Eski milletvekilleri hakkında verilen AİHM kararlarına ilişkin

Bu 'gerökçeyle 4 Kasım 2016 tarihinde, HDP Eş Başkanları Figen Yüksekdağ ile Selahattin

© Bemirtaş" ın da aralarında bulunduğu on iki milletvekili hakkında operasyonlar düzenlemiş, milletvekilleri gözaltına alınarak tutuklanmıştır. Duruma ilişkin yapılan AİHM başvuruları neticesinde Mahkeme özgürlükten yoksun bırakılmaya ilişkin olarak sırasıyla 22 Aralık 2020 ve 8 Kasım 2022 tarihlerinde iki karar vermiştir. Derhal serbest bırakma kararına karşın Demirtaş tahliye edilmemiş, yapılan diğer AİHM başvurularında da Demirtaş ve Yüksekdağ dosyaları birleştirilmiştir. Mahkeme, bu kararlarda, diğer tespitleri arasında, Figen Yüksekdağ ve Selahattin Demirtaş hakkında verilen tutuklama kararlarının, Sözleşme" nin 5. maddesinin 1 -. ve 3. fıkraları, Sözleşme'nin 10. maddesi ve 1 No.lu Protokol'ün 3. maddesini& âykiri olduğu --. sonucuna varmıştır. Mahkeme, sadece başvuranlar hakkında yapılan suçlamaların, esasen iç hukuk gereğince suç teşkil eden bir davranış olarak değerlendirilemeyecek olgulara dayandığını değil, aynı zamanda bunların, başvuranlar tarafından Sözleşme ile güvence altına alınan hakların kullanımıyla ilgili olduğunu tespit etmiştir. Mahkeme diğer taraftan, başvuranların yi maruz kaldığı özgürlükten yoksun bırakılmanın, çoğulculuğu boğmak ve siyasi tartışma özgürlüğünü kısıtlamak gibi gizli bir siyasi amaç güttüğünün ve dolayısıyla bu kararların, Sözleşme'nin 5. maddesiyle birlikte 18. maddesine aykırı olduğunun her türlü makul şüphenin ötesinde tespit edildiği kanaatine varmıştır.

Yine aynı kararda; Diyarbakır'daki yerel mahkemenin verdiği ses ve video kaydı alınmasına yönelik kararın hukuka aykırılık haline değinilmiştir. Ayrıca Figen Yüksekdağ ile ilgili olarak; TCK-220 ile TMK uyarınca Cumhuriyet başsavcılığının istemi ve infaz hâkiminin kararıyla; üç ay süreyle; görüşmeler teknik "cihazla sesli veya görüntülü olarak kaydedilebilir, hükümlü ile avukatın yaptığı görüşmeleri izlemek amacıyla bir görevli görüşmede hazır bulundurulabilir, hükümlünün avukatına veya avukatın hükümlüye verdiği belge veya belge örnekleri, dosyalar ve aralarındaki konuşmalara ilişkin tuttukları kayıtlara el konulabilir veya görüşmelerin gün ve saatleri sınırlandırılabilir. " hükmüne atıfla, " bilhassa, Hükümetin başvuran F. Yüksekdağ Şenoğlu 'nun görüşme kayıtlarının ceza infaz kurumu bünyesinde muhafaza edilmesine rağmen, başvuran Selahattin Demirtaş'a ilişkin görüşme kayıtlarının yok edildiğini vurguladığını tespit etmektedir." diyerek adil yargılanma hakkına değinmiştir.

AİHM aynı zamanda, Selahattin Demirtaş (no. 2) ve Yüksekdağ Şenoğlu ve diğerleri/Türkiye (no. 14332/17 ve diğer 12 başvuru, 8 Kasım 2022) kararlarında, başvuranların atılı suçları işlediklerine dair objektif bir gözlemciyi ikna edecek nitelikte herhangi bir olgu ya da bilginin mevcut olmadığı ve ilgililerin tutuklanmalarına ilişkin kararlardan herhangi birinin, ilgililerin eylemleri -özellikle siyasi konuşmaları ve bazı yasal toplantılara katılmaları- ile ilgililerin tutuklanmalarına yol açan teröre bağlı suçlar arasında açık bir bağın bulunduğuna işaret edecek nitelikte delil unsuru içermediği sonucuna vardığını kaydetmiştir. Dahası, başvuranlar tarafından maruz kalınan tutukluluğun çoğulculuğu bastırma ve serbest siyasi tartışma konusunu sınırlandırma yönünde, Sözleşme'nin 5. maddesiyle birlikte Sözleşme'nin 18.maddesine aykırı gizli bir amaç izlediğini tespit etmiştir. Sonuç olarak AİHM, başvuranların teröre bağlı suçlar nedeniyle tutuklandıkları yönünde, Hükümetin sunduğu iddiaya herhangi bir önem atfedemeyeceğini de ifade etmiştir. 18. Madde ihlalinin ise ilk olması dikkate değer bir durumdur ve tutuklamaların siyasi saikle olduğunun altını çizmesi bakımından önemi büyüktür. Ayrıca AİHM dosyaları devam etmekte iken Yüksekdağ ve Demirtaş hakkında ayni konudan ötürü ikinci kez Kobani Davası açılmış, bu dava sonucunda yerel mahkeme TCK-302?den beraat kararı vermiştir. Bu kararlara rağmen Figen Yüksekdağ hala Kandıra Cezaevi'nde tutukludur.

AİHM ve evrensel hukuk kuralları; "#utuklu kişi, avukatıyla gizli görüşmeler yapamaması halinde, büyük bir olasılıkla, avukatıyla görüşme konusunda kendisini özgür hissedemeyecektir. Bu türden bir varsayımda, avukat tarafından sağlanan hukuki yardım, pratik yararlılığını kaybetme riski taşımaktadır." diyerek savunma hakkının önemine vurgu yapmaktadır. Nitekim AİHM "Yüksekdağ AİHM Başvurusu'nda; başvuranların Sözleşme'nin 3. maddesinin 4. fikrası anlamında avukatlarının etkin yardımından faydalanmalarının engellendiği sonucuna varmak için yeterlidir. " diyerek adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini Başvutu No. 10207/21 ve 10209/21 sayılı kararında belirtmiştir.

Ayrıca AİHM, avukat müvekkil görüşmelerinin müvekkilinin hayatı hakkındaki gelişmeler hakkında bilgi almasını kapsadığını, avukat ile görüşülen konuların özellikle ceza yargılamasına konu olaylarda kişisel ve hassas konular olduğunu bu sebeple gizli ve özel olduğunu belirterek avukat müvekkil görüşmesinin bu madde kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini ayrıca bu görüşmelerin öncelikli olduğunu ifade etmekte olup bu konuda içtihadı vardır. Nitekim Figen Yüksekdağ aleyhine Türkiye'nin içtihada aykırı davrandığı açıktır.

Bu bağlamda;

I- Demirtaş ve Yüksekdağ hakkında verilen AİHM kararları (oneden uygulanmamıştır? Yerel mahkemeler AİHM kararına uymama yetkisini nereden almaktadır?