Doğu Akdeniz Bölgesi'nde yaşanan kuraklık ve zirai don afetinden etkilenen çiftçilerin mağduriyetinin giderilmesine ilişkin
Kaynak göster
Nejla Demir (DEM Parti), 19 Mart 2025 tarihinde 7/25947 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 104 gün sonra, 1 Temmuz 2025).
Nejla Demir (DEM Parti, Ağrı). “Doğu Akdeniz Bölgesi'nde yaşanan kuraklık ve zirai don afetinden etkilenen çiftçilerin mağduriyetinin giderilmesine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/25947, 19 Mart 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-25947-dogu-akdeniz-bolgesi-nde-yasanan-kuraklik-ve-zirai-don-afetinden-etkilenen-ciftcilerin-mag (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/06903a66-79e9-415b-a1f2-0195b283d804
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 104 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 97 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)pim
Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı İbrahim YUMAKLI tarafından Anayasa'nın
Gerekçenin tamamını göster (11 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
98'inci, İçtüzüğün 96'ıncı ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını
Ağrı Milletvekili arz ederim.
Yapısı itibariyle doğaya bağımlılığından kaynaklı olarak kendi doğalında ciddi riskler içeren bitkisel üretimde, küresel ısınma ve beraberinde değişen iklim koşulları karşısında oluşan risk ve belirsizlik her geçen gün farklılaşarak artmaktadır. İklimsel faktörlerin ve doğal şartların etkisine diğer alanlardan çok daha fazla açık olan bir tarım alanında faaliyet yürüten çiftçiler,
2025 yılının başından itibaren önce kuraklık şimdi de zirai dondan dolayı ciddi zarar ediyorlar.
Zirai don Türkiye genelinde etkili olsa da en büyük zararın Adana, Mersin ve Hatay?daki tarım alanlarında görüldüğü ifade edilmektedir. Türkiye'nin yaş meyve ve sebze üretiminde, ihracatında en önemli paya sahip bu 3 ildeki zarardan çiftçilerin ciddi anlamda olumsuz etkilenebileceği ifade edilmektedir. Türkiye'nin önemli soğan ve patates üretim alanlarından birisi olan Hatay Reyhanlı'da soğan ve patates ekili alanlar zirai dondan büyük zarar gördü. Bunlarla birlikte erken uyanan ve çiçek açan meyveler de zirai dondan ciddi olarak etkilenmiş durumdadır.
Sahadan alınan bilgilere göre, örneğin Mersin'deki zirai dondan 9800 çiftçinin etkilendiği ifade edilmektedir. Söz konusu etkilenmenin oransal dağılımına bakıldığında; 25 bin dekar alanda "690-100, 190 bin dekar alanda 9570-80, 120 bin dekar alanda 0605-60, 45 bin dekar alanda 9630-40, 70 bin dekar alanda ise 10-15 oranında bitkisel üretimin zirai dondan etkilendiği belirtilmektedir. Ancak gerçek anlamda etkilenme oranının hasat döneminden sonra net olarak ortaya çıkacaktır. Bu nedenle zirai dondan kaynaklı zararın etkilerinin çok daha büyük olduğu ifade edilmektedir.
Konu ile ilgili olarak Tarsus Ticaret ve Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanı H. Ruhi Koçak yaptığı açıklamada; hava koşullarının mevsim normallerinin altına düşmesiyle beraber oluşan zirai donun tarımda özellikle yaş sebze ve meyve üretiminde ciddi zararlara yol açtığını ifade ederek, üreticilerin desteklenmesi gerektiği belirterek şu ifadelerde bulunmuştur: "Bölgemizde hava sıcaklıklarının eksi 8'lere kadar düşmesiyle meydana gelen zirai don, özellikle sert çekirdekli meyvelerde büyük zarara yol açtı. Sert çekirdekli meyvelerden şeftali, kayısı ciddi zarar görürken, örtü altı üretim yerlerinde de önemli sıkıntılara yol açtığı görülüyor. Türkiye'nin yaş meyve ve sebze üretiminde, ihracatında en önemli paya sahip olan bölgemizdeki bu zarardan iç piyasanın ve ihracatın olumsuz etkileneceği çok net. Don olayından etkilenen üreticilerimize destek olunmasını bekliyor, geçmiş olsun dileklerimizi iletiyorum "
Çiftçilerin zararının karşılanması ile ilgili TARSİM zarar tespitini yaparken sigortalı olmayan çiftçilerin zararının Okarşılanmayacak olması çiftçileri kara kara düşündürmektedir. Bu anlamda gerek kuraklık gerekse de zirai dondan kaynaklı olarak çiftçilerin zararın karşılanması ile birlikte üretimden kopmamaları için ayrıca
" desteklenmeleri gerekmektedir.
Bu bağlamda;
I- Adana, Mersin ve Hatay'da yaşanan zirai don ile ilgili zarar tespiti yapılmış mıdır?
SORULAR
Zarar tespiti yapılmışsa, zirai dondan ne kadar tarımsal ürerim alanı etkilenmiş, zirai dondan etkilenen çiftçi sayısı kaçtır?
TARSİM kapsamında olmayan çiftçilerin zararının karşılanması ile ilgili bir çalışmanız var mı?
2025 yılı Ocak ayında yaşanan kuraklık ve Şubat ayında yaşan zirai dondan dolayı zarara uğrayan çiftçilerin zararının tamamı karşılanacak mıdır? Kuraklık ve dondan kaç çiftçimiz zarar etmiştir?
