Belediye Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Çocuk bakım hizmetleri, yalnızca bireysel bir ihtiyaç değil; toplumsal eşitliğin, kadın özgürlüğünün ve çocuk haklarının temel belirleyicilerinden biridir. Ancak mevcut toplumsal yapı içerisinde çocuk bakımına ilişkin sorumluluk, büyük ölçüde kadınların omuzlarına yüklenmekte; bu durum kadınların yaşamın her alanında eşitsizliğe maruz kalmasına yol açmaktadır.

Türkiye'de kadınların işgücüne katılım oranı hâlâ erkeklerin oldukça gerisindedir. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre kadınların işgücüne katılım oranı yaklaşık 9635 seviyelerinde seyrederken, erkeklerde bu oran "4670'in üzerindedir. Kadın örgütleri ve emek alanında çalışan kurumların raporları, bu farkın en temel nedenlerinden birinin ücretsiz bakım emeği olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. DİSK-AR ve çeşitli kadın örgütlerinin yayımladığı çalışmalara göre, çocuk bakımı sorumluluğu nedeniyle milyonlarca kadın çalışma yaşamına katılamamakta ya da güvencesiz, esnek ve düşük ücretli işlere mahkum edilmektedir.

Toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin yeniden üretildiği bu yapı, çocuk bakımını kadınların "doğal görevi" olarak tanımlayan ataerkil anlayışın bir sonucudur. Bu anlayış, kadınları kamusal yaşamdan dışlamakta; onları ev içine hapsederek ekonomik bağımsızlıklarını zayıflatmakta ve yoksulluğu derinleştirmektedir. Oysa bakım emeği, bireysel değil kamusal bir sorumluluktur ve sosyal devlet ilkesinin gereği olarak kamusal hizmetler yoluyla karşılanmalıdır.

Türkiye'de 0-6 yaş grubundaki çocuklara yönelik bir kamu hizmeti olarak sunulması gereken bakım hizmetleri ise yok denecek kadar azdır. Mevcut kamusal kreşler son derece sınırlı sayıdadır ve yaygın, erişilebilir bir hizmet sunmaktan uzaktır. Öte yandan "Kamu Sosyal Tesislerine İlişkin Tebliğ" nedeniyle kreşlere kamu bütçesinden harcama yapılması engellenmiş, bu düzenleme sonucunda birçok kamu kurumundaki kreş kapatılmıştır. Kamusal sorumluluğun geri çekilmesiyle birlikte çocuk bakım hizmetleri giderek özelleştirilmiş ve piyasaya terk edilmiştir.

Özel kreşlerin yüksek ücretleri ve denetim mekanizmalarındaki yetersizlikler nedeniyle çok sayıda ebeveyn çocuk bakım hizmetlerine erişememektedir. Bu durum yalnızca çalışan

Plan ve Bütçe , Tali Komisyon o (Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler

Esas Komisyon |İçişleri

Tarih: 23-4-2026 İEsas No:2/3656

TBMM ğ EL EVRAK 5: (RULRgO

GEN kadınları değil, çalışmak isteyen ancak çocuk bakım yükü nedeniyle istihdama katılamayan milyonlarca kadını doğrudan etkilemektedir. Basına yansıyan çok sayıda örnekte; kadınların çocuklarını bırakacak güvenli bir alan bulamadıkları için iş tekliflerini reddettikleri, gece vardiyasında çalışamadıkları ya da çocuklarını güvencesiz ortamlara bırakmak zorunda kaldıkları görülmektedir. Özellikle yoksul mahallelerde ve kırsal bölgelerde bu durum daha ağır yaşanmakta; kadınlar tamamen ev içi emeğe mahkum edilmekte ve çocuklarıyla birlikte güvencesiz koşullarda hayatta kalma mücadelesi vermektedir.

Mevzuattaki düzenlemeler de bu eşitsizliği derinleştiren niteliktedir. 2013 tarihli Resmi Gazete*de yayımlanan "Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik" uyarınca işyerlerinde kreş açma yükümlülüğünün yalnızca 150'den fazla kadın çalışan bulunması şartına bağlanması, çocuk bakımını yalnızca kadınların sorumluluğu olarak gören cinsiyetçi bir yaklaşımın ürünüdür. Oysa çocuk bakımı yalnızca kadınların değil, ebeveynlerin ve kamunun ortak sorumluluğudur.

Sosyal Güvenlik Kurumu verilerine göre, 100 ve üzeri çalışanı bulunan işyeri sayısı toplam işyeri sayısı içinde oldukça sınırlı bir paya sahiptir. Bu durum mevcut düzenlemeler çerçevesinde işyerlerinin yüzde I'inden daha azının kreş açma yükümlülüğü altında olduğunu göstermektedir. Kadın çalışan sayısına bağlı olarak getirilen 150 kişi şartı ise bu oranı daha da daraltmaktadır. Dolayısıyla mevcut düzenlemeler, kreş hizmetini yaygınlaştırmak yerine istisnai hale getirmekte; bakım yükünü kamudan ve işverenlerden alarak yeniden kadınların omuzlarına bırakmaktadır.

Bu nedenle, kreş hizmetlerinin yalnızca belirli saatlerde ve sınırlı kapasiteyle sunulması yeterli değildir. Kadınların çalışma yaşamına eşit ve özgür katılımı için kreşlerin ücretsiz, nitelikli, kamusal, yaygın, erişilebilir ve 7 gün 24 saat esasına göre hizmet vermesi gerekmektedir. Gece çalışan kadınlar, vardiyalı çalışanlar, mevsimlik işçiler ve kayıt dışı emekçiler açısından bu durum hayati önemdedir.

Öte yandan, kreşler yalnızca bakım hizmeti sunan kurumlar değil; çocukların fiziksel, bilişsel ve sosyal gelişimlerini destekleyen, erken yaşta toplumsallaşmayı sağlayan, kolektif yaşam bilincini güçlendiren kamusal alanlardır. Çocukların eşit, özgür ve dayanışmacı bir toplumsal yaşamın parçası olarak yetişmesi açısından kamusal kreşlerin yaygınlaştırılması büyük önem taşımaktadır.

UNICEF ve International Labour Organization gibi uluslararası kuruluşlar da erken çocukluk bakım hizmetlerine yapılan kamusal yatırımların hem kadın istihdamını artırdığını hem de çocukların gelişimi üzerinde uzun vadeli olumlu etkiler yarattığını ortaya koymaktadır.

Sonuç olarak, çocuk bakımının kamusal bir hizmet olarak ele alınması; kadınların özgürleşmesi, toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanması, çocukların sağlıklı gelişimi ve sosyal devlet ilkesinin hayata geçirilmesi açısından zorunludur. Her mahallede ücretsiz ve 7/24 hizmet veren kamu kreşlerinin açılması, kadınların yaşamın her alanına eşit katılımını sağlayacak, bakım emeğinin görünmezliğini ortadan kaldıracak ve daha eşitlikçi bir toplumsal düzenin kurulmasına katkı sunacaktır.

Bu kanun teklifi ile kreş hakkının kamusal bir hak olarak kabul edilmesi, her mahallede; çalışan- çalışmayan ayrımı yapılmaksızın herkesin eşit yararlanabileceği güvenilir, ücretsiz, nitelikli, ulaşılabilir, 7/24 açık ve denetlenebilir kamu kreşlerin açılması hedeflenmektedir. MADDE GEREKÇELERİ