Yurt dışına yüksek eğitim için gönderilen bursiyerlerin burs miktarının artırılması talebine ilişkin
Kaynak göster
Yasin Öztürk (İYİ Parti), 5 Mayıs 2026 tarihinde 7/44236 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Millî Eğitim Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 49 gün sonra, 23 Haziran 2026).
Yasin Öztürk (İYİ Parti, Denizli). “Yurt dışına yüksek eğitim için gönderilen bursiyerlerin burs miktarının artırılması talebine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/44236, 5 Mayıs 2026. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-44236-yurt-disina-yuksek-egitim-icin-gonderilen-bursiyerlerin-burs-miktarinin-artirilmasi-talebi (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/84e9c2fa-af59-40b6-87d8-019dfc6e42cb
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 49 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Milli Eğitim Bakanı Sayın Yusuf TEKİN tarafı 3kn yazılı olarak cevaplandırılmasını; Anayasa'nın 98 ve İçtüzüğün 96.maddeleri gereğince saygıları] il ı arz ederim.
Yurtdışı bursiyerleri: Umutla gönderilen, belirsizlikle karşılanan gençler Bir Ülke, geleceğini en parlak beyinlerini nasıl yetiştirdiğiyle kurar.
Türkiye de yıllardır bu anlayışla gençlerini yurtdışına gönderiyor: Daha iyi eğitim alsınlar, kendilerini geliştirsinler, sonra dönüp Ülkeye katkı sunsunlar diye.
Gerekçenin tamamını göster (9 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Ancak ideal olarak tasarlanan bu sistem, sahadaki uygulamalarla çoğu zaman gençler için bir fırsattan çok bir mücadeleye dönüşmüş durumda.
Yurtdışına gönderilen kursiyerler, daha ilk adımda ciddi bir belirsizlikle karşılaşıyor. Burs miktarları, gidilen Ülkenin yaşam koşullarına çoğu zaman uyum sağlamıyor. Döviz kurlarındaki dalgalanmalar, bu gençlerin alım gücünü hızla eritiyor. Bir yandan akademik başarı baskısı, diğer yandan geçim derdi... Sonuç: Bilim üretmesi beklenen gençler, hayatta kalma mücadelesi veriyor.
Daha da vahimi, bu bursların planlama ve yönetim süreçlerindeki kopukluk. Hangi alanlarda ne kadar insan kaynağına ihtiyaç olduğu net bir stratejiyle belirlenmeden, parçalı ve kısa vadeli yaklaşımlarla öğrenci gönderiliyor. Bu durum hem kaynak israfına hem de gençlerin kariyerlerinin belirsizliğe sürüklenmesine yol açıyor.
Bursiyerlerin en büyük sorunlarından biri de geri dönüş sürecindeki karmaşa. Yıllarca yurtdışında eğitim alıp kendini geliştiren gençler, Türkiye'ye döndüklerinde çoğu zaman liyakatten uzak, plansız bir istihdam sistemiyle karşılaşıyor. Kadro yok, uygun pozisyon yok, koordinasyon yok. Sonuç olarak ya niteliklerinin çok altında işlere yönlendiriliyorlar ya da sistemin dışına itiliyorlar.
Bu noktada "beyin göçü" tartışmaları da kaçınılmaz hale geliyor. Devletin ciddi kaynaklar harcayarak yetiştirdiği gençlerin bir kısmı, geri dönmek yerine yurtdışında kalmayı tercih ediyor. Çünkü döndüklerinde karşılaşacakları belirsizlik, bürokrasi ve liyakat sorunları onları caydırıyor. Bu durum, sadece bireysel bir tercih değil; sistemsel bir başarısızlığın açık göstergesidir.
Ayrıca bursiyerler üzerindeki yükümlülükler de ayrı bir tartışma konusu. Mecburi hizmet uygulamaları, çoğu zaman esneklikten uzak ve gerçekçi olmayan koşullarla düzenleniyor. Gençlerin hayat planları, akademik hedefleri ve kişisel gelişimleri bu katı kurallar içinde sıkışıp kalıyor.
Tüm bu sorunlar, aslında çok basit bir gerçeğe işaret ediyor: Sorun kaynak eksikliği değil, yönetim eksikliği. Türkiye, gençlerini yurtdışına gönderecek güce sahip; ancak onları doğru planlayacak, destekleyecek ve geri kazandıracak bütüncül bir sisteme sahip değil.
Unutulmamalıdır ki, yurtdışı bursiyerleri bir "harcama kalemi" değil, Ülkenin geleceğine yapılmış en kritik yatırımdır. Bu yatırımın heba edilmesi ise sadece ekonomik değil, stratejik bir kayıptır.
