İşsizliğin önlenmesi, kadın ve gençlerin çalışma yaşamına katılımının güçlendirilmesi için yapılması gerekenlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi
Meclis araştırması önergesi, bir konuda bilgi edinmek için TBMM’nin araştırma komisyonu kurmasını ister. Önerge Genel Kurul’da öngörüşmeyle oylanır; kabul edilirse araştırma komisyonu kurulur.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Ülkemizde işsizlik, özellikle gençler ve kadınlar arasında kaygı verici boyutlara ulaşmış; geniş tanımlı işsizlik oranı yüzde 29,6'ya, kadın işsizliği ise yüzde 39,4'e yükselmiştir. Ümitsiz işsizlerin ve eksik istihdam edilenlerin hızla artması, milyonlarca emekçinin iş ve gelir güvencesinden yoksun kaldığını göstermektedir. Bölgesel eşitsizlikler, özellikle Hakkâri gibi illerde çok yüksek seyreden işsizlik oranlarıyla krizi derinleştirmektedir. Bu nedenle işsizliğin önlenmesi, kadın ve gençlerin çalışma yaşamına katılımının güçlendirilmesi ve sosyal koruma mekanizmalarının yaygınlaştırılması amacıyla bir Araştırma Komisyonu kurulmasını ve bu hususta Anayasa'nın 98'inci İçtüzüğün 104'üncü ve 105'inci maddeleri gereğince Meclis Araştırması açılmasını arz ve teklif ederim.
GEREKÇE
Ülkemizde çalışma yaşamına ilişkin güncel veriler, yalnızca sayısal bir kötüleşmeyi değil; aynı zamanda emekçi haklarının, çalışma koşullarının ve sosyal koruma mekanizmalarının sistematik biçimde aşındığını ortaya koymaktadır. Resmî dar tanımlı işsizlik oranlarında görülen göreli gerilemeler, çalışma yaşamının geniş ve görünmeyen sorunlarını örtme riski taşımaktadır. Zira dar tanımlı göstergeler; eksik istihdamı, ümitsiz işsizliği, iş arama engellerini ve gizli işsizliği kapsam dışı bırakmaktadır.
Metnin tamamını göster (13 paragraf daha)Metni kısalt
Bu nedenle, emekçilerin haklarını ve çalışma yaşamının gerçek sorunlarını anlamak için geniş tanımlı göstergeler esas alınmalı; politika, mevzuat ve denetimler bu perspektifle yeniden biçimlendirilmelidir.
DİSK-AR'ın Ağustos 2025 İşsizlik ve İstihdamın Görünümü Raporu emek açısından son derece kaygı verici bulgular ortaya koymaktadır:
• Geniş tanımlı işsizlik oranı %29,6'ya yükselmiş,
• Geniş tanımlı işsiz sayısı bir yılda 1,3 milyon kişi artmıştır,
• Kadın işsizliği %39,4 gibi çarpıcı bir düzeye çıkmıştır,
• Ümitsiz işsizlerin sayısı 1 milyon, zamana bağlı eksik istihdam edilenlerin sayısı ise 681 bin kişi artmıştır,
• İşsizlerin %83'ü işsizlik ödeneğinden yararlanamamaktadır.
Dar tanımlı işsizlikteki görece iyileşmeler, esasen emek gücünün pasifleşmesi ve mutsuzlaşmasıyla gerçekleşmekte; iş aramaktan çekilen milyonlar istatistiklerin dışında kalmaktadır. Böylece işsizliğin gerçek toplumsal maliyeti (ailelerin gelir kaybı, gençlerde kalıcı beceri erozyonu, kadınların işgücünden çekilmesi, eğitim-istihdam uyumsuzluğu) görünmez hale gelmektedir.
TÜİK Temmuz 2025 Hanehalkı İşgücü Araştırması da bu tabloyu teyit etmektedir: dar tanımlı işsizlik oranı %8 iken, geniş tanımlı işsizlik (âtıl işgücü) %29,6 olarak açıklanmıştır. TÜİK verilerine göre, Temmuz 2023'te 8,7 milyon olan geniş tanımlı işsiz sayısı Temmuz 2025'te 12 milyonu aşmıştır. Dar tanımlı işsizlik düşerken geniş tanımlı işsizliğin hızla artması, çalışma yaşamında derinleşen kırılganlığı göstermektedir.
Bölgesel eşitsizlikler ise krizi ağırlaştırmaktadır. Örneğin Hakkâri'de işsizlik oranları uzun yıllardır %20'ler civarında seyretmektedir. Altyapı yetersizlikleri, yatırım eksiklikleri, kayıt dışı çalışma, sınır ticaretindeki dalgalanmalar, göç dinamikleri ve eğitim-istihdam uyumsuzluğu bu tablonun başlıca sebepleridir.
Bu nedenle Hakkâri başta olmak üzere yüksek işsizlik oranlarına sahip illerde istihdam garantili projelerin hayata geçirilmesi, bölgesel KOBİ destekleri, mesleki/teknik eğitim yatırımları, güçlü iş arama/hizmet merkezi ağlarının kurulması ve kamu yatırımlarının yerel istihdama öncelik verecek şekilde yönlendirilmesi hayati bir zorunluluktur.
Ülkemizde yaşanan derin istihdam ve gelir kaybı, milyonlarca emekçiyi insani bir krizle karşı karşıya bırakmıştır. İşsizliğin önlenmesi, kayıt dışılığın azaltılması, kadın ve genç istihdamının güçlendirilmesi, sosyal korumanın yaygınlaştırılması ve bölgesel eşitsizliklerin giderilmesi için Meclis'in acil ve kapsamlı önlemler geliştirmesi gerekmektedir.
Bu nedenle işsizliğin önlenmesi, kadın ve gençlerin çalışma yaşamına katılımının güçlendirilmesi ve sosyal koruma mekanizmalarının yaygınlaştırılması amacıyla bir Araştırma Komisyonu kurulmasını ve Meclis Araştırması açılmasını arz ve teklif ederim.
ÖNERGEYİ İMZALAYANLAR
İmzacılar
İmzacıların partisi, imza tarihindeki partisidir.