.5- Söz konusu çiftçilerimizin zararın karşılanması dışında ek olarak ayni veya nakdi destekleme verilecek midir?
Kuraklık ve zirai dondan kaynaklı olarak hangi ürünler etkilenmiştir? Bu durumun iç piyasayı etkileme olasılıkları hesaplanarak gerekli önlemler alınmakta mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Ülkemizde yaşanan zirai don olayı 65 ilde görülmüş, 34 ilde yoğun bir etkilenme meydana gelmiştir. Yaşanan zirai dondan en çok meyve grubu etkilenmiştir.
Ülkemiz genelinde yaşanan zirai don öncesinde ililçe tarım ve orman müdürlüklerimiz ile Tarım Sigortaları Havuzu (TARSİM) tarafından iklimsel gelişmeler sahada yakından takip edilmiş, gerekli gözlemler yapılmış ve alınacak önlemler konusunda yoğun bilgilendirme çalışmaları yapılmıştır.
Yaşanan zirai don olayı uyarı sistemi devreye girmiş ve üreticilerimize yazılı ve görsel basının yanında SMS yoluyla bilgilendirme yapılmıştır.
Zirai don olayının meydana gelmesine müteakip il/ilçe tarım ve orman müdürlüklerimiz ve TARSİM eksperlerince sahada hasar tespitleri belirli teknikler çerçevesinde ve belirlenen takvim doğrultusunda yapılmaktadır. Tarım sigortası yaptıran üreticilerimizin zararları yapılan hasar tespitleri neticesinde TARSİM tarafından ivedilikle karşılanmaktadır.
Don teminatı almak isteyen üreticilerimize 9667 oranında Devlet Prim Desteği sağlanmasının yanı sıra çiftçilerimizin ödeyeceği prim tutarlarını daha makul seviyelere getirmek için; 965 oranında "Şehit Yakını ve Gazi İndirimi", 905 oranında "Peşin Ödeme İndirimi", 9010 oranında "Kadın Çiftçi İndirimi", 40 yaş altı yetiştiricilerimize 905 oranında "Genç Çiftçi İndirimi" ve ?05 oranında "Engelli Çiftçi İndirimi" uygulanmaktadır. Sözleşmeli üretim yapan çiftçilerimiz için de 9010 ila 9015 oranlarında ve Tarımsal üretim planlamasına konu ürünlerde ise "610 oranında prim indirimleri uygulanmaktadır.
Bu indirimlerin yanı sıra; zirai don zararının etkilerini azaltıcı rüzgâr pervaneleri, sisleme ve yağmurlama sistemi kullanılan ürünler için tarife fiyatının 9625 ile 96359i oranlarında prim indirimi uygulanmaktadır.
Bakanlığımız zarar gören üreticilerimizin zararlarının telafi edilmesi, üretimde devamlılığın ve gıda güvenliğinin sağlanması amacıyla çalışmalarına devam etmektedir.
8038 sayılı "Ziraat Katılım Bankası A.Ş. Tarafından Tarımsal Üretime Dair Hazine Kâr Payı Destekli Yatırım ve İşletme Finansmanı Kullandırılmasına İlişkin Karar" ile 8039 sayılı "T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerince Tarımsal Üretime Dair Hazine Faiz Destekli Yatırım ve İşletme Kredisi Kullandırılmasına İlişkin Karar" 30.12.2023 tarihli ve 32415 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Doğal afetlerden etkilenen üreticilerimizin 8038 ve 8039 sayılı Cumhurbaşkanı Kararları ve bu Kararlara dayanılarak hazırlanan 2024/15 sayılı "Tarımsal Üretime Dair Faiz/Kâr Payı Destekli Yatırım Ve İşletme Kredisi/Finansmanı Kullandırılmasına İlişkin Uygulama Esasları Tebliği" kapsamında kullandıkları sübvansiyonlu krediler/finansmanlar, ürünlerin doğal afetlerden etkilendiklerinin tespit edilmesi halinde Bankalar ve Tarım Kredi Kooperatiflerinin kendi, usul, esas ve mevzuatı çerçevesinde, vade tarihinden/hesap devresindem/taksit tarihinden itibaren 7025 oranında faiz/kâr payı indirimli olarak |1 yıl süreyle ertelenebilmekte, azami 5 yıla kadar "020 oranında faiz/kâr payı indirimli olarak taksitlendirilebilmektedir.
Bakanlığımızca, don zararının meydana geldiği belirtilen Adana, Mersin, Hatay ve Osmaniye illerini kapsayan Doğu Akdeniz bölgesinde 2025 yılında "Tarım Arazilerinin Kullanımının Etkinleştirilmesi Projesi" kapsamında; muhtelif projelerde olmak üzere toplam 75 milyon TL TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı
Bakanlık katkılı 18 adet alt proje ile üreticilere (çiftçilere) en fazla 9675 hibeli olacak şekilde tohum ve fide temini sağlanması planlanmıştır.
Bakanlığımızca 2024 yılı ürünü mazot ve gübre desteği ödemelerine nakdi olarak 28 Mart 2025 tarihinde başlanılmıştır. Don afeti yaşanan Adana, Hatay ve Mersin illeri için ödenecek mazot ve gübre desteğinin tamamı 4 Nisan 2025 tarihinde ödenmiştir.
İbrahim YUMAKLIBakan