Bu Bağlamda;
SORULAR
Yurtdışına gönderilen bursiyerlerin aylık bursları, gidilen Ülkelerin yaşam maliyetlerine göre ne sıklıkla güncellenmektedir? Bu güncellemeler neden çoğu zaman yetersiz kalmaktadır?
Döviz kuru dalgalanmalarının bursiyerler üzerindeki etkisini azaltmak için neden kalıcı bir mekanizma oluşturulmamıştır?
Yurtdışına gönderilecek öğrencilerin alan ve kontenjan planlaması hangi bilimsel ve stratejik analizlere dayanmaktadır? Bu planlamalar neden kamuoyuyla paylaşılmamaktadır?
Yurtdışında eğitimini tamamlayıp dönen bursiyerlerin istihdam süreçlerinde yaşadığı sorunlara yönelik somut bir çözüm planı var mıdır? Varsa neden sahada etkili sonuçlar görülmemektedir?
Mecburi hizmet uygulamalarının daha esnek ve adil hale getirilmesi için herhangi bir çalışma yapılmakta mıdır?
Devletin yetiştirdiği bursiyerlerin yurtdışında kalmayı tercih etme oranı nedir? Bu durumun nedenleri üzerine yapılmış kapsamlı bir analiz var mıdır?
Bursiyerlerin akademik ve psikolojik destek ihtiyaçlarını karşılamak için hangi mekanizmalar kurulmuştur? Bu desteklerin etkinliği nasıl ölçülmektedir?
Yurtdışı burs programlarının uzun vadeli ulusal kalkınma hedefleriyle uyumu nasıl sağlanmaktadır? Bu konuda şeffaf bir strateji belgesi neden kamuoyuna sunulmamaktadır?
Bu sorulara verilecek açık, net ve hesap verebilir cevaplar; yalnızca bursiyerlerin değil, Türkiye'nin bilimsel ve akademik geleceğinin de yönünü belirleyecektir.
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Yusuf Tekin, Milli Eğitim Bakanı ·
b) 07.05.2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1851528 sayılı yazınız. 7144236 0K 153
c) 13.05.2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1855925 sayılı yazınız. 7 / 44239 GK 153
ç) 14.05.2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1859258 sayılı yazınız. 7/ 44243 GK 153
d) 15.05.2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1859955 sayılı yazınız.
e) 21.05.2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1863244 sayılı yazınız. 7144351 (K 155 Bakanlığımıza İlgi (a-b-c-ç-d-e)'de kayıtlı yazılarla iletilen Eskişehir Milletvekili Jale Nur SÜLÜ'nün 7/43143, İstanbul Milletvekili Engin ALTAY'ın 7/43873, Niğde Milletvekili Ömer Fethi GÜRER'in 7/43882 ve 7/44239, Kocaeli Milletvekili Nail ÇİLER'in 7/43891, Antalya Milletvekili Mustafa ERDEM'in 7/44235, Denizli Milletvekili Yasin ÖZTÜRK'ün 7/44236, Burdur Milletvekili Izzet AKBULUT'un 7/44243, Hatay Milletvekili Nermin YILDIRIM KARA'nın 7/44351, Şanlıurfa Milletvekili Ferit ŞENYAŞAR'ın 7/44352, Mardin Milletvekili Beritan GUNEŞ ALTIN'ın 7/44454 ile Ankara Milletvekili Aylin YAMAN'ın 7/44576 esas numaralı yazılı soru önergeleri incelenmiş olup konuya ilişkin bilgiler Ek'te sunulmuştur.
T MILI EGIT T.C.
• ATNDE • Strateji Geliştirme Başkanlığı
DENİZLİ MİLLETVEKİLİ YASİN ÖZTÜRK'ÜN 7/44236 ESAS NUMARALI YAZILI
1416 sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanun kapsamında yürütülen yurt dışı lisansüstü öğrenim bursları; ülkemizin ihtiyaç duyduğu nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesi, stratejik ve öncelikli alanlarda uzman kapasitesinin artırılması ve bursiyerlerin öğrenimlerini tamamladıktan sonra kamu kurumları ile yükseköğretim kurumlarında mecburi hizmet yükümlülüklerini yerine getirmeleri amacıyla uygulanmaktadır.
