Motosikletli kuryelerin çalışma koşullarına ve çeşitli verilere ilişkin

Kurumsal firmalarda çalışmayan kuryelerin büyük bölümü sigortasızdır. Başta Yemek Sepeti olmak üzere kimi firmalar da iş kolunu değiştirerek kuryeleri büro çalışanı olarak gösteriyor. Bir yandan sigortasız çalıştırma diğer yandan sendikalaşmanın önüne engeller çıkartılması kuryeleri güvencesizliğe sürüklüyor. Moto kuryeler, güvencesiz koşullarda, yoğun trafikte, esnek çalışma süreleri içerisinde, zararlı gaza, gürültüye, olumsuz hava koşullarına maruz kalarak stres altında çalışmak zorundadırlar. İş sağlığı ve güvenliği önlemlerini gerektiren kaza, yaralanma, sakatlanma ve ölüm riskleri bulunmaktadır.

Kurye Hakları Derneği'nin hazırladığı 2022 Moto Kurye Ölümleri Raporu'nda; 2022 yılında en az 58 moto kuryenin çalışırken iş kazasında hayatını kaybettiği belirtilmiştir. Rapora göre hayatını kaybeden kuryelerin büyük çoğunluğu 19-50 yaş aralığındadır. 4'ü, 17 yaşında olmak üzere 7'si çocuktur. Hayatını kaybeden kuryelerin 28'i İstanbul'da çalışırken yaşamını yitirmiştir.

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), İstanbul Büyükşehir Belediyesi ve teslimat sektörü bileşenlerinin 16 Mart 2022 tarihinde hazırladığı raporda, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili moto kuryelerin güvenlik açısından risk arz eden, korumasız bir araçla hizmet ürettiği, bu aracın kullanımında güvenlik açısından özel ekipmanların kullanımına ihtiyaç olduğu, yapılan işin uzun Süreli ve aralıksız olarak sürdürmeye uygun bir iş olmadığı, sürekli dikkat ve yoğunlaşma gerektirdiği, moto kuryeliğin mevsim şartlarından da doğrudan etkilenen bir iş olduğu ve tüm bu faktörler bir arada düşünüldüğünde moto kuryeliğin ölümlü iş kazası riski yüksek bir meslek olduğunun görüldüğüne dikkat çekilmiştir. Ürettikleri hizmette kullanılan aracın korumasızlığı ve işin niteliğinden doğan riskler nedeniyle moto kuryelik mesleği çok tehlikeli iş sınıfında yer alması gerektiği halde bu sınıfta yer almamaktadır. Bu sebeple işverenler iş güvenliği uzmanlığı, işyeri hekimliği ve hizmetlerini sunma zorunluluğuna sahip değildir.

Paket servis yapan şirketlerin pazar payının 5 milyon doları bulduğu ifade ediliyor. "30 dakikada", "anında", "hemen", "uçarak kapında" diye reklamlar yapılıyor. Müşteri yorum ve puanları, dağıtım tekeli olan aplikasyonlar da işletmelerin siparişlerini doğrudan etkiliyor. "Hızlı teslimat" vaadi ile "puanlama sistemi" arasında sıkışan moto kuryeler, daha fazla hız ve kuralsızlığa sürükleniyor.

Moto kuryeler günün büyük bir bölümünü motosiklet üzerinde geçirmektedir. Birçok firma ve dükkan kuryelere verdikleri motorların bakımlarını zamanında yapmamaktadır. Kask vermeyen, verse bile kaliteli kask vermeyen firma sayısı oldukça fazladır. Mont, dizlik, yağmurluk, motor etekliği/diz koruma rüzgarlık, elcik vb. ekipmanların tamamını sağlayan firma neredeyse yok denecek kadar azdır. Trafikte kışlık lastikleri olmayan, gidonu sallanan, egzozu telle tutturulmuş birçok motor görülmektedir.

Fırtınalı ve yoğun kar yağışının olduğu günlerde tedbirler son dakikaya kadar alınmamaktadır. Valilikler motosiklet kullanımına ve moto kuryeliğe dair idari kararlarını meteorolojinin uyarısından sonra değil de çarpıcı kurye manzaraları sosyal medyaya yansıdıktan sonra açıklamaktadır. Büyük dağıtım şirketleri ise son ana kadar motosiklet ile paket serviste ısrar etmektedir.

Her yıl ki ölümlü ve yaralanmalı kazaların en az "15'inde motosikletler var. Bu kazalarda yaşanan yaralanma ve ölümlerde bariyerlerin de etkisi olduğu tespit edilmiştir. Mevcut bariyerlerin altlarında boşluklar ve dikme demirler bulunmaktadır. Herhangi bir kaza anında motosiklet kullanıcıları yere düşüyor ve savruluyor. Bu savrulma esnasında motorcular bariyerlerin altındaki boşluklarda ve dikme demir parçalarında uzuvlarını kaybediyor. Basit yaralanma ile sonuçlanması muhtemel kazalar bile ağır yaralanmalara ve ölümlere neden oluyor. Bu yüzden kuryeler ve tüm motorcular mevcut bariyerleri "Katil bariyer" olarak adlandırıyor. "Motorcu dostu bariyer" ise mevcut bariyerlerin altı kapatılarak oluşturuluyor. Kaza durumunda esneme payı da olan bu bariyerler motorcuların savrularak çarpma hızını yavaşlatıyor. Böylece uzuv ve can kaybı en aza indirilmiş oluyor. Pilot bölgelerde yapılan motorcu dostu bariyerlerin bile 50'den fazla sürücünün hayatını kurtardığı tespit edilmiştir.

Türkiye'de kadın motorlu ve bisikletli kuryelerin sayısı her geçen gün artmaktadır. Hayatın her alanında olduğu gibi, kadınlar kuryelikte de ayrımcılığa uğramaktadır. İş yerlerinde mobbing, trafikte taciz ve daha düşük ücrete çalıştırma yaşanmaktadır. Kadın kuryeleri "kolay paketler"e yollama adı altında küçümseyici yaklaşımlar, eşit bir işçi olarak değil de "yardımcı işçi" gibi görmeler cinsiyet eşitsizliğinin ve mobbingin bir başka görünümüdür.

Bu bağlamda;

I- Bakanlığınız verilerine göre kayıtlı çalışan motokurye sayısı kaçtır? Moto kuryelerin yaş dağılımı ne şekildedir?