Bir elektrik dağıtım şirketi ile ilgili iddialara ilişkin
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 105 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 98'inci ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün 96 ve 99*uncu maddelerine uygun olarak, Türkiye Cumhuriyeti Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan BAYRAKTAR tarafından yazılı olarak yanıtlanması için gereğinin yapılmasını arz ederim.
Bursa, Balıkesir, Çanakkale ve Yalova illerinde elektrik dağıtım hizmeti sunan Uludağ Elektrik Dağıtım AŞ (UEDAŞ), özelleştirme sonrasında ortaya çıkan yüksek faturalar, faturalardaki kalemlerin "karartılması", kamu yararı yerine şirket kârını gözeten uygulamalar gibi nedenlerle gündeme gelmektedir. Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) tarafından da UEDAŞ"'ın dağıtım bedeli artışları ve şeffaf olmayan fatura düzeni sıklıkla gündeme getirilmektedir. Ayrıca şirketin yabancı sermayeye devredilmesi, stratejik bir altyapının ulusal güvenlik boyutuna dair kaygıları artırmaktadır.
Diğer yandan, UEDAŞ'ta çalışan enerji işçilerinin alt taşeron (Uluğ Enerji Dağıtım ve Perakende Satış Hizmetleri AŞ) aracılığıyla düşük ücretle ve yetersiz iş güvenliğiyle çalıştırıldığı, mahkemelerin bu uygulamayı muvazaa olarak nitelediği bilinmektedir. Mahkeme kararlarında "gerçek işverenin UEDAŞ olduğu" saptanmasına rağmen, işçilerin hak ettikleri tazminat ve ücret farklarını alamadıkları iddia edilmektedir. İşçilerin çok uzun mesailere zorlandıkları, haftalık vardiya süreleri aşılarak kaza riskinin arttığı ve ölümlü iş kazaları yaşandığı belirtilmektedir. Ayrıca işçilere uygulanan yanlış NACE kodu ile sosyal güvenlik haklarının da zedelendiği öne sürülmektedir.
Tüketicileri yüksek fatura yükü altında bırakan, işçileri ise güvencesizliğe ve iş kazalarına mahkum eden bu tablo, elektrik dağıtımının özelleştirilmesiyle ortaya çıkan aksaklıkları görünür kılmaktadır. Bakanlığın konuya dair denetimi, hukuksuzlukların giderilmesine yönelik müdahalesi ve tartışmalı konuların aydınlatılması, kamunun beklentisidir. Bu bağlamda;
SORULAR
UEDAŞ bölgesindeki tüketicilere sunulan elektrik faturalarında, iletim, kayıp-kaçak, TRT payı ve dağıtım ücreti gibi kalemlerin tek başlık altında toplanarak gizlendiği, bu nedenle "karartılmış fatura" uygulamasının tüketici aleyhine sonuç doğurduğu ifade edilmektedir. "Karartılmış" fatura uygulaması tüketici hakları ve şeffaflık ilkesiyle bağdaşmamaktadır. Faturalarda kalemlerin tek tek gösterilmesi, şeffaflık ve tüketici hakkı açısından sağlanacak mıdır? Bakanlığınız veya EPDK bu konuda bir çalışma yürütmekte midir?
Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) Bursa Şubesinin belirttiğine göre, dağıtım şirketlerine devlet tarafından sağlanan bazı avantajlar (örneğin enerji bedelindeki düşüş dönemlerinde dağıtım bedelinin sabit kalması ya da yükselmesi) tüketiciye indirim olarak yansımamaktadır. UEDAŞ"ın son beş yıldaki dağıtım bedeli artış oranları ne kadardır? Devletin enerji maliyetini düşürdüğü dönemlerde dağıtım bedelinin aynı oranda düşmemesinin gerekçesi nedir?
UEDAŞ 2010 yılında özelleştirilip 2022 yılı itibariyle tüm hakları İngiliz ACTİS şirketine devredilmiştir. Türkiye'nin en önemli sanayi bölgelerinden birine elektrik hizmeti sağlayan stratejik bir enerji altyapısının, yabancı sermayeye devriyle ortaya çıkan veri güvenliği, enerji güvenliği gibi riskler değerlendirilmiş midir? Bakanlığınız, bu el değiştirmeleri ve yabancı sermayeli dağıtım şirketlerinin faaliyetlerini hangi kriterlerle incelemekte ve denetlemektedir?
