Bakliyat üretiminde yaşanan düşüşe ilişkin

Ülkemizde 2015 yılında 1,08 milyon ton olan kuru baklagil üretimi 2024 yılında 9625 artış ile 1,35 milyon tona ulaşmıştır. 2015 yılında 6,9 milyon dekar olan kuru baklagiller ekim alanı 2024 yılında ise 9027 artış ile 8,74 milyon dekara ulaşmıştır. Kuru baklagiller üretiminde son 10 yılda yukarı yönlü bir değişim gerçekleşmiştir

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO)'nün 2023 yılı verilerine göre ülkemiz dünyada nohut üretiminde 3'üncü, mercimek üretiminde 4'üncü sıradadır. Uluslararası Ticaret Merkezi (ITC-trademap) 2024 yılı verilerine göre ülkemiz dünyada nohut ihracatında 2'nci, mercimek ihracatında 3'üncü sıradadır.

Ülkemizde tarımsal üretimi artırmak, verim ve kaliteyi yükseltmek, sürdürülebilirliği sağlamak, kayıtlılığı artırmak ve çevreye duyarlı alternatif tarım tekniklerinin geliştirilmesini sağlamak amaçlarıyla, üreticilerimize tarımsal desteklemeler verilmekte, hibe programları uygulanmakta ve projeler yürütülmektedir.

Değişen ulusal ve uluslararası koşullara göre destekleme programlarında yapılacak düzenlemeler, destekleme programlarının esasları ve araçları, bunların bütçe ödenek ihtiyaçları 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun amir hükümleri çerçevesinde belirlenmekte ve destekleme uygulamaları Bakanlığımız tarafından yürütülmektedir.

Bakanlığımız tarafından üreticilere;

Bitkisel üretim,

Hayvansal üretim,

Kırsal kalkınma,

Su ürünleri üretimi ve

Tarımsal araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) olmak üzere 5 ana başlık altında tarımsal destekler verilmektedir.

2002 yılında 1,8 milyar TL olan tarımsal destekleme tutarı 75 katına çıkarılarak 2025 yılında 135 milyar TI"ye ulaşmıştır.

Tarım politikalarının amaçları, ilkeleri ve öncelikleri doğrultusunda tarım sektörüyle ilgili politikaların planlanmasına yönelik 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun 7'nci maddesinde değişikliğe gidilmiştir. Bahse konu kanuni düzenlemeye istinaden "Tarımsal Üretimin Planlanması Hakkında Yönetmelik" yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Yapılan düzenlemeyle ürünlerin arz ve talep miktarı dikkate alınarak tarım havzası veya işletme bazında ürün veya ürün gruplarının en uygun yerde üretilmesi sağlanacak, ilin ekolojisine uygun ve suyu merkeze alan bir anlayış çerçevesinde oluşturulacak bitkisel üretim deseninde stratejik ürünler önceliklendirilecektir.

8859 sayılı 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında bitkisel üretimde yeni destekleme modeline ilişkin hususlar düzenlenmiştir.

Yeni destekleme modeli kapsamında hazırlanan Karar ile üretim maliyetine göre ürünler kategorilere ayrılmış ve her kategori için destek katsayısı belirlenmiştir.

Cumhurbaşkanı Kararı ile tarımsal üretimin ve gıda arz güvencesinin sürdürülebilirliğinin sağlanması, üretim planlamasına katkı sağlanması, verim ve kalitenin artırılması, tarımsal Strateji Geliştirme Başkanlığı üretimde çevreci yaklaşımların benimsenmesi ve uygulanan politikaların etkinliğinin artırılması amaçlanmıştır.

Bu kapsamda, ülke ihtiyacının yurt içi üretimle karşılanabilmesi için verim ve kalitenin artırılması, kayıtların güncel tutulması ile üretim sürecinde yaşanan maliyet artışları ve fiyat istikrarsızlıkları gibi olumsuz koşullardan üreticilerin korunması hedeflenmektedir.

Yeni destekleme modeliyle; e Bitkisel üretim destekleri ilk defa 3 yıllık olarak ve üretim döneminden önce açıklanmıştır. e Destek kalemlerinde sadeleştirmeye gidilerek, destekler daha yönlendirici, etkin ve öngörülebilir hâle getirilmiştir. e Üretim planlaması kapsamındaki stratejik ürünlere ilave destek verilecektir. e Sukısıtı olan havzalarda münavebeye uygun üretime ilave destek sağlanacaktır. e Kamu kuruluşları tarafından ıslah edilen milli tohumla üretim yapan üreticilerimiz ilave destek alacaktır. e Destek tutarları girdi maliyetlerindeki değişikliklere göre her yıl güncellenecektir.

"* Çiftçilerimiz üretime karar vermeden önce, hangi havzada, hangi ürüne, ne kadar destek alacağını bilerek planlı şekilde faaliyete başlayabilecekler ve bu sayede plansız üretimin sebep olduğu birtakım olumsuzluklardan etkilenmeyecektir.

Bitkisel üretimin desteklenmesi programıyla çiftçilere temel destek, planlı üretim desteği ve üretimi geliştirme destekleri verilecektir.

