Ülke genelinde yaşanan zirai don afetinden etkilenen çiftçilere sağlanan desteklere ilişkin
Kaynak göster
Konur Alp Koçak (MHP), 5 Ağustos 2025 tarihinde 7/32289 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 92 gün sonra, 5 Kasım 2025).
Konur Alp Koçak (MHP, Konya). “Ülke genelinde yaşanan zirai don afetinden etkilenen çiftçilere sağlanan desteklere ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/32289, 5 Ağustos 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-32289-ulke-genelinde-yasanan-zirai-don-afetinden-etkilenen-ciftcilere-saglanan-desteklere-iliski (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/327474aa-2a57-490e-b689-01987e14674d
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 92 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın, Anayasanın 98'inci ve TBMM İçtüzüğünün 96 ve 99'uncu maddeleri uyarınca, Tarım ve Orman Bakanı Sayın İbrahim YUMAKLI tarafından yazılı olarak cevaplandırılmasını saygılarımla arz ederim.
2025 yılı Nisan ayı içerisinde ülkemizin birçok bölgesinde meydana gelen zirai don olayı, tarımsal üretimi ciddi şekilde etkilemiş ve 36 ilde doğrudan zarara sebebiyet vermiştir. Başta kayısı, fındık, üzüm ve elma olmak üzere bazı ürünlerde ciddi rekolte kayıpları yaşanmış; sadece 2025 yılı ürünlerinin değil çok yıllık bitkilerin fizyolojik yapısı zarar gördüğü için gelecek yılların verimi de risk altına girmiştir. Bu durumun, tarım üreticilerinin yanısıra gıda fiyatlarını, ihracatı, kırsal ekonomiyi ve genel ekonomik istikrarı olumsuz yönde etkilemesinin muhtemel olduğu sıklıkla dile getirilmektedir.
Tarım ve Orman Bakanı Sayın İbrahim Yumaklı tarafından yapılan bir açıklamada, "tarihimizin en büyük zirai don olaylarından biri" olarak nitelendirilen bu doğal âfet sonrasında, TARSİM sigortası bulunmasa dahi Çiftçi Kayıt Sistemine (ÇKS) kayıtlı üreticilerin üretim dönemindeki masraflarının maruz kalınan hasar oranında karşılanacağı belirtilmiştir. Ancak kamuoyuna yansıyan haberlerde, bu uygulamanın "yalnızca 16 meyve türünü kapsadığı" ve hububat üretiminde Konya gibi stratejik önem taşıyan illerimizdeki hububat üreticilerin "kapsam dışında bırakıldığı" şeklinde bilgiler yer almıştır. Oysa don olayları nedeniyle Konya ve benzeri tahıl bölgelerinde de zarar meydana geldiği, buğday ve arpa gibi hububatların rekoltelerinde düşüş yaşandığı görülmektedir. Bu durum, tarım politikalarının ve zirai don kaynaklı zararların tazminine yönelik uygulamaların eşitlik ve sürdürülebilirlik ilkeleri çerçevesinde yeniden değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Bu çerçevede;
I. Zirai don felaketinden zarar gören ürünlere yönelik destek uygulamasının kapsamı hangi kıstaslara göre ve nasıl belirlenmiştir?
SORULAR
ÇKS'ye kayıtlı olup TARSİM sigortası olmayan üreticilerin zararlarının karşılanması yalnızca 16 ürünle mi sınırlıdır?
Tahıl üretimi (buğday, arpa vb.) yapılan alanlar, şeker pancarı ve mısır da zirai dondan zarar görmüş olmasına rağmen neden destek uygulamasının dışında bırakılmıştır?
Konya, İç Anadolu, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri'nde zarar gören hububat üreticilerine yönelik ayrıca bir destek veya telafi planı bulunmakta mıdır?
EGEMENLİK KAYITSIZ ŞARTSIZ MİLLETİNDİR
Zirai don felaketinin etkilerinin uzun vadeli tarımsal üretim ve gıda arzı üzerindeki riskleri değerlendirilmiş midir? Bu doğrultuda herhangi bir tedbir alınması öngörülmekte midir?
İklim değişikliği kaynaklı doğal afetlerin artışı dikkate alınarak tarım sigortaları kapsamı genişletilecek midir? Özellikle küçük üreticilerin risk karşısında korunmasına yönelik yeni planlamalar yapılmakta mıdır?
ÇKS'ye kayıtlı olduğu halde TARSİM sigortası bulunmayanların sayısı kaçtır? Zararların telafisi için verilecek destekler belirlenirken sigorta yaptıranlar ile yaptırmayanlar arasında bir fark gözetilecek midir? Bütün tarım üreticilerinin TARSİM sigortası yapmaya teşvik etmeye yönelik Bakanlığınızca yürütülen bir çalışma mevcut mudur?
EGEMENLİK KAYITSIZ ŞARTSIZ MİLLETİNDİR
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Ülkemizde yaşanan zirai don olayı 65 ilde görülmüş, 34 ilde yoğun bir etkilenme meydana gelmiştir. Yaşanan zirai dondan en çok meyve grubu etkilenmiştir.
Ülkemiz genelinde yaşanan zirai don öncesinde ililçe tarım ve orman müdürlüklerimiz ile Tarım Sigortaları Havuzu (TARSİM) tarafından iklimsel gelişmeler sahada yakından takip edilmiş, gerekli gözlemler yapılmış ve alınacak önlemler konusunda yoğun bilgilendirme çalışmaları yapılmıştır.
Yaşanan zirai don olayı sonrasında uyarı sistemi devreye girmiş ve üreticilerimize yazılı ve görsel basının yanında SMS yoluyla bilgilendirme yapılmıştır.
