Aydın ilindeki jeotermal santrallerin neden olduğu ekolojik tahribatların araştırılarak gerekli önlemlerin alınabilmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Gerekçe;

Dünya Sağlık Örgütü'ne göre dünya genelinde her bir dakikada on üç insanın hava kirliliği sebebiyle öldüğü bilinmektedir. Türkiye'de ise hava kirliliğinden kaynaklı ölümler beşinci sırada yer almaktadır. Türkiye'nin hava kirliliği meselesi araştırmalara bakıldığı zaman konunun sosyal medya sitelerinde yer bulan ana akım bir mesele olduğu ancak merkezi bir gündem olmadığı görülmektedir. Toplumsal olarak hava kirliliği konusuna yönelik bilinç ve duyarlılık yüksek iken konunun kamuoyunun merkezi gündeminde olmadığı düşünülmektedir.

Jeotermal Enerji Santrallerinin JES) canlı sağlığına ve ekosisteme ciddi zararlar verdiği; insanlarda kanser, akciğer ve solunum yolu hastalıkları gibi çeşitli vakalara sebep olduğu; ekosistem üzerinde ise kuraklaşma, radon, arsenik, cıva gibi ağır metan gazlarının hava kirliliğine yol açtığı, yeraltı ve yerüstü sularını zehirlediği, tarımsal ürünlerde verimliliği azalttığı bilinmektedir.

2007 yılında 686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu'nun yürürlüğe girmesiyle beraber Aydın'da JES kurulmaya başlanmış olup sayıları da her geçen gün artmıştır. Türkiye'de 63 tane JES bulunmakta ve bunların 32 tanesi halihazırda Aydın'dadır. Sağlık Bakanlığı"nın kurulan jeotermal enerji santralinden hemen sonraki yıllara yönelik (2010-2013) yapmış olduğu araştırmada; Türkiye'de en çok görülen dolaşım sistemi, solunum sistemi, kanser ve beslenmeye bağlı hastalıkların ve bu hastalıklara bağlı olarak gerçekleşen ölümlerin Aydın'da Türkiye ortalamasının üzerinde yaşandığı sonucu ortaya çıkmıştır.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 2020 yılında yapılan açıklamaya göre Aydın, hava kalitesi indeksi 499 olarak tehlikeli gruplar içerisinde yer alan tek il olmuştur. Bölgedeki hidrojen sülfür ve ağır metallerden oluşan gazlar havaya, toprağa ve sulara karışarak bölgenin ekosistemini değiştirmektedir. Güncel bir araştırma olarak ise Greenpeace Akdeniz'in 2023 yılı analizinde ortaya çıkmıştır ki Aydın, Türkiye'nin hava kirliliğinin en yoğun olduğu bölgeler sıralamasında 8. Sırada yer almıştır.

Bölgeden alınan numune örneklerinde ağır metallerin sadece İçme Suyu Kalite Parametreleri Yönetmeliği'ne göre değil, Sulama Suyu Kalite Parametreleri Yönetmeliği'ne göre de yüksek çıkmıştır. Ayrıca, Germencik Çevre Derneği'nin yapmış olduğu açıklamaya göre, yetkililerin yapılan incelemelerin sonuçlarını halktan gizlediği yönünde iddialar bulunmaktadır. JES'lere verilen yetkilerle ve denetim eksiklikleriyle toplumsal maliyet hiçe sayılmaktadır.

Tüm bu durumlar göz önüne alındığında Aydın'daki jeotermal enerji santrallerinin ve bu . santrallerin etkilerinin halihazırdaki mevcut durumuna yönelik yeterli düzeyde veri bulunmamaktadır. JES'lerden kaynaklı kaç vatandaşın hayatını kaybettiği, JES'lerin denetimlerinin kimler tarafından ve hangi koşullarda gerçekleştirildiği, bölgenin zarar gören ekosistemine dair çözüm önerileri ve bu hususta devlet kurumlarınca gerçekleştirilmesi gereken politikaların tespiti için çalışmalar hazırlanması amacıyla TBMM'de Araştırma Komisyonu kurularak gerekli çalışmaların yürütülmesini arz ederim.