Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) sisteminin çevresel ve ekonomik etkilerinin araştırılarak tüketicilerin korunması için alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Bu kapsamda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda yürütülen Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) sistemi, 2025 yılında pilot uygulamalarla başlatılmış, 1 Temmuz 2026 tarihi itibarıyla ise ülke genelinde yaygınlaştırılmıştır. Sistem ile plastik, cam ve alüminyum içecek ambalajlarının geri kazanımının artırılması, atık miktarının azaltılması ve döngüsel ekonomiye katkı sunulması hedeflenmiştir.

Ancak uygulamanın ülke genelinde yaygınlaştırılmasının ardından başta içme suyu ve maden suyu olmak üzere çeşitli içecek ürünlerinde dikkat çekici fiyat artışları yaşandığı görülmüş; kamuoyuna yansıyan tüketici örnekleri, şikâyetler ve basın haberlerinde bu artışların DOA sistemiyle ilişkilendirildiği ve bazı işletmeler tarafından uygulamanın fiyat artışlarına gerekçe olarak kullanıldığı yönünde iddialar gündeme gelmiştir. Ticaret Bakanlığının konuya ilişkin denetim başlattığını açıklaması da söz konusu iddiaların kamu otoritelerince araştırılmasını gerekli kılmıştır.

Öte yandan, üreticilerin DOA sistemi kapsamında üstlendikleri maliyetlerin gerçek düzeyi, bu maliyetlerin tüketici fiyatlarına hangi ölçüde yansıdığı, fiyat artışlarının gerçek nedenleri, uygulamanın rekabet ortamı ve piyasa işleyişi üzerindeki etkileri ile tüketicilerin sisteme erişim ve sistemden yararlanma imkânlarının yeterliliği konusunda kamuoyuyla paylaşılmış kapsamlı ve bütüncül bir değerlendirme bulunmamaktadır.

Bunun yanında; sistemin geri dönüşüm oranlarına katkısı, çevresel hedeflere ulaşma düzeyi, Türkiye Çevre Ajansının uygulamadaki rolü, sistemin finansman yapısı, üreticilerden tahsil edilen katılım bedellerinin işleyişi, denetim mekanizmalarının etkinliği ve uygulamanın şeffaflığı da kamu yararı bakımından açıklığa kavuşturulması gereken hususlar arasında yer almaktadır.

Çevreyi koruma amacıyla geliştirilen kamu politikalarının, tüketicinin korunması ve adil piyasa koşullarının sağlanması ilkeleriyle uyum içinde uygulanması sosyal devlet ilkesinin de bir gereğidir. Çevre politikalarının başarısı yalnızca yürürlüğe konulan mevzuatla değil, toplumun bu politikalara duyduğu güvenle de doğrudan ilişkilidir. Çevrenin korunmasına yönelik uygulamaların fiyat artışlarıyla özdeşleşmesi veya tüketiciler üzerinde ilave ekonomik yük oluşturduğu yönünde bir algının oluşması, geri dönüşüm politikalarına duyulan toplumsal güveni zedeleyebileceği gibi çevresel hedeflerin etkinliğini de olumsuz etkileyebilecektir. Bu nedenle sistemin çevresel, ekonomik ve yönetsel boyutlarının birlikte değerlendirilmesi kamu yararı açısından zorunludur. Türkiye Büyük Millet Meclisinin temel görevlerinden biri, kamu politikalarının hazırlanma ve uygulanma süreçlerini denetlemek, ortaya çıkan sorunları tespit etmek ve kamu yararını güçlendirecek idari ve yasal düzenlemelere katkı sunmaktır. Bu çerçevede; Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) sisteminin çevresel hedeflere katkısının, tüketici fiyatları ve piyasa işleyişi üzerindeki etkilerinin, üreticilerin gerçek maliyet yapısının, tüketicilerin korunmasına yönelik mevcut mekanizmaların yeterliliğinin, Türkiye Çevre Ajansının uygulamadaki rolünün, sistemin finansman ve denetim süreçlerinin, uygulamanın şeffaflığının ve kamuoyunda gündeme gelen fiyat artışı iddialarının bütün yönleriyle araştırılarak mevcut uygulamaların değerlendirilmesi ve ihtiyaç duyulan idari ile yasal tedbirlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis Araştırması açılması gerekmektedir. 10 trene nur