Zirai don olayının meydana gelmesine müteakip iVilçe tarım ve orman müdürlüklerimiz ve TARSİM eksperlerince sahada hasar tespitleri belirli teknikler çerçevesinde ve belirlenen takvim doğrultusunda yapılmaktadır. Tarım sigortası yaptıran üreticilerimizin zararları yapılan hasar tespitleri neticesinde TARSİM tarafından ivedilikle karşılanmaktadır.
Don teminatı almak isteyen üreticilerimize 9067 oranında devlet prim desteği sağlanmasının yanı sıra çiftçilerimizin ödeyeceği prim tutarlarını daha makul seviyelere getirmek için; 905 oranında "şehit yakını ve gazi indirimi", 905 oranında "peşin ödeme indirimi", 910 oranında "kadın çiftçi indirimi", 40 yaş altı yetiştiricilerimize 905 oranında "genç çiftçi indirimi" ve 95 oranında "engelli çiftçi indirimi" uygulanmaktadır. Sözleşmeli üretim yapan çiftçilerimiz için de 9010 ila 9015 oranlarında ve tarımsal üretim planlamasına konu ürünlerde ise 9610 oranında prim indirimleri uygulanmaktadır.
Bu indirimlerin yanı sıra; zirai don zararının etkilerini azaltıcı rüzgâr pervaneleri, sisleme ve yağmurlama sistemi kullanılan ürünler için tarife fiyatının 9625 ile 9635'i oranlarında prim indirimi uygulanmaktadır.
2025 Yılında Meydana Gelen Zirai Don Nedeniyle Ürünleri Hasar Gören Çiftçilere Destekleme Ödemesi Yapılmasına İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı 14.09.2025 tarihli ve 33017 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak 01.02.2025 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir.
Söz konusu karar kapsamında 2025 yılı Şubat, Mart ve Nisan aylarında 65 ilde meydana gelen zirai don olayından etkilenen ve Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS)'ne kayıtlı olan çiftçilere (2025 üretim yılı için 13 Nisan'a kadar kayıtları bulunan) toplam 16 üründe (Antep fıstığı, armut, ayva, badem, ceviz, elma, erik, fındık, kayısı, kiraz, limon, mandalina, portakal, şeftali/nektarin, üzüm, vişne) destekleme ödemesi yapılmaya başlanmıştır.
Müracaat eden ve hasarları il/ilçe tarım ve orman müdürlüklerince tespit edilen; tarım sigortası yaptırmamış olanlar veya tarım sigortası bulunmakla birlikte don teminatı bulunmayan çiftçiler destekten yararlanmaktadır.
Ödemeler, girdi maliyetleri, hasar alanları ve hasar oranları nispetinde hesaplanarak ödenmektedir.
Bu kapsamda, tarım sigortası bulunan üreticilere 23 milyar TL hasar tazminatı ödenecek olup bugüne kadar 19 milyar TL'si ödenmiştir. Tarım sigortası bulunmayan ancak ÇKS'ye kayıtlı üreticilere ise 23,5 milyar TL destekleme ödemesi yapılacak olup 13,4 milyar TL"si ödenmiştir.
Bakanlığımız Kırsal Kalkınma Yatırımları kapsamında sisleme makinesi, ısıtma sistemleri, don pervanesi, sulama sistemleri gibi don ve doluyu önlemeye ilişkin projelere, gölgelemeye yönelik file ve/veya plastik/polimer örtü ve çiftçi bilgilendirme sistemlerine (zirai don, aşırı TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı yağış, dolu vb.) ilişkin projelere 950 hibe oranında destek verilmektedir.
8038 sayılı "Ziraat Katılım Bankası A.Ş. Tarafından Tarımsal Üretime Dair Hazine Kâr Payı Destekli Yatırım ve İşletme Finansmanı Kullandırılmasına İlişkin Karar" ile 8039 sayılı "T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerince Tarımsal Üretime Dair Hazine Faiz Destekli Yatırım ve İşletme Kredisi Kullandırılmasına İlişkin Karar" 30.12.2023 tarihli ve 32415 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Doğal afetlerden etkilenen üreticilerimizin 8038 ve 8039 sayılı Cumhurbaşkanı Kararları ve bu Kararlara dayanılarak hazırlanan 2024/15 sayılı "Tarımsal Üretime Dair Faiz/Kâr Payı Destekli Yatırım Ve İşletme Kredisi/Finansmanı Kullandırılmasına İlişkin Uygulama Esasları Tebliği" kapsamında kullandıkları sübvansiyonlu krediler/finansmanlar, ürünlerin doğal afetlerden etkilendiklerinin tespit edilmesi halinde Bankalar ve Tarım Kredi Kooperatiflerinin kendi, usul, esas ve mevzuatı çerçevesinde, vade tarihinden/hesap devresinden/taksit tarihinden itibaren "o25 oranında faiz/kâr payı indirimli olarak 1 yıl süreyle ertelenebilmekte, azami 5 yıla kadar "020 oranında faiz/kâr payı indirimli olarak taksitlendirilebilmektedir.
Ayrıca, TBMM tarafından 2025 yılının Nisan ayında ülkemizde gerçekleşen zirai don olayının sonuçlarının araştırılması, üreticilerin ve tarımsal ürünlerin uğradığı zararların tespiti ve gelecekte yaşanabilecek benzer olayların etkilerinin en aza indirilmesi için alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi amacıyla Meclis Araştırma Komisyonu kurulmuştur.
İbrahim YUMAKLIBakan