Bursa 12. İş Hukuku Mahkemesi, UEDAŞ"ın alt taşeronu Uluğ Enerji Dağıtım ve Perakende Satış Hizmetleri AŞ üzerinden çalıştırdığı işçilerle ilgili muvazaa kararı vererek işçilerin "gerçek işvereninin UEDAŞ" olduğuna hükmetmiştir. Muvazaa davalarıyla birlikte asıl işverenin UEDAŞ olduğu belirlenmesine rağmen, şirketin davasını kazanan işçileri işe iade etmediği veya tazminat ödemelerini geciktirdiği, ücret farklarını ödemediği, hak mücadelesine giren işçileri işten çıkardığı ifade edilmektedir. Bakanlığınız, yargı kararlarının uygulanması ve işçilerin haklarını alabilmesi yönünde ne tür adımlar atmaktadır? Muvazaaya yol açan taşeron modelinin kaldırılması için bir düzenleme hazırlığı var mıdır?
EMO'nun değerlendirmesine göre UEDAŞ, deneyimli mühendis ve teknik eleman sayısını artırmak yerine düşük maaş politikası gütmektedir. Bu da proje onayı, yatırım ve arıza onarımı gibi kritik alanlarda gecikme ve kalite sorunlarına neden olmaktadır. Bakanlığınız, dağıtım şirketlerinde teknik kadro yeterliliği ve maaş politikalarını nasıl denetlemektedir?
İş kazalarında, özelleştirme sonrasında artış görüldüğü, UEDAŞ sahasında pek çok ölümlü ve ciddi yaralanmalı kaza meydana geldiği öne sürülmektedir. Uzun mesai ve vardiya aşımıyla ilgili olarak 30 saate varan kesintisiz çalışma iddiaları paylaşılmaktadır. UEDAŞ bünyesinde çalışan işçilerden İhsan Ulu'nun Kasım 2024"te takip eden vardiyalar halinde 36 saatin 30 saatini çalışarak geçirdiği, dinlenme süresi olmaksızın sahada tutulduğu ve ardından iş kazası sonucu hayatını kaybettiği belirtilmektedir. Yine şirket işçilerinden Oktay Solar ise Şubat 2025'te enerji altında çalışırken geçirdiği iş kazası sonucu hayatını kaybetmiştir. Bakanlığınızın elinde UEDAŞ bölgesindeki iş kazalarına dair istatistik var mıdır? Son beş yılda kaç ölümlü iş kazası veya ağır yaralanma vakası yaşanmıştır? Bu kazalarda temel nedenlerin "enerji hattını kesmeden çalışma baskısı" ve "uzun mesai" olduğu iddia edilmektedir. Bakanlığınızın bu husustaki denetim ve yaptırım mekanizması nedir?
Özelleştirme döneminde, hizmet kalitesinin ve altyapı yatırımlarının artacağı iddia edilmesine rağmen, UEDAŞ bölgelerinde sık ve uzun elektrik kesintileri rapor edildiği belirtilmektedir. Son beş yılda UEDAŞ'ın yaptığı altyapı yatırımlarının toplam tutarı nedir? Son beş yılda elektrik kesinti sürelerinde ve sıklığında nasıl bir değişim yaşanmıştır?
Dağıtım şirketlerinin işleyişini denetlemekle görevli EPDK'nın, özellikle tüketici şikâyetleri, işçi hakları ve altyapı yatırımları gibi konularda yetersiz kaldığı ifade edilmektedir.
Bakanlığınızın, EPDK'nın UEDAŞ üzerindeki denetimleri hakkındaki değerlendirmesi nedir? "Elektrik Tesislerinde mühendis istihdamı zorunluluğu" gibi konularda EPDK'nın herhangi bir yaptırımı söz konusu mudur?
Tüketicilerin yüksek fatura yükü altında kaldığı, dar gelirlilerin elektrik kesintisiyle karşı karşıya kaldığı ifade edilmektedir. UEDAŞ'ın da faaliyet gösterdiği bölgede, fatura ödeyemeyen abone sayısı nedir?
