OHAL KHK'ları ile tesis edilen işlemlerin incelenerek yaşanan mağduriyetlerin tespit edilmesi ve çözüm yollarının belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

23 Ocak 2017 tarihinde kurulan inceleme mekanizmasına yüz binin üzerinde başvuru yapılmış; ancak çok sayıda dosya uzun yıllar sonuçlandırılamamış ve belirsizlik hali kalıcılaşmıştır. Aradan geçen on yıla yakın süreye rağmen yargısal süreçlerin tamamlanmamış olması, adaletin makul sürede sağlanması ilkesinin de ihlal edildiğini göstermektedir.

Ayrıca ihraç işlemleri yalnızca kamu görevinden çıkarma ile sınırlı kalmamış; ekonomik ve sosyal alanlara yayılan fiili sonuçlar doğurmuştur. Bankacılık işlemlerine erişimde yaşanan engeller, kredi kullanamama, sigorta ödemelerine ulaşamama ve pasaport iptalleri gibi uygulamalar, temel hak alanının idari tasarruflarla daraltıldığını ortaya koymaktadır. Bu uygulamalar, kişilerin yalnızca mesleki statüsünü değil, kamusal ve ekonomik hayata katılım kapasitesini de ciddi biçimde sınırlamış, bireyleri fiilen "sivil ölüme" sürükleyen sonuçlar üretmiştir. Bu bağlamda kişinin hukuken varlığını sürdürmesine rağmen çalışma, üretme, dolaşma ve kamusal alanda yer alma imkanlarının idari kararlarla ortadan kaldırılması, demokratik hukuk düzeni bakımından ağır bir sorun teşkil etmektedir.

Süreçte ortaya çıkan en çarpıcı örneklerden biri. yaşamını yitirdikten sonra görevine iade edildiği anlaşılan kişilerin varlığıdır. Bu durum, yargısal denetimin gecikmesinin telafisi mümkün olmayan sonuçlar doğurabildiğini gösterdiği gibi adaletin zamanında tecelli etmemesinin, kimi durumlarda adaletin anlamını ortadan kaldırdığını ortaya koymaktadır. 2016 yılında yayımlanan barış bildirisine imza atan yüzlerce akademisyen hakkında yürütülen işlemler de bu dönemin hukuki ve siyasal karakterini yansıtan örneklerden biridir. İfade özgürlüğü kapsamında değerlendirilmesi gerektiğine dair yüksek yargı kararlarına rağmen uzun süre görevlerine dönememeleri, kamu görevlisi statüsü ile anayasal hakların korunması arasındaki ilişkinin yeterince güvence altına alınamadığını da açıkça göstermiştir. Bugün Türkiye*de yürütülen barış ve demokratik toplum tartışmaları, yalnızca siyasal bir gündem değil, hukuki ve kurumsal güvenin yeniden inşasını da gerektiren bir süreçtir. Demokratik toplumun temel şartı, devletin hukuka bağlılık ilkesine. ölçülülük ve orantılılık kriterlerine ve temel haklara riayet etmesidir. Geçmişte olağanüstü yetkilerle tesis edilmiş ve etkileri halen devam eden işlemlerin kapsamlı biçimde incelenmesi. bu bağlamda sadece geçmişe dönük bir muhasebe olmayıp toplumsal barışın güçlendirilmesi için zorunlu bir adımdır.

Toplumsal barış, hukuki güvenlik olmadan tesis edilemez. Hukuki güvenlik ise idari işlemlerin denetlenebilir, ölçülü ve geçici olmasına; temel hakların keyfi müdahalelerden korunmasına bağlıdır. KHK sürecinin yarattığı belirsizlik ve sivil ölüm pratiği, demokratik toplum sürecinde aşılması gereken yapısal bir sorun olarak durmaktadır. Bu sorunun çözümü, bireysel başvuruların ötesinde. Meclis denetimi altında yapılacak bütüncül bir inceleme ve yapısal düzenleme gerektirmektedir.

Bu nedenle, Olağanüstü Hal döneminde çıkarılan Kanun Hükmünde Kararnamelerle tesis edilen işlemlerin hukuki dayanaklarının, ölçülülük ve geçicilik ilkeleri bakımından değerlendirilmesinin, sivil ölüme varan sonuçlarının tespit edilmesinin, yargısal denetim süreçlerinin etkinliğinin incelenmesinin ve kalıcı çözümlerin geliştirilmesinin sağlanması amacıyla Meclis Araştırması açılması zorunlu görülmektedir.