Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Gereğini bilgilerinize arz ederim.

Esas Komisyon

Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler

Tarih: 29-8-2025

Esas No:2/3255

TERA GEVELi EVSAK pr e ie —— ve Tesa

Grev, emekçilerin sermaye karşısındaki en temel hak arama ve özsavunma aracıdır. Üretimden gelen güçlerini kullanarak haklarını talep eden işçiler için grev, yalnızca bir mücadele yöntemi değil, aynı zamanda emeğin sömürüsüne, güvencesizliğe, angaryaya ve adaletsizliğe karşı bir direniştir. Grev hakkı, demokratik gelişmişliğin ve örgütlü emek hareketinin varlığının da göstergesidir. Bir ülkede grev hakkının ne ölçüde kullanılabildiği, o ülkenin gerçek anlamda demokratik olup olmadığının da ölçüsüdür.

Ancak Türkiye'de egemen olan neo-liberal emek politikaları, emekçilerin hak arama mücadelesini sıkça "milli güvenliğe tehdit" olarak değerlendirmiştir. Meşru bir hak olan grev, neredeyse her iktidar döneminde baskıyla, yasakla ya da ertelemeyle karşı karşıya kalmıştır. Yapılan araştırmalar, 275 sayılı Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanunu'nun yürürlükte olduğu 1963—1980 yılları arasında 2592 grevin ertelendiğini göstermektedir. Bu kararların 209*u "milli güvenlik" gerekçesiyle alınmış, büyük çoğunluğu ise Demirel hükümetleri döneminde gerçekleşmiştir. Yasaklardan en çok etkilenenler Türk-İş ve DİSK"e bağlı sendikalar olmuştur.

12 Eylül 1980 Darbesi sonrası çıkarılan 2822 sayılı yasa ile grev yasakları yeni bir boyut kazanmıştır. Bu yasa döneminde (1983—2007) 27 grev erteleme kararnamesi yayımlanmış, bu kararlar 600'den fazla işyerini ve yaklaşık 380.000—-400.000 işçiyi etkilemiştir. Bu da yasakçı zihniyetin yalnızca olağanüstü dönemlere özgü olmadığını, yapısal bir uygulama haline geldiğini göstermektedir. (Kaynak: Aziz Çelik, Milli Güvenlik Gerekçeli Grev Ertelemeleri)

AK Parti iktidarları da bu yasakçı geleneği sürdürmüş, emek karşıtı politikaları derinleştirmiştir. 2003'ten bugüne kadar toplam 22 grev yasaklanmıştır. Bu yasaklamaların 20'si özel sektörde, 2'si ise kamu işletmelerinde gerçekleşmiştir. Yasakların 7*si OHAL döneminde alınmıştır. En çok grev yasağı getirilen sektör ise metal iş kolu olmuştur. DİSK/Birleşik Metal-İş Sendikası'nın MESS ile yürüttüğü toplu iş sözleşmesi görüşmeleri sonucunda alınan grev kararları, Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle defalarca engellenmiştir. Son olarak, Türkiye Maden İşçileri Sendikası'nın kamu kurumlarına yönelik grev kararı da yine Cumhurbaşkanı tarafından 60 gün süreyle ertelenmiştir.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının son verilerin göre (Temmuz 2025), Türkiye'de yaklaşık 17,3 milyon işçiden yalnızca 2,4 milyonu sendikalıdır. Bu da sendikalı işçilerin oranının 9614,02'de kaldığını göstermektedir. Böylesine düşük bir sendikalaşma oranı karşısında, grev hakkının da sık sık yasaklanması, bu yasakların milli güvenlikten ziyade siyasi tercihlere dayandığını açıkça ortaya koymaktadır.

Bu kanun teklifi, grev hakkının keyfi biçimde engellenmesinin önüne geçmeyi, emeğin tarihsel kazanımlarından biri olan grev hakkını güvence altına almayı amaçlamaktadır. Mevcut yasaların emekçiler aleyhine olan maddelerinin, emek örgütlerinin ve sendikaların katkısıyla yeniden düzenlenmesi gerektiği açıktır. Her ne kadar bu teklif, emekçilerin tüm hak kayıplarını bir anda telafi edemese de önemli bir demokratik adımı temsil etmekte ve grev hakkının üzerindeki siyasi baskıyı ve yasaklamaları kaldırmayı hedeflemektedir.