Sağlık çalışanlarına yönelik şiddetin sebeplerinin araştırılarak bunların engellenmesi için alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

GEREKÇE

Sağlık kuruluşları, doğası gereği yurttaşların şifa aradığı, sağlık çalışanlarının ise mesleklerini huzur ve güven içinde uygulaması gereken, dokunulmaz kamusal alanlar olmak zorundadır. Ancak bugün ülkemizde gelinen aşamada hastaneler ve aile sağlığı merkezleri, sağlık emekçilerinin fiziksel ve ruhsal bütünlüğünü ağır biçimde zedeleyen, hasta güvenliğini ortadan kaldıran ve her gün yeni bir şiddet vakasının yaşandığı yüksek riskli çalışma alanlarına dönüşmüştür.

Dünya Sağlık Örgütü'ne göre sağlıkta şiddet (sağlık sektöründe iş yeri şiddeti); sağlık çalışanlarının işleriyle ilişkili koşullarda maruz kaldıkları, onların güvenliklerini, esenliklerini veya sağlıklarını açıkça ya da zımnen tehdit eden zorbalık, saldırı, tehdit, sözel veya davranışsal hakaret, fiziksel veya cinsel saldırı olayları olarak tanımlanır. Dünya Sağlık Örgütü bu tanımı temel olarak fiziksel şiddet ve psikolojik şiddet olmak üzere iki ana grupta sınıflandırır.

Fiziksel şiddet; fiziksel güç kullanımı (vurma, itme vb.) veya bu yöndeki açık saldırgan eylemler olarak tanımlanır. Psikolojik şiddet ise gücün kasıtlı olarak kötüye kullanılması yoluyla kişi üzerinde psikolojik zarar (korku, kaygı vb.) bırakmayı amaçlayan tehdit, sözel taciz, mobbing, ayrımcılık ve cinsel taciz gibi eylemleri kapsar.

Sağlık çalışanlarına yönelik şiddet olguları; sözlü hakaret ve tehditten başlayarak planlı darp, yaralama ve hekimlerin yaşamını yitirmesine kadar varan ağır bir toplumsal kriz halini almıştır. Bu tablonun kökeninde yalnızca münferit adli vakalar değil; sağlık sisteminde uygulanan piyasacı dönüşüm, kışkırtılmış sağlık talebi, randevu bulunamaması, 5 dakikaya sıkıştırılan muayene süreleri ve yetersiz istihdam gibi yapısal tıkanıklıklar yatmaktadır. Sağlık çalışanlarının itibarını zedeleyen söylemler ve cezasızlık algısı da failleri cesaretlendirmektedir.

Ülkemizde Sağlık Bakanlığı faaliyet raporlarındaki verilere göre, 2020-2024 yılları arasındaki beş yıllık dönemde 79 bin 19 Beyaz Kod başvurusu yapılmıştır. Özellikle psikolojik şiddet olgularının büyük çoğunluğunun kayıtlara geçmediği bilinmesine karşın, her gün kayıtlara geçen 43 Beyaz Kod başvurusu, sağlıkta şiddettin ulaştığı boyutu göstermesi bakımından çarpıcıdır.

TBMM'nin 24. Yasama Döneminde kurulan Sağlıkta Şiddet Araştırma Komisyonu'nun Ocak 2013 tarihli raporunda yer alan 66 önerinin büyük çoğunluğu aradan geçen yıllara karşın uygulamaya geçirilmemiştir. Öte yandan Sağlık Bakanlığı, "Beyaz Kod" bildirimlerine ve şiddet olaylarına dair milletvekillerince yöneltilen yazılı soru önergelerini yanıtsız bırakarak, sorunun gerçek boyutlarını kamuoyundan gizlemektedir.

Mevcut yasal mevzuat, failler açısından gerçek anlamda caydırıcılık sağlamaktan uzaktır. Şiddet uygulayanların hızla serbest kalması ve fiziki güvenlik tedbirlerinin yetersizliği can güvenliği kaygısını artırmaktadır. Yaşatmak için görev yapan sağlık çalışanlarının öldürülme korkusuyla çalıştığı bir ortamda nitelikli sağlık hizmeti sunulması olanaksızdır.

Bu gerekçelerle; TBMM bünyesinde bir Araştırma Komisyonu kurularak, sağlıkta şiddetin kök nedenlerini saptamak, 2013 Meclis Raporu önerilerini güncelleyerek bağlayıcı kılmak ve sahada tavizsiz uygulanacak koruyucu, yasal ve kurumsal önlemleri belirlemek amacıyla "Sağlık Çalışanlarına Yönelik Şiddetin Önlenmesi ve Güvenli Çalışma Ortamlarının Sa bir Meclis Araştırması Komisyonu kurulması için gereğini arz ederiz.