Motokuryelerin sorunlarına ilişkin
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 287 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıda belirtilen soruların Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat IŞIKHAN tarafından Anayasanın 98. ve TBMM İçtüzüğü 'nün 96. ve 99. Maddeleri uyarınca yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
E- ticaretin yaygınlaşması, özellikle Covid-19 Pandemisi sürecinde çevrimiçi yemek/gıda sipariş şirketlerinin hızla büyümesi, posta ve kargo hizmetlerine talebin artışı ile birlikte hem çevrimiçi platformlarda esnaf kurye sayısı hem de her sektörde sigortalı, sigortasız ya da part-time çalışan kurye sayısı 1 milyonun üzerine çıkmıştır. Bugün motokuryecilik, düşük ücretlerin, güvencesizliğin, uzun çalışma saatlerinin, sendikasızlığın, hızlı teslimat baskısı altında ölümlü kazaların arttığı bir çalışma alanına dönüşmüştür. Motokuryeler eliyle dağıtım yapan firmaların ve işletmelerin; hızlı teslimat reklamları, müşteri puanlaması ve paket başı prim sistemi gibi uygulamaları, kuryelere koruyucu ekipman temin etmemesi ölümlü ya da ağır yaralanmalı motokurye kazalarının ana sebeplerinden birisidir. Ayrıca araştırmalar söz konusu etkenlerin motokuryelerin genel sağlık durumlarını olumsuz etkilediğini, endişe, korku ve tedirginlik içerisinde yaşamak zorunda kaldıklarını ortaya koymaktadır.
Kurye Hakları Derneği'nin açıklamalarına göre 2022'de Türkiye genelinde 58, 2023'te ise 68 motokurye trafikte hayatını kaybetmiştir. İstanbul'da ise trafikte hayatını kaybeden motokurye sayısı 2022'de 28, 2023'te ise 24 olmuştur. Derneğin 2022 Motokurye Ölümleri Raporu'na göre hayatını kaybeden kuryelerin 26'sı 19-27 yaş aralığında, 22'si 28-50 yaş aralığında, 7'si ise 16-18 yaş aralığında bulunmaktadır. Ölen kuryelerin 34'ü restoran kuryesi iken 24'ü esnaf kuryedir. Bu rakamların daha da yüksek olduğuna dair kimi açıklamalar kamuoyuna yansımaktadır.
Gerekçenin tamamını göster (5 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
ILO'nun 2021 yılında 150 motokurye ile yaptığı alan araştırması sonuçlarına göre ise 9080'i erkek olan kuryelerin 9625'i göçmen erkektir, göçmen motokuryelerin 9070'i sigortasız çalışmaktadır ve hemen hepsi 18 yaşın altındadır, yani daha çocukken motokuryeliğe başlamıştır. Göçmen motokuryeler en kırılgan, en güvencesiz topluluklardan birisini oluşturmaktadır.
Diğer yandan bir tür "taşeronlaştırma" uygulaması olarak adlandırılabilecek "esnaf kurye" modeli sayesinde özellikle perakende ticaret ve yemek/gıda hizmetlerinde dağıtım alanında faaliyette bulunan şirketler sosyal güvenlik primi, kıdem tazminatı ve işçi çalıştırmaya bağlı diğer vergilerden kaçarak emek maliyetlerini önemli ölçüde azaltma yoluna gitmektedir. Ayrıca esnaf kuryelerin hem ödediği vergiler yüksektir hem de performans değerlendirme sistemi nedeniyle ücret ve primlerin ödenmesi son derece keyfi ve öngörülmezdir.
Her geçen gün artan motokurye kazalarına ve ölümlerine, motokurye örgütlenmelerinin hak taleplerine rağmen henüz somut olarak bir adım atılmış değildir. Son olarak 30 Kasım'da İstanbul Avrasya Tüneli'nin Aksaray çıkışında motokurye Yunus Emre Göçer'e resmi araçla çarptıktan sonra savcılığa bile çıkmadan karakolda serbest bırakılan ve Türkiye dışına çıkan Somali Cumhurbaşkanı'nın oğlu hakkında ancak sosyal medyada gündeme gelmesinin ardından yasal işlemlerin başlatılmış olması yetkililerin motokuryelerin kırılgan/güvencesiz hayatları karşısındaki kayıtsızlığını bir kez daha gözler önüne sermiştir.
Söz konusu olayı takip eden günlerde hükümet kanadından Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdülkadir URALOĞLU tarafından motokuryeler ile ilgili hukuki bir düzenlemenin yapılacağı açıklanmıştır. Bu doğrultuda:
I. Motokuryelere dair çıkarılacağı ifade edilen yönetmeliğin hazırlık çalışmaları Bakanlığınız ile birlikte mi yürütülmektedir?
