Gıda enflasyonu ile mücadeleye ilişkin

İlgide kayıtlı yazıları ekinde yer alan, Bolu Milletvekili Sayın Türker ATEŞ tarafından verilen 7/46708 sayılı yazılı soru önergesinin cevabı hazırlanarak ekte sunulmuştur.

Bilgilerini ve gereğini arz ederim.

Bolu Milletvekili Sayın Türker ATEŞ'e Ait 7/46708 Sayılı Yazılı Soru Önergesine İlişkin Cevaplar:

Bakanlığımız görev ve yetki alanına giren hususlar itibarıyla önergenize ilişkin cevaplarımıza aşağıda yer verilmiştir:

1. 4) Ülkemiz, tarım ve gıda ürünlerinde üretim kapasitesi, çeşitliliği, coğrafi konumu ve sahip olduğu ihracat pazarları itibarıyla dünyanın önde gelen ülkeleri arasında yer almaktadır. Tarım ve gıda ürünleri ihracatımızdaki artış, ülkemizin üretim ve ihracat kapasitesinin gücünün bir göstergesidir.

Öncelikle iç piyasada arz güvenliğini sağlamak, vatandaşlarımızın temel gıda ürünlerine yeterli miktarda ve makul fiyatlarla erişimini güvence altına almak, diğer taraftan ise üreticilerimizin rekabet gücünü ve ihracat kapasitesini koruyarak dış pazarlara erişimlerini sürdürülebilir kılmak temel amaçtır. Bu doğrultuda, iç piyasadaki arz, üretim-tüketim ve fiyat istikrarını gözetirken, üretim ve ihracat dengelerini de dikkate alan, piyasa şartlarını ve üreticilerimizin ihtiyaçlarını birlikte değerlendiren bir politika yaklaşımı benimsenmektedir.

Bakanlığımız tarafından gıda ve tarım ürünlerinde hem iç ticarete hem de dış ticarete yönelik politika araçları etkin biçimde kullanılmaktadır. Özellikle arz-talep dengesinin bozulduğu ve fiyat hareketlerinin olağan piyasa şartlarından ayrıştığı dönemlerde, Tarım ve Orman Bakanlığı başta olmak üzere ilgili kurumlarla koordinasyon içerisinde ürün bazında gerekli tedbirler etkili ve zamanlı olarak alınmaktadır.

Tarım ve gıda ürünlerinde ihracat politikalarımız, ülkemizin ihracat kapasitesini ve üreticilerimizin dış pazarlara erişimini koruyacak şekilde iç piyasa arz güvenliğini gözeterek dinamik bir anlayışla yürütülmektedir. Bu çerçevede, tarım ve gıda ürünlerinde ihracat politikası belirlenirken ürünün iç piyasadaki arz durumu, üretim miktarı, stok seviyesi, tüketim eğilimleri, mevsimsel gelişmeler ve fiyat hareketleri birlikte değerlendirilmektedir.

Bu sayede bir taraftan üreticimizin emeğinin ve ihracat pazarlarının korunması, diğer taraftan iç piyasada yeterli ürün arzının sağlanması ve tüketicilerimizin makul fiyatlarla yeterli ve bol miktarda gıdaya erişiminin desteklenmesi amaçlanmaktadır.

Bakanlığımızca piyasa şartları ve fiyat hareketleri yakından izlenilmeye, gerekli görüldüğü durumlarda hızlı ve etkin tedbirler alınmaya ve ilgili tüm kamu kurumlarıyla koordinasyon içerisinde çalışılmaya devam edilecektir.

Öte yandan, 6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamında, fahiş fiyat artışı ve stokçuluk uygulamalarına yönelik denetim ve incelemelerde bulunmak ve gerekli görülmesi hâlinde idari yaptırım uygulanmasına ilişkin kararları almak üzere Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu (Kurul) oluşturulmuştur. Mezkûr Kanun'un Fahiş fiyat artışı, stokçuluk ve Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu" başlıklı Ek 1'inci maddesinde, üretici, tedarikçi ve perakende işletmeler tarafından bir mal veya hizmetin satış fiyatında fahiş artış yapılamayacağı, piyasada darlık yaratıcı, piyasa dengesini ve serbest rekabeti bozucu ve tüketicinin mallara ulaşmasını engelleyici faaliyetlerde bulunulamayacağı hüküm altına alınmıştır.

Bakanlığımızca, fiyat istikrarı ile piyasa dengesinin korunmasına yönelik denetim faaliyetleri, ilgili Bakanlıklar arası uyumlu şekilde, tüketicinin korunması hedefleri doğrultusunda kesintisiz olarak yürütülmektedir. Bu kapsamda, Bakanlığımıza iletilen tüm ihbar ve şikâyetler titizlikle incelenmekte ve üretici, tedarikçi, perakende işletmeler rutin olarak denetlenmektedir. Bu çerçevede, 2026 yılında 1.262 işletmeye yaklaşık 400 milyon TL olmak üzere, bugüne kadar 4.788 işletmeye yaklaşık 1,1 milyar TL idari para cezası uygulanmıştır.

Bu itibarla, fırsatçı girişimleri ve vatandaşlarımızın mağduriyetlerini önlemek, ayrıca piyasa şeffaflığının artırılması, rekabet ortamının korunması ve temel ihtiyaç maddelerine erişimin kolaylaştırılması için mevzuat çerçevesindeki tüm tedbirlerin alınmasına titizlikle devam edilecektir.

Ayrıca, 5957 sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanunla sebze ve meyvelerin üretici fiyatları ile tüketici fiyatları arasındaki makasın azaltılması amacıyla önemli düzenlemeler yapılmış ve malların toptan veya perakende ticaretinde, piyasada darlık yaratmak, fiyatların yükselmesine sebebiyet vermek veya fiyatların düşmesine engel olmak için malların belirli ellerde toplanması, satışından kaçınılması, stoklanması, yok edilmesi, bu amaçla propaganda yapılması veya benzeri davranışlarda bulunulması başta olmak üzere piyasayı bozucu eylemler yasaklanarak cezai müeyyideler getirilmiştir. Bu kapsamda, Bakanlığımızca denetim faaliyetleri yürütülmekte, Tarım ve Orman Bakanlığı ve Hazine ve Maliye Bakanlığı ile koordineli olarak hareket edilmektedir.

Diğer taraftan, Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanunda yapılan ve 2024 yılı itibarıyla yürürlüğe giren değişikliklerle haksız ticari uygulamalar tanımlanarak yasaklanmış ve tarım ve gıda ürünlerinin konu olduğu ticari ilişkilerde azami ödeme süreleri küçük ölçekli üretici ve tedarikçiler lehine kısaltılmıştır. Bu kapsamda, Bakanlığımıza iletilen; et, süt, yumurta gibi ürünlerin ödeme sürelerinde gecikmeler yaşandığı iddiaları sebebiyle ulusal zincir marketler ile söz konusu düzenlemelere aykırı hareket ettiği iddia edilen çiğ süt, salça üreticisi firmalar ve toptancı hallerinde faaliyet gösteren komisyoncular hakkında da inceleme başlatılmıştır ve toplamda 57 işletmeye 292 milyon TL idari para cezası uygulanmıştır.