Dağıtım şirketlerinin alt taşeron modeliyle çeşitli kamu teşviklerinden haksız yararlandığı, böylece kamunun zararına yol açtığı iddia edilmektedir. UEDAŞ veya alt taşeronları hangi kamu teşvik ve muafiyetlerinden yararlanmaktadır? Bu teşvikler sonucunda kamuya yüklenen ek maliyet veya zarar ne kadardır?
İşçilerle ilgili aktarılan bilgilere göre, UEDAŞ bünyesindeki çalışanların NACE kodu "bina ve bina dışı elektrik tesisatı" şeklinde girilmektedir. Oysa bu işçilerin enerji sektörü (35.13.01) kolunda yer aldığı, bu yanlış bildirim nedeniyle SGK hak kayıpları yaşandığı iddia edilmektedir. Söz konusu kod hatasının düzeltilmesi için bakanlığınızın girişimi olmuş mudur? Bu kod sebebiyle mağdur olan işçiler hakkında bir iyileştirme yapılacak mıdır?
Sepetli araçların ve diğer iş ekipmanlarının bakımsızlığı yüzünden yüksekten düşme gibi kazaların yaşandığı, müteakip sakatlanma ve ölüm vakalarının meydana geldiği bilinmektedir. Bu konuda bakanlığınızın UEDAŞ araç ve ekipman bakımlarına dair bir teftişi veya sonuç raporu bulunmakta mıdır?
İşçilerin kışlık-yazlık koruyucu giysileri zamanında alamadığı, mevzuata uygun malzeme verilmediği ve bu nedenle ekstrem hava koşullarında sağlık sorunları yaşadığı belirtilmektedir. Elektrik dağıtım hizmetinde çalışan sağlığı ve güvenliği ile koruyucu ekipman tedariğini denetlemek için Bakanlığınız hangi çalışmaları yürütmektedir? Söz konusu eksiklikler tespit edildiğinde hangi yaptırımlar uygulanmaktadır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Alparslan Bayraktar, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı ·
Elekirik tarifesi; aktif enerji maliyeti, elektriğin üretim tesisinden son kullanıcıya kadar aktarılması için oluşan iletim ve dağıtım maliyetleri ile perakende satış hizmeti faaliyetinin yürütülmesi kapsamındaki maliyetlerden müteşekkildir. Perakende elektrik satış tarifesinin belirlenmesinde tarife konusu faaliyetlerle ilgili tüm maliyetlerin mevzuat gereği dikkate alınması gerekmekte olup, bu maliyetlerde gerçekleşen artışların/azalışların doğal sonucu olarak perakende satış tarifelerinde artışlar/azalışlar gerçekleşmektedir.
Bu çerçevede elektriğin üretimi, temini ve satışı ile ilgili maliyetleri ifade eden aktif enerji bedeli ile dağıtım şebekesinin işletilmesine ilişkin maliyetleri ifade eden dağıtım bedeli Elektrik Piyasası Tarifeler Yönetmeliği ile Dağıtım Tarifesinin Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ'de düzenlenmiş olup, tüm bu ikincil düzenlemeler ise şeffaf bir şekilde kamuoyunun görüşüne açılmakta ve gelen görüşler çerçevesinde gerekli değerlendirmeler yapılarak yürürlüğe alınmaktadır.
Aktif enerji bedellerine EPDK'nın https://www.epdk.gov.tr/Detay/Icerik/3-1327/elektrik-faturalarinaesas-tarife-tablolari internet adresinden, tarife gruplarına göre perakende elektrik tarifelerinin yıllar itibariyle değişimine ilişkin bilgilere ise https:/Www.epdk.gov.tr/Detav/Icerik/3 -0-24/yillik-sektör-raporu adresinde yayımlanan Elektrik Piyasası Yıllık Sektör Raporları'ndan ulaşılabilmekle birlikte; dağıtım bedeli ile aktif enerji bedeli arasında doğrudan bir ilişki bulunmamaktadır.
