 4+4+4 düzenlemesiyle getirilen 12 yıllık kesintisiz zorunlu eğitim modeli iflas etmiştir. Fırsat eşitliği ambalajıyla sunulan bu sistem ekonomik, sosyal ve pedagojik felaketlere yol açmıştır. Ancak eğitim süresinin uzaması, okul terkleri, sınav baskısı, mesleki yönlendirme eksikliği ve üniversite kontenjanlarındaki plansızlık gibi sorunları ortadan kaldırmamıştır. Gençler üretimden ve meslekten koparılmıştır. Okumaya istidadı olmayan, akademik kariyer hedeflemeyen milyonlarca gencimiz 18 yaşına kadar sıralarda hapsedilmektedir. Sanayimiz, zanaatımız ve tarımımız çırak, kalifiye ve ara eleman bulamamaktadır.

Değerli arkadaşlar, eğitim politikaları uluslararası modellerin ötesinde, Türkiye'nin inanç, kültür, demografik yapı ve ekonomik ihtiyaçları esas alınarak oluşturulmalıdır. Nitelikli öğretmen, güçlü rehberlik, mesleki eğitim ve esnek öğrenme modelleri öncelik kazanmalı; zorunlu ve karma eğitim uygulamaları bilimsel, sosyolojik ve pedagojik açıdan yeniden ele alınmalıdır. Erken yaşta meslek edinme çabaları çocuk işçiliği yaftasıyla baltalanırken gençlerimiz 20'li yaşlarında diploması olan ama mesleği olmayan işsizler ordusuna katılmaktadır. İsteksiz öğrencilerin zorla okullarda tutulması, liselerde disiplin krizlerini, motivasyon kaybını ve okul teklerini tetiklemiştir. 12 yıllık zorunlu eğitim dayatması derhâl kaldırılmalı, eğitim kademeleri 5+3 esasına göre yeniden yapılandırılmalıdır. İlkokul süresi yeniden beş yıla çıkarılmalı, okuma yazma, temel dersler, ahlak ve temel becerilerin kazanıldığı zorunlu kademe olmalıdır. Ortaokul kademesi sınav odaklı bir yarış tüneli olmaktan çıkarılmalı, çocukların ilgi, istidat ve kabiliyetlerine göre mesleki ve akademik yönlendirmelerin yapıldığı bir atölye zeminine dönüştürülmelidir. Ortaokulu tamamlayan gençlerimiz, akademik lise, meslek lisesi, çıraklık eğitimi, MESEM veya iş hayatında serbest bırakılmalıdır. Mesleki eğitime erken geçişin önü açılmalı, meslek lisesi mezunlarına kendi alanlarında sınavsız veya ek puanlı üniversite hakkı tanınarak meslek liseleri yeniden cazibe merkezi hâline getirilmelidir.

Sayın Başkan, mecburi eğitim ücretsiz olmasına rağmen bugün aileler kırtasiye, kıyafet, servis ve beslenme giderleri altında ezilmektedir. Araştırmalara göre 2026-27 döneminde okula hazırlık maliyeti ilkokul öğrencisinin 28 bin, uzak mesafe servis kullanan lise öğrencisi için 81.500 liradır. Buna karşılık temel eğitimde burs, giyim ve kırtasiye desteklerini kapsayan cari transferler yalnızca yüzde 1,5 artırılmıştır. Bizim istediğimiz hiçbir çocuğun aç kalmadığı, velinin eğitim masrafları altında ezilmediği, öğretmenin güvenceli çalıştığı, mesleki eğitimde hiçbir evladımızın can güvenliğinin tehlikeye atılmadığı, okulların güvenli ve temiz olduğu bir eğitim sistemidir.

Millî görüşün eğitim anlayışında insan yalnızca ekonomik üretimin bir aracı değildir. İnsan onurlu bir şahsiyettir. Bu sebeple, eğitimde ahlakı, maneviyatı, adaleti, liyakatı ve fırsat eşitliğini esas almalıyız. Bu nesli yalnızca sınav sonuçlarıyla ölçerseniz karakterini, bir ülkenin geleceğini yalnızca ekonomik göstergelerle kurarsanız, insanı ihmal edersiniz. Hedefimiz, yalnızca diploma sahibi işsiz gençler değil; bilgili, ahlaklı, üretken ve sorumluluk sahibi nesiller yetiştirmek olmalıdır.

