Hurda ve eski araçların trafik güvenliği, çevre ve halk sağlığı üzerindeki etkilerinin araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Türkiye'de trafiğe kayıtlı araç sayısı 2024 yılı sonu itibarıyla 31 milyon 301 bin 389'a ulaşmış bulunmaktadır. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre ülkemizdeki araçların yaş ortalaması 14,3 yıl olup, toplam araç sayısının yaklaşık yüzde 25'ini oluşturan 7,5 milyon civarındaki araç 21 yaşından büyüktür. Bu durum hem trafik güvenliği hem de çevre ve halk sağlığı açısından ciddi riskler oluşturmaktadır.

Ülkemizde 2024 yılında 1 milyon 444 bin trafik kazası meydana gelmiş olup, bunların 266 bin 855'i ölümlü veya yaralanmalı kazalardır. Bu kazalarda 6 bin 352 vatandaşımız hayatını kaybetmiş, 385 bin 117 kişi yaralanmıştır. Trafik kazası mahkeme dosyalarının incelenmesinde, kazaya karışan sürücülerin sıklıkla "teknik arıza" savunması yaptıkları görülmektedir. Fren patlaması, lastik patlaması, rot çıkması, direksiyon kilitlenmesi gibi durumların çoğunun aslında düzenli bakım yapılmayan, periyodik kontrolleri ihmal edilen eski araçlarda ortaya çıkan işletme kusurları olduğu tespit edilmektedir.

Yaşlı araçlarda fren sistemleri, lastikler, direksiyon mekanizması, aydınlatma sistemleri gibi kritik güvenlik unsurları zamanla aşınmakta ve arızalanmaktadır. Ayrıca eski araçlarda ABS, ESP, kör nokta uyarı sistemi, acil fren destek sistemi gibi modern güvenlik teknolojileri bulunmamakta, bu durum kaza riskini ve kaza sonucu oluşacak zararı artırmaktadır. Araç gövdesinin yapısal dayanıklığı zamanla azalmakta, paslanma ve korozyon nedeniyle güvenlik seviyesi düşmektedir.

Karayolları Trafik Kanunu'nun 29 ve 30. maddeleri araçların teknik şartlara uygun olmasını zorunlu kılmakta, ancak eski ve hurda araçlarda bu şartların sağlanması giderek zorlaşmaktadır. Ekonomik nedenlerle bakımlarını yaptıramayan araç sahipleri, teknik açıdan kusurlu araçlarla trafiğe çıkmak zorunda kalmaktadır.

Eski araçların emisyon değerleri yüksek olup, hava kirliliğine önemli ölçüde katkıda bulunmaktadır. Aşırı yakıt tüketimi nedeniyle hem ekonomik kayba hem de enerji israfına neden olmaktadırlar. Egzoz emisyonları başta çocuklar ve yaşlılar olmak üzere toplum sağlığını olumsuz etkilemektedir. Teknik açıdan trafiğe çıkmaması gereken araçların denetiminde ve trafikten men işlemlerinde yetersizlikler bulunmaktadır. Periyodik muayene sisteminin etkinliği tartışmalıdır. Ağır hasarlı araçların onarılarak yeniden trafiğe çıkarılması konusunda yeterli yasal düzenleme ve denetim mekanizması bulunmamaktadır. Avrupa Birliği ülkelerinde uygulanan politikalar ve ülkemizin ihtiyaçları karşılaştırmalı olarak incelenmeli, trafik güvenliği, çevre sağlığı ve ekonomik boyutlar birlikte değerlendirilmelidir. Tüm bu nedenlerle, hurda ve eski araçların trafik güvenliği, çevre ve halk sağlığı üzerindeki etkilerinin, alınması gereken yasal ve idari tedbirlerin, denetim mekanizmalarının etkinliğinin, hurda teşvik sistemlerinin ve ilgili tüm hususların araştırılması amacıyla Anayasa'nın 98'inci, Türkiye Büyük Millet Meclisi Içtüzüğü'nün 104 ve 105'inci maddeleri uyarınca bir Meclis Araştırması açılmasını arz ve teklif