Temel destek ve planlı üretim desteği ile planlama kapsamındaki ürünlere belirlenen havzalarda ekim yapıldığı takdirde kullanılan mazotun tamamı, gübrenin ise yarısı nakdi olarak verilecektir. Bununla birlikte, su kısıtı olan yerlerde yine belirlenen şartlara uygun üretim yapan üreticilerimizin kullandığı mazot ve gübrenin tamamı nakdi olarak verilecektir.

Verim ve kaliteyi artırmak için sertifikalı tohum kullanım, sertifikalı/standart fidan kullanım, organik tarım, iyi tarım uygulamaları, katı organik-organomineral gübre destekleri verilmeye devam edilecektir.

10394 sayılı 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar 14.09.2025 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.

Karar ile 2026 yılı bitkisel üretim desteklerinde aşağıdaki düzenlemeler yapılmıştır. e 2026 üretim yılı için destek katsayı değeri bir önceki yıla göre 9627 artırılarak dekara 310 TE olarak belirlenmiştir.

Kapalı ortam bitkisel üretime yönelik genç ve kadın çifiçilere ilave destek verilecektir. e Mısır (dane) ürünün destekleme kategorisi 1. kategoriden 2. kategoriye yükseltilmiştir. e Hayvancılıkta dane yem ihtiyacını karşılamak amacıyla yulaf, çavdar ve tritikale ürünlerinde yeşil otun yanı sıra dane üretimi de destek kapsamına alınmıştır. e Hububat üretiminde sertifikalı tohum kullanımının artırılması amacıyla bir önceki yıla göre destek katsayısı artırılarak 0,56 belirlenmiştir.

Strateji Geliştirme Başkanlığı e Soya üretimini teşvik amacıyla mevcut sertifikalı tohum desteğine ek, yurt içinde ıslah edilip tescil edilen ve yine yurt içinde üretilerek sertifikalandırılan tohumların kullanımı halinde ilave destek sağlanacaktır. e Organik tarım desteğinde, 1. derece tarımsal amaçlı üretici örgütlerine üye çiftçilere, destek katsayısının yüzde 25'i oranında ilave destek verilecektir.

Katı organik-organomineral desteğinde 0,21 olan katsayı, 0,32'ye çıkarılmıştır. " Biyolojik/biyoteknik mücadele desteği birim fiyatları yüzde 21 artırılmıştır. e Yıl boyunca(12 ay) hizmet sunan serbest tarım danışmanları ile ziraat odaları ve üretici örgütlerinde istihdam edilen danışmanlara verilen tarımsal yayım ve danışmanlık desteği, bir önceki yıla göre yüzde 17,5 artırılarak 2025 için 345.450 TL olarak ödenecektir.

Bununla birlikte baklagil ürününü lisanslı depolarda muhafaza edenlere Ticaret Bakanlığı tarafından belirlenen kira ücret tarifesinin 075 i oranında kira desteği sağlanmaktadır.

Ayrıca üreticilerin tarımsal üretime dair finansman ihtiyaçlarının uygun koşullarda karşılanması amacıyla, 2024-2026 yıllarını kapsayan Ziraat Katılım Bankası A.Ş., T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerince, Hazine faiz/kâr payı destekli yatırım ve işletme kredi/finansmanı kullandırılmaktadır. 28 farklı konuda, 9625-6100 aralığında faiz/kar payı desteği sağlanmaktadır. Kararlar gereği üreticilerimiz temel bitkisel konularında 300.000 TL'ye kadar sıfır faizli, 300.000 TL'nin üzerindeki kredilerde ise 10 milyon TL*ye kadar *050-96100 aralığında faiz/kar payı destekli kredi/finansman kullanabilmektedir.

Bakanlığımızca uygulanmakta olan "Tarım Arazilerinin Kullanımının Etkinleştirilmesi Projesi" kapsamında baklagil projelerine öncelik verilmektedir. Proje kapsamında çiftçilere 9075 hibeli tohum temini sağlanmaktadır. Baklagil üretiminin ve tüketiminin artırılmasına yönelik eğitim ve yayım çalışmaları yürütülmektedir. Bakanlığımızca uygulanmakta olan projeler, destekleme miktarındaki artış ve ekim nöbeti uygulama zorunluluğu baklagil üretiminde pozitif yönlü değişime neden olmuştur. Ayrıca sözleşmeli tarımın yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalar da devam etmektedir. Baklagil üretimini sadece bitkisel üretim olarak değil doğal kaynakların korunması ve iklime uyum stratejileri ile birlikte değerlendiren Bakanlığımız Stratejik Plan çalışmalarında baklagil ekiminin artırılmasına yönelik hedeflerini belirlemiştir

Bakanlığımıza bağlı araştırma enstitülerimizde yüksek verimli, biyotik ve abiyotik stres koşullarına tolerant çeşitler ıslah edilmektedir. Yerli tohumculuğun geliştirilmesi için 11 enstitümüzde yemeklik tane baklagil çalışmaları yürütülmektedir. Yürütülen çalışmalar nohut, mercimek, kuru fasulye, bezelye, bakla ve börülce baklagil türleridir. Bu kapsamda 50 nohut, 23 kuru fasulye, 24 mercimek, 3 bakla ve 2 bezelye çeşidimiz tescil edilmiştir. Tescil edilen çeşitlerimizin toplam sertifikalı tohumluk üretimindeki payı mercimekte 9675, nohutta "069'dur.

İbrahim YUMAKLIBakan