Sayın Bakan, okullarda bağış ve katkı beklentisinin önüne nasıl geçeceksiniz? Eğitim desteklerini enflasyon ve ihtiyaçlarla uyumlu biçimde artırmayı düşünüyor musunuz? Devletin parasız eğitim güvencesi velinin kapısında bağış beklentisine dönüşmemelidir.

Öğrencilerin beslenmesi ise ayrıca konuşulması gereken bir husustur. 2025 yılında taşımalı eğitimde öğle yemeği için aktarılan 16,7 milyar liranın yalnızca 9,4 milyar lirası harcanmıştır. Çocukların yemek ihtiyacı ortadayken bu kaynağın neden tamamı kullanılamamıştır? Taşımalı eğitimdeki bütün öğrencileri kapsayan ücretsiz yemek programının yaygınlaştırılmasını düşünüyor musunuz? Çocuğun karnı doymadan zihninin öğrenmesini bekleyemeyiz.

Muhterem arkadaşlar, Bakanlığın 2025 yılı kesin hesabında sermaye giderleri için ayrılan ödeneğin yaklaşık yüzde 61'i harcanmıştır. Deprem riski taşıyan okul binalarımızın bulunduğu bir ülkede yatırım ödeneklerinin kullanılmaması dikkatle değerlendirilmelidir. Sayın Bakan, kullanılamayan yatırım ödeneklerinin gerekçesi nedir? Deprem riski taşıyan okullarımızın yenilenmesi için il bazında nasıl bir takvim uygulanmaktadır?

Sayıştay raporunda, Bakanlığın 40 iç denetçi kadrosundan yalnızca 11'inin dolu olduğu belirtilmektedir. 2,46 trilyon liralık bütçeyi yöneten bir Bakanlıkta iç denetim kapasitesinin bu düzeyde kalması kabul edilebilir değildir. Bu kadroları ne zaman dolduracaksınız?

Bir diğer önemli konu ise mesleki eğitimdir. Gençlerimizin meslek edinmesini ve sanayimizin nitelikli iş gücüne kavuşmasını destekliyoruz ancak mesleki eğitim çocuklarımızın güvenliğinden vazgeçmenin gerekçesi olamaz. Ahilik geleneği yalnızca çırağa iş öğretmek değil, aynı zamanda ustanın çırağın hakkını ve güvenliğini de korumasıdır.

Değerli arkadaşlar, Bakanlığın 23 Haziran 2026 tarihli yanıtında "2016'dan bu yana MESEM kapsamında 3.080 iş kazası ve 13 ölüm bildirilmiştir." denmekte. Ayrıca, 3 Eylül 2026 tarihli başka bir cevapta ise, yalnızca 2025-2026 yıllarında 9.950 öğrencinin iş kazası geçirdiği, 37 öğrencinin hayatını kaybettiği belirtilmiştir. Bu iki açıklamadan hangisi doğrudur? İş kazası ve ölüm verileri neden farklıdır? 18 yaşından küçük öğrenciler ayrıca takip edilmekte midir? İşletmelerde denetimler hangi sıklıkla yapılmaktadır?

Mesleki ve teknik ortaöğretimde yirmi gün ve üzeri devamsızlık oranının yüzde 49,78 olması da ayrıca düşündürücüdür. Mesleki ve teknik öğretimde biz MESEM'in kapatılmasını değil, güvenli, denetlenebilir ve gerçekten eğitim veren bir yapıya kavuşturulmasını istiyoruz.

OECD verilerine göre, Türkiye'de okul öncesi eğitime katılım 3 yaşında yüzde 15; 4 yaşında ise yüzde 43,5'tur. Erken yaşta çocukluk eğitimine erişim artırılmalıdır.

Özel eğitim bütçesindeki yüzde 47,3'lük artışın da öğretmen, ulaşım ve destek hizmetleri olarak sahaya yansımasını bekliyoruz.

Sayın Bakan, öğretmen ihtiyacını kalıcı atamalarla karşılamak için nasıl bir takvim öneriyorsunuz?

Okul öncesi eğitime erişimi artırmak için hangi somut adımları atacaksınız?

Okul güvenliği de yalnızca kamera ve güvenlik görevlisinden ibaret değildir; rehberlik hizmetleri, psikolojik danışmanlık ve akran zorbalığıyla mücadele güçlendirilmelidir. Okul, evladımızın can emniyetinin, öğretmenimizin itibar ve beden dokunulmazlığının teminat altında olduğu güvenli bir sığınak olmak zorundadır. Ancak bugün karşılaştığımız tablo vahimdir. Ayrıca, okul temizliği gibi sürekli bir kamu hizmetinin geçici istihdam programlarıyla yürütülmesi doğru değildir. Kalıcı personel ihtiyacı güvenceli istihdamla karşılanmalıdır.