Yurt dışı burs miktarları belirlenirken bursiyerlerin öğrenim gördükleri ülkelerin ekonomik koşulları, yıllık enflasyon oranları ve yerel para birimlerinde yaşanan değişimler dikkate alınmaktadır. Bu kapsamda en son Eylül 2023 tarihinde 56 ülkenin yurt dışı burslarında ülkelere göre yüzde 92'ye varan oranlarda artış sağlanmıştır. Öğrenci sayısının fazla olduğu bazı ülkeler bakımından örnek vermek gerekirse; artış oranı ABD'de yüzde 26, Almanya'da yüzde 23, Avusturya'da yüzde 28, Çekya'da yüzde 50, Danimarka'da yüzde 51, Güney Afrika'da yüzde 67, Isveç'te yüzde 67, Norveç'te yüzde 70, Singapur'da yüzde 43, Umman'da ise yüzde 92 olarak gerçekleşmiştir. Artış sonrasında ek kırtasiye ödeneğiyle birlikte aylık burs miktarları ABD'de 2.426,67 ABD doları, Almanya'da 1.993,33 avro, Ingiltere'de 1.646,67 sterlin, Kanada'da 2.307,50 Kanada doları, Japonya' da 273.000 Japon yeni, Isviçre' de 3.390,83 Isviçre frangı seviyesine yükseltilmiştir.
Resmî burslu öğrencilerin aylık bursları dışında öğrenim süreçlerine ilişkin birçok zorunlu gider de burs programı kapsamında karşılanmaktadır. Bu kapsamda okul ücretleri, okul ücreti dışında talep edilen araştırma ve araç-gereç giderleri, yurt içi veya yurt dışındaki yabancı dil kursu ücretleri, sağlık sigortası ve sigorta kapsamı dışında kalan tedavi giderleri, okul başvuru ücretleri, yabancı dil ve mesleki yeterlilik sınav ücretleri, vize, oturum, pasaport ve evrak gönderim giderleri, öğrenime gidiş ve öğrenim sonu dönüş uçak bileti, bilimsel etkinliklere katılım, yol ve konaklama giderleri, sanat alanında öğrenim gören öğrenciler için opera ve konser bileti ücretleri, tez ve saha çalışması giderleri ile mezuniyet için hazırlanan
dalgalanmalarının burs miktarları üzerinde öğrenci aleyhine doğrudan olumsuz bir etkisi bulunmamaktadır. Bununla birlikte burs miktarlarının güncellenmesinde ülkelerin yaşam maliyetleri, enflasyon göstergeleri ve yerel para birimindeki değişimler dikkate alınmakta; ihtiyaç duyulan ülkelerde burs artışları yapılmaktadır. Nitekim Avustralya, Belçika, Çin, Danimarka, Finlandiya, Güney Afrika, Güney Kore, Isveç, Italya, Kanada, Norveç, Singapur, Peru, Polonya ve Yunanistan gibi ülkelerde hem 2022 hem de 2023 yıllarında burs artışı yapılmıştır.
Yurt dışına gönderilecek öğrencilerin alan ve kontenjan planlaması, ülkemizin uzun vadeli insan kaynağı ihtiyacı ve stratejik öncelikleri dikkate alınarak yürütülmektedir. 1416 Bursları kapsamında yurt dışında öğrenim görülecek alanların belirlenmesi amacıyla her yıl ilgili kurum ve kuruluşlara resmî yazı gönderilmekte; Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı Personel ve Prensipler Genel Müdürlüğü, Türkiye Bilimler Akademisi, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu ile Yükseköğretim Kurulunun görüşlerine başvurulmaktadır. Bu kurumların ülkemiz açısından öncelikli stratejik alanlara ilişkin değerlendirmeleri doğrultusunda kamu kurumları ve yükseköğretim kurumları kontenjan taleplerini Bakanlığımıza iletmekte; nihai kontenjanlar belirlenerek her yılBaşvuru ve Tercih Kılavuzu" adı altında kamuoyu ile paylaşılmaktadır.
Yurt dışında öğrenimini tamamlayarak yurda dönen bursiyerlerin istihdam süreçleri de Bakanlığımızca takip edilmektedir. 1416 sayılı Kanun kapsamında lisansüstü öğrenimini tamamlayan ve mecburi hizmet yükümlülüğünü ifa etmek üzere adına öğrenim gördüğü kurumlarda istihdam edilen kişilerin yaşadıkları sorunların tespiti amacıyla Bakanlığımız üst düzey yöneticilerinin katılımıyla ilgili kurumlara ziyaretler yapılmakta; kurum yöneticileri ve mecburi hizmet yükümlülüğünü yerine getiren kişilerle görüşmeler gerçekleştirilmekte ve elde edilen sonuçlar raporlanarak gerekli mercilere sunulmaktadır. Ayrıca Yükseköğretim ve Yurt Dışı Eğitim Genel Müdürlüğü bünyesinde kurulan "Bursiyer Destek Danışmanlık" birimi aracılığıyla kamu kurumları ve üniversitelerde mecburi hizmetini yerine getiren kişilerin sorunları tespit edilmekte ve çözümüne yönelik çalışmalar yürütülmektedir.
