Kuru soğan ithalatında uygulanan gümrük vergisinin düşürülmesi kararına ilişkin

Aşağıdaki sorularımın Türkiye Cumhuriyeti Ticaret Bakanı Sn. Ömer Bolat tarafından Anayasanın 98 ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü 'nün 96 ve 99. maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını için gereğini saygılarımla arz ederim.

Ticaret Bakanlığı tarafından 13 Temmuz 2026 tarihinde yapılan açıklamada, 10 Temmuz 2026 tarihli ve 33307 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile kuru soğan ithalatında uygulanan gümrük vergisinin, soğan hasadının yoğun olarak başlayacağı 31 Ağustos 2026 tarihine kadar geçerli olmak üzere %49,5'ten %5'e düşürüldüğü duyurulmuştur. Bakanlık açıklamasında söz konusu düzenlemenin gerekçesi; arz güvenliğinin sağlanması ve tüketicinin kuru soğana daha uygun fiyatla ulaşmasının temin edilmesi olarak ifade edilmiştir. Karar, 11 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe girmiş olup indirimli gümrük vergisi uygulaması 31 Ağustos 2026 tarihine kadar, toplam 52 gün süreyle uygulanacaktır. Ancak kararın yürürlüğe girmesinin üzerinden 22 gün geçmiş olmasına rağmen, Ticaret Bakanlığı Hal Kayıt Sistemi verileri ile market ve pazar fiyatları incelendiğinde beklenen fiyat düşüşünün gerçekleşmediği görülmektedir. Hal Kayıt Sistemi'nde işlem hacmi en yüksek olan kuru soğan türünün ortalama fiyatları aşağıdaki şekilde gerçekleşmiştir: Gümrük vergisinin indirildiği gün ortalama 26,24 TL/Kg olan hal fiyatı, sonraki 22 günlük dönemde ortalama 28,27 TL/Kg olarak gerçekleşmiştir. Bu süreçte fiyat 20 Temmuz 2026 tarihinde 33,10 TL/Kg seviyesine kadar yükselmiş, en düşük seviye ise 31 Temmuz 2026'da 23,51 TL/Kg olmuştur. Dolayısıyla, gümrük vergisi indiriminin hal fiyatlarında beklenen düşüşü sağlamadığı anlaşılmaktadır. Öte yandan ulusal basında yer alan haberlerde, market ve pazarlarda kuru soğanın kilogram fiyatının 50-75 TL bandında satıldığı belirtilmektedir. Nitekim Balıkesir'in Kepsut ilçesinde pazarcı esnafı, geçen yıl 25 TL'ye satılan kuru soğanın bu yıl 75 TL'ye yükseldiğini ifade etmiş; artan üretim maliyetleri nedeniyle çiftçinin yeterli ekim yapamadığını, vatandaşın alamadığını, esnafın ise sattığı ürünü aynı maliyetle yerine koyamadığını dile getirmiştir.

Diğer taraftan 29 Temmuz 2026 tarihinde basına yansıyan haberlerde, İran'dan gelen kuru soğan yüklü tırlar ile Özbekistan'dan gelen kuru soğan sevkiyatlarının yaklaşık 15 gündür Hopa Gümrük Kapısı'nda beklediği iddia edilmiştir. Söz konusu iddiaların doğru olması hâlinde, sevkiyatların gümrük vergisi indiriminin yürürlüğe girmesinden hemen sonra veya bu indirimin uygulanacağı öngörüsüyle Türkiye sınırına yönlendirilmiş olabileceği değerlendirmesini gündeme getirmektedir. Bu durum ise karar Resmî Gazete 'de yayımlanmadan önce ithalatçı firmalarla herhangi bir bilgi paylaşımı yapılıp yapılmadığı hususunun açıklığa kavuşturulmasını gerekli kılmaktadır.

Gerekçenin tamamını göster (10 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt

Bu kapsamda;

SORU 1- Kuru soğan ithalatında uygulanan gümrük vergisinin %49,5'ten %5'e düşürülmesi sonucunda, 11 Temmuz 2026 tarihinden önergenin cevaplandığı tarihe kadar kaç ton kuru soğan ithal edilmiştir? İthalat hangi ülkelerden gerçekleştirilmiştir? SORU 2- Gümrük vergisi indirimi kararının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren Türkiye'ye fiilen giriş yapan ilk kuru soğan ithalatı hangi tarihte gerçekleşmiştir? SORU 3- İthal edilen kuru soğanın ortalama birim fiyatı ile gümrükten giriş maliyeti ne kadar olmuştur?

SORU 4- Bakanlığınız, gümrük vergisi indiriminin toptan ve perakende kuru soğan fiyatlarına etkisine ilişkin herhangi bir etki analizi yapmış mıdır? Yapılmış ise sonuçları nelerdir? SORU 5- Hal Kayıt Sistemi verilerine göre, kararın yürürlüğe girdiği 11 Temmuz 2026 tarihinden sonraki dönemde ortalama hal fiyatının 26,24 TL/Kg'dan 28,27 TL/Kg'a yükselmesinin nedenleri nelerdir?

SORU 6- Bakanlığınız kuru soğan arzında sıkıntı yaşanacağını ve fiyatların yükseleceğini hangi tarihte öngörmüştür? Bu konuda hazırlanmış rapor veya analizler var mıdır? SORU 7- Amaç arz güvenliğini sağlamak ve tüketici fiyatlarını düşürmek ise, gümrük vergisinin hasat döneminden çok daha önce düşürülmemesinin gerekçesi nedir? SORU 8- Gümrük vergisi indirimi kararı alınıncaya kadar fiyat artışlarını önlemek amacıyla hangi alternatif tedbirler değerlendirilmiş ve uygulanmıştır?

SORU 9- Basına 29 Temmuz 2026 tarihinde yansıyan, İran ve Özbekistan'dan gelen kuru soğan sevkiyatlarının yaklaşık 15 gündür Hopa Gümrük Kapısı'nda beklediği iddiaları doğru mudur?

SORU 10- İddialar doğru ise; bu sevkiyatların Türkiye'ye giriş tarihleri, gümrük işlemlerinin tamamlanma tarihleri ve bekleme gerekçeleri nelerdir?

SORU 11- Gümrük vergisi indirimi kararının hazırlanması sürecinde, karar yürürlüğe girmeden önce herhangi bir ithalatçı firma, sektör temsilcisi, birlik veya özel hukuk tüzel kişisiyle bilgi paylaşımı yapılmış mıdır? Yapılmış ise kimlerle ve hangi kapsamda paylaşım yapılmıştır?

SORU 12- Gümrük vergisi indiriminin yürürlüğe gitmesinden beş gün önce ve beş gün sonra, kuru soğan ithalatına ilişkin ön beyan, ön izin, bağlantı veya gümrük işlemi başlatan firma sayısı kaçtır?

SORU 13- Gümrük vergisinin %49,5'ten %5'e düşürülmesi nedeniyle 11 Temmuz 2026 tarihinden önergenin cevaplandığı tarihe kadar vazgeçilen toplam gümrük vergisi tutarı ne kadardır?

SORU 14- Gümrük vergisi indirimi nedeniyle oluşan kamu gelir kaybına ilişkin Bakanlığınız tarafından bir maliyet-fayda analizi yapılmış mıdır? Yapılmış ise sonuçları nelerdir? Adres: Halkla İlişkUer Binası 6-kat No: E-611