Türkiye genelinde binlerce okulumuzda kadrolu sabit bir güvenlik görevlisi bulunmamaktadır. İŞ-KUR üzerinden "bahçe görevlisi" adı altında yapılan geçici görevlendirmeler yıl başlarken yapılmakta, dönem bitince sonlanmaktadır. Bu kişiler dokuz ay süreli olarak çalıştırılmakta, tazminat ödememek için bir daha Bakanlık bünyesinde hiçbir şekilde istihdam edilememektedir. Bunun gerekçeleri nedir?

Okul çevreleri, uyuşturucu tacirlerinin, illegal yapıların, çetelerin ve zararlı unsurların hedefi hâline gelmiştir. Ahlaki ve manevi rehberlikten yoksun kalan, sanal dünyanın ve sosyal medyanın şiddet içeriklerine denetimsizce maruz kalan öğrencilerimiz arasında akran zorbalığı dehşet verici boyutlara ulaşmıştır. CİMER ve MEBİM üzerinden yapılan asılsız, mesnetsiz şikâyetler ve idarecilerin öğretmeni yalnız bırakan tutumları, öğretmenin otoritesini zedelemiş, öğretmenlerimiz öğrenci ve veli şiddetinin açık hedefi hâline getirilmiştir.

Eğitimde bir diğer önemli husus ise vicdan ve merhamettir. Gazze'de aylardır süren soykırım karşısında yüreği yanan, çocukların ve masumların feryadına kayıtsız kalamayan bir edebiyat öğretmenimiz tamamen barışçıl ve medeni bir tavırla siyasi partilere kapalı zarflar içinde mektup iletmiştir. Tek gayesi, milletimizin ortak vicdanına tercüman olmak, İsrail'le sürdürülen ticari ilişkilerin kesilmesi yönündeki insanı talebini dile getirmek olan bu öğretmenimize ne acıdır ki bu samimi ve vicdanı çağrısı nedeniyle, bir şikâyet üzerine ceza davası açılmış ve öğretmenimiz hakkında halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma suçlamasıyla bir yıl on beş gün hapis cezası verilmiştir.

Değerli arkadaşlar, öğretmen yalnızca dört duvar arasında ders anlatan bir memur değildir. Öğretmen, hakkı, adaleti, merhameti ve insan onurunu temsil eden toplumun yaşayan vicdanıdır. Evlatlarımıza sınıflarda adaleti, mazlumun yanında durmayı öğütleyen bir öğretmenin bizzat mazlumlar adına söz söylemesinden daha doğal, daha asil ne olabilir? Bir eğitimcinin vicdani çığlığının adli prangalarla susturulmasını asla kabul edemeyiz. Unutulmasın ki zarflara kilit vurabilirsiniz ama bir öğretmenin vicdanına asla pranga vuramazsınız. Rehberlik servisleri kâğıt üzerindeki form doldurma işlerinden kurtarılmalı, okullara yeterli sayıda rehber öğretmen atanmalıdır. Problemli ve suça sürüklenen öğrenciler ceza kıskacı yerine hobi, zanaat ve manevi rehabilitasyon programlarıyla kazanılmalıdır. Okul içinde akıllı telefon ve sosyal medya denetimi sıkılaştırılmalı, öğrencilerimize dijital bağımlılık ve siber şiddetten koruyacak bilinçlendirme çalışmaları müfredata entegre edilmelidir.

Muhterem arkadaşlar, eğitimin omurgası öğretmendir. Öğretmeni yoksulluk sınırının altında mahkûm eden, mülakat adaletsizlikleriyle liyakati zedeleyen bir sistem ayağa kalkamaz. Öğretmen maaşları, ek ders ve nöbet ücretleri günümüz hayat şartlarına uygun hâle getirilmeli, ek gösterge, uzman ve başöğretmen ödemeleri tazminat ve emekliliğe yansıtılmalıdır. Aynı sınıfta aynı dersi veren öğretmenleri "kadrolu" "sözleşmeli" "ücretli" diye bölmek insan haklarına da çalışma barışına da aykırıdır. Öte yandan, eş durumu mazereti nedeniyle tayin hakkını kullanamayan öğretmenlerimizin mağduriyetleri giderilmeli, aile bütünlüğünü koruyacak adil bir atama politikası uygulanmalıdır. Pedagojik formasyonu dahi olmayan kişilerin asgari ücretin altında çalıştırıldığı ücretli öğretmenlik uygulamasına derhâl son verilmeli, atamalar kadrolu bir şekilde yapılmalıdır. Özel okullarda görev yapan öğretmenlerimizin maaşları da insanca yaşam koşullarını sağlayacak düzeye çıkarılmalı, emeklerinin karşılığını almaları yasal güvence altına alınmalıdır. Müdür ve müdür yardımcılarımız eğitim liderliği yapmak yerine fatura, ihale, TEFBİS, temizlik ve muhasebe işleriyle boğuşmaktadırlar. Okullara yeterli sayıda memur ve destek personeli atanarak idareciler asli vazifelerine döndürülmelidir.

