Yer fıstığı üretim sürecinin incelenmesi ve üreticinin yaşadığı sorunların tespit edilerek gerekli çözümlerin üretilebilmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Yer fıstığı üretiminde, son yıllarda yaşanan ekonomik sorunlar ve piyasadaki dengesizlikler nedeniyle üretici sorun yaşamaktadır. Yer fıstığı, hem insan sağlığı açısından çerez ve yağ olarak, hem de hayvan yeminde kullanılan küspe şeklinde değerlendirilen bir üründür. Üretici, son yıllarda özellikle 2024 yılı itibarıyla artan girdi maliyetleri, düşük ürün fiyatları ve piyasa koşullarının olumsuz etkileri nedeniyle zararlar yaşanmaktadır.

Bu arada üretici zararına ürün satarken ithalatta devam etmektedir. İthalatın amacı, piyasayı dengelemek ve tüketicilere daha uygun fiyatlarla ürün sunmak olarak belirtiliyor. Marketlerde Mısır'dan ithal edilen kabuklu yer fistığı 74,90 TLden satılmaktadır. İthal kabuklu yer fıstığının kilosu 149 TLye satılıyor. Aynı markette 200 gramlık paketlerde satılan tuzlu yer fıstığının fiyatı 37,50 TL, yani kilosu 187 TL.*ye denk geliyor. Yerli kabuklu kavrulmuş yer fıstığının kilosu ise 129 TL'den başlıyor ve farklı yerlerde bu fiyatlar daha da yükseliyor. Çiftçi, ürününü zararla satmak zorunda kalıyor. Tüccara geçtikten sonra ise fiyatlar ciddi şekilde artıyor. Bu yıl ürünün daha çok yetiştiği söylense de ithalat devam ediyor. 2023 yılında Türkiye, toplam 27.942 ton yer fıstığı ithal etti ve bu ithalat karşılığında yurt dışına 47 milyon dolar ödendi. 2024'ün ilk aylarında ise ithalat rakamı şimdiden 16.552 tona ulaştı ve bunun karşılığında 30 milyon 961 bin dolar yurt dışına ödendi. İthalatın piyasayı dengelemek ve fiyatları düşürmek yerine, yerli üreticiye zarar verdiği ve fiyatları daha da artırdığı bir gerçektir. Aracıların ve marketlerin kazançlı çıkmasına rağmen, üreticinin zarar etmesi de tüketiciye yüksek fiyatlarla ürün sunulmasına yol açmaktadır. Bu durum, yer fıstığı üretiminde düşüşe neden olabilir. Girdi maliyetlerindeki artış, özellikle gübre, tohum, ilaç, tarla kirası ve işçi maliyetlerinin yükselmesi, üreticinin maliyetlerini ciddi anlamda artırmış; buna karşın, çiftçi ürününü satarken düşük fiyatlarla karşı karşıya kalmıştır. Yer fıstığı üreticilerinin depolama olanaklarının sınırlı olması, ürünlerini hasat döneminde düşük fiyatlarla satmak zorunda kalmalarına neden olmaktadır. Tüccarın belirlediği fiyatlar, serbest piyasa koşulları içinde üreticiye zarar verecek düzeye inmiş; devletin yeterli müdahalede bulunmaması nedeniyle üretici tüccarın insafına bırakılmıştır. Yer fıstığı üretimindeki bu sorunlar, yalnızca üretici ve tüketici arasındaki fiyat dengesizliğini değil, aynı zamanda yerli üretimin açısından önemlidir. Mevcut durumda yerli üreticinin korunmaması, tarımsal üretimde sürdürülebilirliğin sağlanamaması, piyasa dengesizlikleri ve fiyatların tüketiciye yüksek yansıması gibi birçok sorun baş göstermiştir.

Yer fıstığı üretim sürecinin her aşamasının incelenmesi, girdi maliyetlerinin düşürülmesi, devletin yerli üreticiye destek olması ve piyasa denetimlerinin artırılması, yer fıstığı üreticilerinin yaşadığı sorunların tespit edilmesi, çözüm önerilerinin geliştirilmesi ve yerli üreticinin korunması adına gerekli düzenlemelerin yapılması amacıyla bu konuda Anayasa'nın 98, İçtüzüğün 104 ve 105. maddeleri uyarınca Meclis araştırması açılmasını arz ederim. "

Saygılarımla. 23.10.2024