Portakal üretiminde yaşanan sorunlara ilişkin
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 154 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)| Aşağıdaki sorularımın Anayasası'nın 98. maddesi ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün 96. maddesi gereğince Tarım ve Orman Bakanı Sn. Ibrahim YUMAKLI tarafından yazılı olarak yanıtlanmasını arz ederim. 15.09.2025
Küresel portakal piyasasında yaşanan gelişmeler, iklim değişikliği, kuraklık, aşırı üretim ve ticaret akışlarındaki dengesizlikler sebebiyle ciddi bir dalgalanma yaşanmaktadır. Bir yanda İtalya ve Fas gibi Akdeniz ülkelerinde üretim düşerken, Güney Afrika gibi ülkeler rekor ihracatla piyasaları baskılamaktadır. Bu gelişmeler, hem fiyatlarda istikrarsızlığa hem de üretici ve tüketicilerin mağduriyetine yol açmaktadır.
Öte yandan, uluslararası raporlar (FAO ve Rabobank) Türkiye'nin dünya meyve üretiminde önemli bir konuma sahip olmasına rağmen ihracatta 8'inci sıradan 13'üncü sıraya gerilediğini göstermektedir. Ayrıca küresel pazarlarda "superfruits" olarak adlandırılan ahududu, yaban mersini, avokado gibi ürünlere yönelik talep artarken; portakal, kayısı, armut gibi geleneksel ürünlere olan talep düşmektedir. Katma değerli ürünler (meyve suyu, dondurulmuş meyve, kuru meyve vb.) alanında da Türkiye'nin yeterli adımları atmadığı görülmektedir.
Son yıllarda yaşanan zirai don, kuraklık ve sulama sorunları üretimimizi kırılgan hale getirmiştir. Bu gelişmeler ışığında, hem portakal özelinde hem de genel olarak meyve üretim ve ihracat politikalarımızın gözden geçirilmesi bir zorunluluk halini almıştır.
Bu bağlamda, aşağıdaki soruların yanıtlanması kamuoyunun bilgi alma hakkı açısından önem arz etmektedir;
SORULAR
Türkiye'de portakal üretiminde yaşanan kuraklık ve don gibi iklimsel riskler karşısında üreticiye yönelik özel bir destek programı planlanmakta mıdır?
Portakalda dünya piyasalarındaki dengesizliklerin (Güney Afrika'nın rekor ihracatı, Akdeniz ülkelerindeki üretim düşüşü) Türkiye'nin ihracatını nasıl etkilemesi beklenmektedir? Bakanlığınızın bu gelişmelere yönelik bir etki analizi var mıdır?
. Ülkemizin meyve ihracatında 8'inci sıradan 13'üncü sıraya gerilemesinin sebepleri nelerdir? Bu kaybı telafi etmek üzere bakanlığınız hangi stratejileri geliştirmektedir?
. Dünyada talebi artan "superfruits" (yaban mersini, ahududu, avokado vb.) gibi ürünlerin doğru bölgelerde üretimi ve ihracatı konusunda Bakanlığınızın teşvik ve destek planı var mıdır?
. Katma değerli meyve ürünleri (meyve suyu, dondurulmuş, konserve, kuru meyve vb.) alanında Türkiye'nin ihracat kapasitesini artırmaya yönelik hangi adımlar atılmaktadır?
. İklim değişikliğinin tarımsal üretimde yol açtığı kırılganlık karşısında, meyve sektörüne yönelik kısa, orta ve uzun vadeli bir yol haritası hazırlama yönünde Bakanlığınızın bir çalışması bulunmakta mıdır?
. Türkiye'nin portakal ve narenciye üretiminde kendi kendine yeterliliğini güvence altına almak için yeni ürün deseni planlaması yapılmakta mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Bakanlığımız tarafından dünyada ve ülkemizde turunçgil sektörüne ilişkin mevcut durumun ortaya konularak iç ve dış pazar talepleri doğrultusunda uygun tür ve çeşitlerin tespit edilmesi, üretime yönelik projeksiyon oluşturulması, bitki sağlığı ve hasat sonrası işlemlere yönelik değerlendirmelerin yapılması, pazarlama stratejilerinin belirlenmesi ve politika geliştirilmesi amacıyla düzenlenen "Turunçgil Çalıştayı" sonucunda "Turunçgil Eylem Planı" hazırlanmıştır.
Doğal afetlerden zarar gören üreticilerimizin zararlarını telafi etmek, üreticileri uzun vadede gelir istikrarına kavuşturmak ve tarımsal üretimde sürdürülebilirliği sağlamak amacıyla 5363 sayılı Tarım Sigortaları Kanunu çerçevesinde, Devlet destekli tarım sigortası yaptıran üreticilerimize "050 ile 9070 arasında değişen oranlarda Devlet prim desteği sağlanmaktadır.
Don afeti, 5363 sayılı Tarım Sigortaları Kanunu çerçevesinde teminat kapsamında olup 5363 sayılı Tarım Sigortaları Kanunu kapsamındaki tarım sigortası yaptıran üreticilerimizin zararları TARSİM Eksperleri tarafından yapılan hasar tespitleri neticesinde TARSİM tarafından ivedilikle karşılanmaktadır.
2025 Yılında Meydana Gelen Zirai Don Nedeniyle Ürünleri Hasar Gören Çiftçilere Destekleme Ödemesi Yapılmasına İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı 14.09.2025 tarihli ve 33017 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak 01.02.2025 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir.