SORULAR
Motokuryelerin sorunları ve taleplerinin sadece trafikte yaşanan sorunlarla sınırlı olmadığı göz önüne alındığında Bakanlığınızın kamu kurumlarına ve işverenlere yükümlülükler getirecek bir yasal düzenleme çalışması var mıdır? Varsa hangi aşamadadır?
İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği'nde değişiklik yapılarak motokuryeliğin çok tehlikeli meslek statüsüne alınması için çalışmalar yürütülmekte midir?
Motokuryelerin çalışma saatlerine sınırlama getirilmesi düşünülmekte midir?
Motokuryelerin aşırı uzun çalışma saatlerine, hava koşullarına, ağır yük taşınmasına maruziyetleri dolayısıyla ortaya çıkan fiziksel ve ergonomik hastalıklar meslek hastalığı statüsüne dahil edilecek midir?
Sigortasız ve kayıt dışı motokurye çalıştıran işletmelerin denetlenmesi ve buna uymayanlara caydırıcı cezalar verilmesi için yürüttüğünüz bir çalışmanız bulunmakta mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Vedat Işıkhan, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı ·
İlgi (o : 17.01.2024 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1363141 sayılı yazınız.
İlgi yazınız ile İstanbul Milletvekili Sayın Özgül SAKİ tarafından yöneltilen 7/8170 Esas Numaralı yazılı soru önergesine ilişkin cevap aşağıda sunulmuştur.
"İşyerlerinin iş sağlığı ve güvenliği açısından yer aldığı tehlike sınıfları 26/12/2012 tarihli ve 28509 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği'nin ekinde yer alan İşyeri Tehlike Sınıfları Listesi'nde belirtilmiş olup bir işyerinin tehlike sınıfı belirlenirken, işyerinin esas faaliyeti dikkate alınmaktadır.
Bu Tebliğde kurye faaliyetleri 53.20: Diğer posta ve kurye faaliyetleri? dörtlü kodunun altında bulunan 53.20.08: Gıda, mobilya vb. satın alınan şeylere ilişkin evlere dağıtım faaliyetleri (şehir içi yük taşımacılığı ve evden eve nakliyat vb. hariç), 53.20.09: Kurye faaliyetleri (kara, deniz ve hava yolu ile yapılanlar dâhil, evrensel hizmet yükümlülüğü altında postacılık faaliyetleri hariç) ve 53.20.10: Paket ve koli gibi kargoların toplanması, sınıflandırılması, taşınması ve dağıtımı faaliyetleri (dökme yükler ve evrensel hizmet yükümlülüğü altında postacılık faaliyetleri hariç) altılı kod ve tanımlarıyla ifade edilmekte olup
• 53.20.08' ve "52.20.10" kodu 'tehlikeli', "53.20.09' kodu "az tehlikeli" sınıfla yer almaktadır.
Bakanlığımızca yıl içinde yürütülen iş teftişi faaliyetleri, geçmiş yıllara ait istatistiki veriler, ulusal politikalar ve ihtiyaçlar göz önünde bulundurularak, çalışma hayatının riskleri ve öncelikleri ile Bakanlığımızın kaynakları dikkate alınarak programlı teflişler ve program dışı teftişler şeklinde yürütülmektedir. Programlı teftişler, çalışma hayatındaki sorunların değerlendirilmesi ve önceliklendirilmesi sonucu belirlenen alanlarda veya sektörlerde yahut özel bir risk grubu hedeflenerek belirlenen işyerlerinde çalışma hayatı ile ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanmasının denetlenmesi amacıyla gerçekleştirilen teftişlerdir. İncelemelerden oluşan program dışı teftişler ise programlı teftişler dışında kalan ihbar, şikâyet vb. talepler üzerine veya Bakanlığa intikal eden evraklardan teftiş hizmetiyle bağdaşır nitelikte olanların teftiş programına alınması sonucu gerçekleştirilmektedir.
Ayrıca, moto-kuryeler, bir iş sözleşmesiyle işverene bağlı olarak çalışmaları durumunda, 4857 sayılı İş Kanununa tabi olmaktadır. Bu bakımdan, Kanunda yer alan hükümler çerçevesinde çalışmalarını gerçekleştirmektedirler. Kanuna aykırılık halinde yapılan denetimlerde idari yaptırımlar uygulanmaktadır. Diğer tarafian, kendi nam ve hesabına çalışan moto-kuryelerin çalışma düzenleri tamamen kendileri tarafından belirlenmektedir.
Bununla birlikte, 6331 sayılı Kanununda meslek hastalığı, 'mesleki risklere maruziyet sonucu ortaya çıkan hastalık" şeklinde tanımlanmış olup fiziksel ve ergonomik hastalıkların kapsam dışında bırakıldığına dair herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. Bununla beraber 'Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği'ne göre "Ulaştırma İşkolunun? altında "Motorlu Kara Taşıtları Kullananlar? kapsamda olup Hareket Sistemi Hastalıkları söz konusu Yönetmeliği. : almaktadır."
Talafan' (2171 2aK ANNA