Elektrik faturalarında detaylardan arındırılmış, kolay anlaşılabilir, net ve sade bir şekilde aktif enerji bedeli ve dağıtım bedeli toplamını ifade eden elektrik tüketim bedeli ve ayrıca vergiler yer almaktadır. Öte yandan, bedellerin aktif enerji, dağıtım ve vergiler olarak ayrıştırılması diğer ülke uygulamaları ile de uyumlu olmakla beraber elektrik faturalarında yer alan TRT Payı uygulaması 1/1/2022 tarihinden itibaren kaldırılmıştır.
Bu kapsamda "karartılmış fatura" uygulaması gibi bir uygulama bulunmamakta olup, küresel uygulamalarla aynı doğrultuda, enerji ve şebeke maliyetleri üzerinden bedeller ayrıştırılmakta ve faturalarda vergiler hariç toplam enerji bedeline ve vergilere yer verilmektedir.
Elektrik tarifelerinde yaşanan değişimlerle ilgili olarak; yapılan tüm düzenlemeler, özellikle hane halkının bütçesini asgari düzeyde etkileyecek şekilde oluşturulmuş olup, yapılan fiyat değişimleri sonrasında dahi elektrikte mesken düşük kademe abone grubunda 9056 ve mesken yüksek kademe abone grubunda 9034 oranında Devlet desteği devam etmektedir.
Nitekim aynı miktarda elektrik için hesaplanan fatura bedelinin asgari ücret veya ortalama gelir içerisindeki payı düşüş eğilimi göstermekte; ortalama aylık 200 kWh mesken tüketimi dikkate alındığında, fatura tutarının asgari ücret içerisindeki payının 2000'li yıllar başındaki 9020,2 seviyesinden, gerçekleşen son tarife artışı da dâhil olmak üzere 962,3 seviyesine kadar gerilediği görülmektedir. Ayrıca, Avrupa Birliği resmi istatistik kurumu Eurostat tarafından en son açıklanan verilere göre 37 Avrupa ülkesi arasında elektrik mesken tarifelerinde Türkiye, en ucuz elektrik tüketim fiyatının olduğu ülke konumunda bulunmaktadır.
Özelleştirme sonrası dönemde dağıtım faaliyetlerinin kalitesinin iyileştirilmesine ilişkin olarak kalite göstergelerinin doğru olarak kayıt altına alınması ve izlenmesine yönelik Coğrafi Bilgi Sistemi, OG-AG Şebeke Bağlantı Modeli, Tedarik Sürekliliği Kayıt Sistemi gibi altyapı kurulumlarına önem verilmiştir. Bu kapsamda söz konusu sistemlerin kurulumuyla elde edilen veriye göre özelleştirme sonrası süreçte tedarik sürekliliği kalite göstergelerinde yıllara sâri iyileşme olduğu gözlenmektedir ayrıca, özelleştirme öncesi dönemde abone başına yıllık ortalama 13 dolar olan elektrik dağıtım sistemi yatırım tutarı 34 dolar seviyesine çıkarılmıştır.
Türkiye genelinde elektrik dağıtım hizmetinden sorumlu toplam 21 adet elektrik dağıtım şirketi ve 21 görevli tedarik şirketi bulunmakta olup, görevli tedarik şirketlerinin enerji alım maliyetlerine 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu kapsamında ulusal tarife uygulanmakta ve ulusal tarife düzenlemeleri bölgeye veya ile göre farklılık göstermemektedir.
YAZILI SORU ÖNERGESİNE İLİŞKİN CEVAPLAR O! 28/3 |: 7725654
Ülkemizin herhangi bir bölgesinde gerçekleşen elektrik kesintileri o bölgede faaliyet gösteren ilgili elektrik dağıtım şirketlerinin internet adreslerinde yayımlanmakta olup, bu bilgiler aynı zamanda Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Başkanlığı'na (EPDK) aylık olarak bildirilmektedir. Gerçekleşen elektrik kesintileri Türkiye Elektrik Dağıtım Şirketi (EDAŞ) ve EPDK nezdinde yapılan çalışmalar ile detaylı olarak incelenmekte ve kesintilerin önlenmesi için yatırım ve bakım programları oluşturulmaktadır. Meydana gelen elektrik kesintilerine yapılan önleyici ve koruyucu bakım onarım çalışmaları ile anında müdahale edilmekte, faaliyet alanındaki elektrik tesislerine yönelik periyodik arıza önleyici bakım programları uygulanmaktadır.
