Küçük esnaf ve sanatkarların yaşadığı sorunların tüm boyutlarıyla araştırılarak bu sorunlara yönelik çözüm önerileri geliştirilmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Küçük esnaf ve sanatkârların yaşadığı sorunların tüm boyutlarıyla incelenmesi, iflasların nedenlerinin ve kalıcı çözüm yollarının belirlenmesi amacıyla Anayasanın 98. Ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün 104. Ve 105. Maddeleri gereğince Meclis araştırması açılmasını arz, ve teklif ederiz.

GEREKÇE

Türkiye ekonomisinin taşıyıcı kolonlarından biri olan küçük esnaf ve sanatkâr, yüksek enflasyon, daralan talep, finansmana erişimde zorluklar ve artan girdi/enerji maliyetleri arasında hızla eriyor. Esnaf ve Sanatkâr Bilgi Sistemi (ESBIS) verilerine göre Temmuz 2025 itibarıyla ülkede 2.269.748 esnaf ve sanatkâr, 2.542.119 esnaf işletmesi bulunmaktadır. Esnafın nüfusa oranı %2,67'dir. Bu geniş taban, ekonomik çalkantıların ilk ilk etkilerini doğrudan alan kesimlerin başında gelmektedir. Resmî bültenlerde esnafın tescil/terkin (açılış/kapanış) dinamiği dikkat çekmektedir. Temmuz 2025 ayında tescil 27.578, terkin 9.352 olarak kaydedilmiştir. Bu, tek bir ayda dahi on binlerce esnaf işletmesinin yön değiştirdiğini; özellikle "bakkallık-bayilik-büfecilik" ve "lokantacılık" gibi temel tüketimle bağlantılı sektörlerde en çok terkinin yaşandığını göstermektedir. Aynı şekilde son üç yılda tescil-terkin dalgalanmasının sürdüğü; terkinin yüksek seyrinin ise kırılganlığı artırdığı görülmektedir. Küçük esnafın yaşadığı zorluklarla ilişkili olarak, şirketler cephesindeki göstergeler de bozulmaktadır: TOBB verilerine göre 2025'in ilk 7 ayında kapanan şirket sayısı 2024'ün aynı dönemine göre %11,8 artmıştır. Kurulan şirketler yatay seyrederken kapanışlardaki artış piyasanın daraldığına işaret etmektedir. Esnafın tedarikçisi ve müşterisi olan şirketler ağındaki bu çözülme, küçük esnafa doğrudan yansımaktadır.

TESK'in Temmuz 2025 özetinde, esnafın ortalama ayakta kalma süresinin 3 yıla kadar düştüğü vurgulanmaktadır. Uzun ömürlü dükkân kültürünün yerini, sık açılıp kapanan kırılgan işletmeler almıştır. Bu durum, finansmana erişimde zorluk, SGK/BAĞ-KUR prim yükleri (özellikle 9.000 gün mağduriyeti) ve kayıt dışı rekabetle birleşince esnafı sistematik olarak zayıflatmaktadır. Sonuç olarak; kapanan işyerlerinin sayısal düzeyini, nedenlerini ve sonuçlarını somutlaştıracak; sosyal politika, vergi-prim, finansman ve rekabet düzenlemelerinde iyileştirmeye dayanak oluşturacak çalışmalar yapılması gerekmektedir. Küçük esnaf ve sanatkârların yaşadığı sorunların tüm boyutlarıyla incelenmesi, kapanışların nedenlerinin ve kalıcı çözüm yollarının belirlenmesi amacıyla Meclis Araştırması açılmasını arz ve teklif ederiz.