Türkiye'de sanayi yatırımlarının bölgesel dağılımının ve Mega Endüstriyel Bölge planlamasının kriterlerinin ve etkilerinin araştırılması amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Ancak açıklanan plan incelendiğinde Mega Endüstriyel Bölgelerin büyük ölçüde Iç Anadolu hattında yoğunlaştığı, Diyarbakır'ın da içinde yer aldığı Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinin ise bu stratejik üretim planlamasında sınırlı biçimde yer aldığı görülmektedir. Bu durum, bölgeler arası gelişmişlik farklarının azaltılması hedefi açısından ciddi tartışmaları beraberinde getirmiştir.

Nitekim yatırım teşvik belgelerinin 2002-2024 dönemine ilişkin bölgesel dağılımı incelendiğinde 1. bölgenin teşviklerden yaklaşık %41 pay aldığı; 6. bölgenin ise yalnızca yaklaşık %5 düzeyinde pay alabildiği görülmektedir. Aynı dönemde 1 ve 2. bölgeler toplamda %61 pay alırken 5 ve 6. bölgelerin payı yaklaşık %10 seviyesinde kalmıştır. Bu tablo, sanayi yatırımlarının bölgesel dağılımında uzun yıllardır süregelen ciddi bir dengesizliğe işaret etmektedir.

Diyarbakır'ın da içinde bulunduğu Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgesi; genç nüfus yapısı, üretim potansiyeli, güçlü tarım ve hayvancılık altyapısı ile Türkiye ekonomisi açısından önemli bir potansiyele sahiptir. Bölge aynı zamanda Irak ve Suriye ile yürütülen ticaret bakımından önemli bir ticaret ekseninde yer almakta olup Türkiye'nin dış ticaret ağları açısından stratejik bir konuma sahiptir. Buna rağmen söz konusu sanayi planlamasında bölgenin yeterince yer almaması; üretim kapasitesinin gelişmesini sınırlandırabilecek, emek ve sermaye göçünü hızlandırabilecek ve bölgesel kalkınma hedeflerini olumsuz etkileyebilecek sonuçlar doğurma riski taşımaktadır.

Bölgenin genç nüfus oranı Türkiye ortalamasının üzerindedir ve bu durum sanayi üretimi açısından önemli bir işgücü avantajı sunmaktadır. Sanayi yatırımlarının belirli bölgelerde yoğunlaşması ise genç nüfusun başka bölgelere göç etmesine, yerel üretim kapasitesinin zayıflamasına ve bölgesel kalkınma hedeflerinin zedelenmesine yol açabilmektedir. Öte yandan bölgenin güçlü tarım ve hayvancılık üretiminin sanayi yatırımlarıyla desteklenmesi; tarıma dayalı sanayinin gelişmesi, katma değerli üretimin artması ve yerel ekonominin güçlenmesi açısından önemli bir fırsat sunmaktadır. Buna karşın sanayi planlamasının bölgesel potansiyelleri yeterince gözetmeden yapılması durumunda, bölgenin ekonomik gelişimi açısından önemli fırsatların değerlendirilmemesi riski ortaya çıkmaktadır. Sanayi yatırımlarının coğrafi dağılımı yalnızca ekonomik sonuçlar doğuran bir politika değildir. Aynı zamanda nüfus hareketlerini, bölgesel refahı, istihdam olanaklarını ve toplumsal dengeleri doğrudan etkileyen yapısal bir kalkınma aracıdır. Bu nedenle Sanayi Alanları Master Planı kapsamında belirlenen Mega Endüstriyel Bölgelerin seçim kriterlerinin, bölgesel kalkınma hedefleri ile uyumunun ve söz konusu planın Türkiye'nin üretim dengesi üzerindeki muhtemel etkilerinin kapsamlı biçimde incelenmesi gerekmektedir.

Bu çerçevede Türkiye'de sanayi yatırımlarının bölgesel dağılımının, Mega Endüstriyel Bölge planlamasının ve söz konusu planın bölgesel kalkınma, istihdam, üretim dengesi ve göç hareketleri üzerindeki etkilerinin bütün yönleriyle araştırılması amacıyla bir Meclis Araştırması açılması büyük önem taşımaktadır.