Söz konusu karar kapsamında 2025 yılı Şubat, Mart ve Nisan aylarında 65 ilde meydana gelen zirai don olayından etkilenen ve Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS)Y'ne kayıtlı olan çiftçilere (2025 üretim yılı için 13 Nisan'a kadar kayıtları bulunan) toplam 16 üründe (Antep fıstığı, armut, ayva, badem, ceviz, elma, erik, fındık, kayısı, kiraz, limon, mandalina, portakal, şeftali/nektarin, üzüm, vişne) destekleme ödemesi yapılmıştır.
Müracaat eden ve hasarları il/ilçe tarım ve orman müdürlüklerince tespit edilen; tarım sigortası yaptırmamış olanlar veya tarım sigortası bulunmakla birlikte don teminatı bulunmayan çiftçiler destekten yararlanmaktadır.
Ödemeler, girdi maliyetleri, hasar alanları ve hasar oranları nispetinde hesaplanarak ödenmiştir.
Bu kapsamda, tarım sigortası bulunan üreticilere 23,1 milyar TL hasar tazminatı ödenmiştir. Tarım sigortası bulunmayan ancak ÇKS"ye kayıtlı üreticilere ise 23,77 milyar TL destekleme ödemesi yapılmıştır.
Ülkemizde bitkisel üretimi artırmak, verim ve kaliteyi yükseltmek, üretim maliyetlerinin karşılanmasına katkıda bulunmak, sürdürülebilirliği ve arz güvenliğini sağlamak, kayıtlılığı arttırmak, insan sağlığının ve doğal dengenin korunması için çevreye duyarlı alternatif tarım tekniklerinin geliştirilmesini sağlamak amacıyla destekleme ödemelerine haiz gerçek ve tüzel üreticilere destekleme ödemeleri yapılmaktadır.
Yaban mersini, ahududu, avokado gibi ürünleri üreten ÇKS'ye kayıtlı üreticilerimize 2025 üretim yılı için dekara 244 TL, 2026 üretim yılı için 310 TL destek ödenecektir.
Bunun yanı sıra bu ürünleri organik olarak üreten üreticilerimiz organik tarım desteğinden yararlanmaktadır.
Bununla birlikte; üreticilerin tarımsal üretime yönelik finansman ihtiyaçlarının uygun koşullarda sağlanması amacıyla, 2024-2026 yılları için yayımlanan 8038 ve 8039 sayılı Cumhurbaşkanı Kararları 2024/15 sayılı uygulama esasları tebliği kapsamında Ziraat Katılım Bankası A.Ş., T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerince 28 farklı konuda TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı
"25-Y0100 aralığında hazine faiz/kâr payı destekli yatırım ve işletme kredisi/finansmanı kullandırımı yapılabilmektedir.
Kararlar gereği yaban mersini, ahududu, avokado gibi ürünleri üreten üreticilerimiz temel bitkisel üretim konularında 300.000 TL.*ye kadar (300.000 TL dahil) sıfır faizli, 300.000 TL'nin üzerindeki kredilerde ise 10 milyon TL'ye kadar 9050-6100 aralığında faiz/kâr payı destekli kredi/finansman kullanabilmektedir. Bu kapsamdaki işletme kredi/finansmanların bir kısmı ayni olarak tahsis edilir ve akaryakıt, ilaç, yem, gübre, tohum, fide gibi tarımsal girdilerin alımına yöneliktir. Ayrıca bu üreticilerimiz meyve yetiştiriciliği ve bağcılık, kapalı ortamda bitkisel üretim, basınçlı sulama sitemleri yatırımları gibi konulardan da hazine faiz destekli kredi kullanabilirler.
IPARD Programı çerçevesinde meyve-sebze işleme ve pazarlamaya yönelik hibe desteği verilmektedir.
"Tarım ve Balıkçılık Ürünlerinin İşlenmesi ve Pazarlanması ile İlgili Fiziki Varlıklara Yönelik Yatırımlar" tedbiri kapsamında meyve-sebze işleme ve pazarlamaya yönelik olarak tesis kurulumu ve modernizasyonu ile makine ekipman hibe desteği verilmektedir. Meyve ve sebzelerin daha uzun süreli muhafazası ve gıda güvenliği standartlarının benimsenmesi için koşulların iyileştirilmesi amacıyla soğuk depolama tesisleri, dondurma, kurutma, tasnif, sınıflandırma ve ambalajlama üniteleri destek kapsamındadır. 10 bin m? hacme kadar soğuk hava depoları tedbir kapsamında desteklenmektedir.
Meyve sebze sektörü için, desteklenen uygun yatırımların toplam değerinin minimum ve maksimum limitleri 30.000 Avro ve 1.250.000 Avro'dur. Tedbir kapsamında, toplam uygun yatırım miktarının 9050-675'i oranında hibe desteği sunulmaktadır.
İklim değişikliğinin tarım sektörü üzerindeki olumsuz etkileri ise daha sıcak ve az yağışlı iklim koşulları, ekstrem meteorolojik olaylarda artış, su kaynaklarında azalma, kuraklık şiddetinde artış, su ve toprak kalitesinde bozulma ve biyolojik çeşitliliğin azalması gibi hususlar olarak sıralanmaktadır.
Bu bağlamda; Bakanlığımız koordinatörlüğünde ülkemiz şartlarına uygun 2008-2012, 2013- 2017, 2018-2022 ve 2023-2027 dönemine ait Türkiye Tarımsal Kuraklıkla Mücadele Stratejisi ve Eylem Planı hazırlanarak uygulamaya konulmuştur.
İbrahim YUMAKLIBakan