Değerli Başkan, Değerli Bakanımız; Türkiye'de 3.348 özel eğitim ve rehabilitasyon merkezinde 60 bin çalışanıyla 700 bin özel gereksinimli bireye hizmet verildiği bilinmektedir. Artan işletme giderleri karşısında devlet destekleri yetersiz kalmaktadır. Eğitim kalitesi ve hizmet sürekliliğinin korunması için 2027 destek eğitim ücretleri güncellenmeli, kurumların ekonomik sürdürülebilirliğini sağlayacak kalıcı destek mekanizmaları oluşturulmalıdır. Ayrıca spor bilimleri fakültesi mezunları Millî Eğitim Bakanlığı ve Gençlik ve Spor Bakanlığında istihdam edilmeyi beklemektedirler. Eğitim bir milletin varlık, yokluk mücadelesidir. Hükûmetlerin veya bakanların değişmesiyle bozulan yapboz tahtası olmaktan çıkarılmalı, partiler üstü millî bir devlet politikası hâline getirilmelidir. Batı'nın çürüyen paradigmalarını değil kendi medeniyet değerlerimizi esas alan, diploması olan işsizler yerine ahlakı, mesleği ve ideali olan şuurlu nesiller yetiştiren bir maarif davasını inşa etmek mecburiyetindeyiz.

Sayın Bakanım, son olarak Samsun'la ilgili bir talebimiz olacak. Yıkılan ve Samsun'da eğitimde önemli bir yeri olan 19 Mayıs Lisesinin aynı yerinde yeniden inşa edilmesi için 2027 yılı bütçesinde gerekli ödeneğin konulmasını ve 2027 yılında inşaatına başlanmasını talep ediyorum.

Ayrıca zamanım müsait olursa birkaç tane de sorumun cevaplanmasını sizden istirham edeceğim. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Derneğine göre okullarda 84.647 psikolojik danışmana ihtiyaç varken görevde 47.500 kişi var. 2027'de kaç kişi psikolojik danışman ataması yapacaksınız ve bugün rehber öğretmeni olmayan kaç okul vardır? Öğretmen kontenjanının 2027 bütçesine göre belirleneceğini söylemiştiniz. Bütçe şu an Meclise ve Millî Eğitim Akademi için 15,7 milyar lira öngörülüyor. 2026 Akademi Giriş Sınavı'nda başvuran 391.906 adaydan kaçı akademiye alınacak? Bakanlığınızın açıklamasına göre, bu yıl incelenen yaklaşık 900 eğitim binasının 396'sına yıkım kararı verilmiş. Bunların kaç tanesi yıkılmış? Yıkımı yapılan binaların yeniden yapılması için 2027 yılı bütçesinden gereken ödeme ayrılmış mıdır? Şubat 2026 raporuna göre Hatay'da 25, Kahramanmaraş'ta 5 okul hâlâ konteynerde, Adıyaman'da yaklaşık 3 bin öğrenci konteyner ve prefabrik yapılarda okuyor. Deprem bölgesinde konteyner ve prefabrik yapılardaki eğitim hangi tarihte tamamen sona erecektir?

Yeni tarih müfredatında "İslam Medeniyetinin Doğuşu" ünitesine yer verilmemesini anlamakta güçlük çekiyoruz. "Peygamber Efendimiz'in Hayatı, "4 Halife Dönemi" ve "İslam Medeniyetinin İlmi Mirası" gibi konuların yeterince işlenmediğini görüyoruz. Sayın Bakanım, bu ünite hangi gerekçelerle kaldırılmıştır? Gençlerimizin bu tarihsel birikimi hangi derslerde ve nasıl öğrenmesi öngörülmektedir?

Muhterem arkadaşlar, bu düşüncelerle Millî Eğitim Bakanlığımızın 2027 yılı bütçesinin hayırlara vesile olmasını temenni ediyor, sizleri saygı ve hürmetle selamlıyorum.

Teşekkür ederim.