Bakım faaliyetleri kapsamında ise; "Elektrik Dağıtım Şirketlerinin Planlı Bakım Harcamalarının 7. arife Hesaplamalarında Dikkate Alınmasına İlişkin Usul ve Esaslar " çerçevesinde geçici kabulü yapılmış tüm dağıtım tesisleri için birinci seviye planlı bakım faaliyetleri 2 yılda bir, ikinci seviye planlı bakım faaliyetleri enerji nakil hatları hariç diğer tesis ve teçhizat için 2 yılda bir, enerji nakil hatları için 5 yılda bir yapılmakta olup, üçüncü seviye planlı bakım faaliyeti ise öngörülen bütçenin altında olmamak kaydıyla bölgesel ihtiyaçlar dikkate alınarak belli periyotlarda gerçekleştirilmektedir.
Bu çerçevede 2021 — 2025 dönemini kapsayan IV. Uygulama Döneminde Uludağ Elektrik Dağıtım A.Ş. (UEDAŞ) tarafından günümüz fiyatlarıyla toplam 14.663.685.372 TL tutarında yatırım planlaması yapılmıştır.
Elektrik dağıtım şirketlerinin tedarik sürekliliği ve hizmet kalitesine ilişkin mevzuattaki yükümlülüklerine ilişkin olarak; Elektrik Dağıtımı ve Perakende Satışına İlişkin Hizmet Kalitesi Yönetmeliği çerçevesinde düzenlenmiş olup, Yönetmeliğin 18"inci ve 27'nci maddeleri kapsamında belirtilen yıllık kesinti eşik süre ve sayılarının aşılması durumunda kullanıcının tazminat hakkı doğmaktadır. Yıllık kesinti tazminatına ilave olarak günlük kesinti süresinin kentsel dağıtım bölgesinde 10 saat, kent altı dağıtım bölgesinde 11 saat ve kırsal dağıtım bölgesinde 12 saati aşan ve sebebi şebeke işletmecisi veya dışsal olan kesintiler için kullanıcıların başvurusuna gerek olmaksızın kesintiden etkilenen her bir kullanıcıya dağıtım şirketi tarafından uzun süreli kesinti tazminatı ödenmektedir.
Kesme-bağlama işlemleri dinamik bir yapı arz etmekte ve oluşan veriler şu anki durumu yansıtmamakla birlikte genel duruma ilişkin bilgi vermesi bakımından; UEDAŞ'ın dağıtım faaliyeti gösterdiği illerde 2024 yılında borç nedeniyle yapılan elektrik kesintilerine ilişkin bilgiler aşağıdaki tabloda yer almaktadır.
Borcundan Dolayı Elektriği Kesik Abone Sayısının Yıl il Abone Grubu Toplam Abone Sayısına Oranı Balıkesir Mesken 0,0011 2024 Bursa Mesken 0,0007 Çanakkale Mesken -0 Yalova Mesken 0,0019
Lisanslarında belirtilen bölgede dağıtım hizmeti veren elektrik dağıtım şirketleri, Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. (TEDAŞ) tarafından 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu kapsamında periyodik olarak denetlenmekte, icra edilen denetimler neticesinde tanzim edilen inceleme ve denetim raporları da gereği için EPDK'ya gönderilmektedir. Söz konusu raporların 6446 sayılı Kanun ve ikincil mevzuat kapsamında değerlendirilmesi neticesinde mevzuata aykırı faaliyetleri sabit görülen elektrik dağıtım şirketleri hakkında idari yaptırımlar uygulanmaktadır.
UEDAŞ bünyesinde çalışan işçilerimizin yaşadığı sorunlara ilişkin adli ya da idari mercilere başvuruda bulunmaları önünde hukuki bir engel bulunmamakla birlikte; Önerge içeriğinde yer alan ve başka Bakanlıkların görev alanına giren hususlara ilişkin ilgili kurum/kuruluşlardan bilgi alınmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir.