Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığına ilişkin 2025 yılı Sayıştay denetim raporlarında yer alan bulguların araştırılarak alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Başkanlığın 2025 yılı bütçe gideri 2,73 milyar TL, cari transferleri 2,16 milyar TL'dir. Giderlerin yüzde 79,04'ünü oluşturan cari transferlerin alt kalemleri raporda gösterilmemiştir (s. 4). Bu tutarın burs, mali destek ve diğer harcama türlerine dağılımının, seçim ölçütlerinin ve yararlanıcı türlerinin ortaya konulması, Meclisin bütçe denetimi bakımından gereklidir.

Burs başvurularının değerlendirilmesi, ülke ve öğrenim düzeylerine göre dağılımı, öğrenci başına maliyet, öğrenimi tamamlama ve burs kesilme nedenleri incelenmelidir. Mali desteklerde seçim, izleme, yerinde denetim ve geri alma işlemleri ile programların eğitim ve toplumsal katkı sonuçları birlikte araştırılmalıdır. Yararlanıcılara ilişkin inceleme kişisel verilerin korunması gözetilerek yürütülmelidir.

Raporda kurumsal, operasyonel, suistimal ve teknoloji risklerinin belirlenmediği; risk değerlendirmesi ve risklere karşı kontrol faaliyetlerinin oluşturulmadığı; yönetim bilgi sisteminin bulunmadığı belirtilmiştir. Ön mali kontrolün kurulduğu, görevler ayrılığına uyulduğu ve iç denetim çalışmalarının yeterli olduğu da kaydedilmiştir (s. 10-12). Araştırma, bu değerlendirmeleri birlikte ele almalı; risk yönetimi ve bilgi sistemi eksikliklerinin destek süreçlerine etkisi ile giderilmesi için yapılan işlemleri ortaya koymalıdır.

Net bütçe gelirinin yüzde 99,03'ü "Alınan Bağış ve Yardımlar ile Özel Gelirler" başlığında yer almaktadır. Bu kalemin Hazine yardımı ve diğer gelirler itibarıyla bileşimi ile "Diğer Gelirler"deki tahmin-gerçekleşme farkı açıklanmalıdır. Cari transfer bütçe gideri ile faaliyet sonuçları tablosundaki gider arasındaki farkın da muhasebe esasları ve dönemler bakımından incelenmesi gerekmektedir.

Uluslararası burs ve proje programlarının Türk lirası hesaplarında 2025 yılında 80,8 milyon TL tahsilat ve 85,4 milyon TL harcama gösterilmiştir. DAFI harcaması ve NAMA tahsilatı için metin ile tablolarda farklı tutarlar yer almaktadır. ASEAN Türk lirası hesabının negatif açılış bakiyesi, İslam Kalkınma Bankası projesinin dolar çıkışları ile Türk lirası tahsilatları arasındaki ilişki ve devreden proje bakiyelerinin bilanço hesaplarıyla eşleştirilmesi açıklanmalıdır (s. 4-6). Kur dönüşümleri ve hesaplar arası aktarımlar izlenerek proje bazında mutabakat sağlanmalıdır.

SPARK hesabında kullanılmadan devreden 435 bin TL'nin kullanım veya iade takvimi, proje denetimleri ve etki değerlendirmeleri de araştırılmalıdır. Kaynak dağılımının, denetim sonuçlarının ve programların toplumsal yararının izlenmesini sağlayacak düzenlemelerin belirlenmesi için ilgili idareler, uzmanlar ve programlardan yararlananların bilgisine başvurularak Meclis araştırması yapılması gerekmektedir.