Mecburi hizmet uygulamaları, 1416 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde yürütülmekte olup yurt dışında lisansüstü öğrenim gören bursiyerler, öğrenimlerini tamamladıktan sonra adına öğrenim gördükleri kurumlarda istihdam edilerek mecburi hizmet yükümlülüklerini yerine getirmektedir. Bu alanda uygulamayı daha öngörülebilir hâle getiren güncellemeler yapılmıştır. Kanuna eklenen hükümle, yükseköğretim kurumları adına yurt dışına gönderilen bursiyerlerin öğrenimlerini izlemek ve değerlendirmek üzere ilgili yükseköğretim kurumu tarafından danışman atanması sağlanmış; doktora öğrenimini başarıyla tamamlayanların, ilgili yükseköğretim kurumunun atama kriterlerini karşılamaları hâlinde doktor öğretim üyesi kadrolarına, bu kriterleri sağlayamamaları hâlinde ise öğretim görevlisi kadrolarına atanması düzenlenmiştir. Böylece istihdam süreçlerinde keyfi uygulamaların önlenmesine yönelik yasal güvence oluşturulmuştur.
Devlet adına yurt dışına gönderilen bursiyerlerin eğitimleri sonrasında yurt dışında kalmayı tercih etme oranlarına ilişkin analizler de düzenli olarak yapılmaktadır. Bu kapsamda yurt dışında kalmayı tercih eden bireylerle görüşmeler yapılmış; söz konusu durumun oldukça düşük oranda seyrettiği tespit edilmiştir. Elde edilen veriler ve gerekçeler uzmanlar tarafından değerlendirilerek raporlaştırılmaktadır.
Bursiyerlerin akademik ve psikolojik destek ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla Yükseköğretim ve Yurt Dışı Eğitim Genel Müdürlüğü bünyesinde Temmuz 2024'te 1416 PDR Birimi kurulmuştur. Bu birim tarafından bursiyerlere çevrim içi bireysel psikolojik danışma ve grup desteği hizmetleri sunulmakta; hizmetler, Genel Müdürlük bünyesinden görevlendirilen PDR veya psikoloji mezunu 13 kişilik uzman kadro tarafından yürütülmektedir. Bugüne kadar 789 bursiyer 9.330 bireysel psikolojik danışma oturumu almış; yılda iki kez uygulanan hizmet değerlendirme anketlerinde memnuniyet oranı yüzde 93 olarak ölçülmüştür. Grup destekleri kapsamında grupla psikolojik danışma, Yurt Dışı Uyum Psikoeğitim Programı ve Bilinçli Farkındalık Temelli Stres Azaltma Programı uygulanmakta; ayrıca yurda dönüş sonrası uyum sürecini desteklemek amacıyla Yurda Dönüş Psikoeğitim Programı geliştirilmiştir. Sunulan psikolojik desteğin etkililiği ise ön test-son test verileriyle bireysel ve grup bazlı analiz edilmektedir.
Yurt dışı burs programlarının temel amacı, ülkemizin uzun vadeli ulusal kalkınma hedefleri doğrultusunda ihtiyaç duyulan nitelikli insan kaynağını yetiştirmektir. Bu doğrultuda bursiyerlerin yurt dışındaki eğitim süreçlerinden Türkiye'ye dönüşlerine ve istihdam alanlarına kadar tüm aşamalar kalkınma planları ve stratejik insan kaynağı ihtiyaçlarıyla uyumlu biçimde yürütülmektedir. Bursiyerlerin mevcut durumlarına ilişkin güncel veriler Bakanlığımızca takip edilmekte; yurt dışında eğitimine devam eden bursiyerler ile eğitimini tamamlayarak ülkeye dönüp mecburi hizmetine başlayan mezunlara ilişkin süreçler düzenli olarak analiz edilmektedir. Ayrıca kamuoyunda şeffaflık ve görünürlüğün artırılması amacıyla yeni resmî internet sitesi üzerinden burs programlarına ilişkin verilerin, stratejik hedeflerin ve ulusal kalkınmaya sağlanan katkıların kamuoyuyla paylaşılması planlanmaktadır.