İşsizlik Sigortası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

-25/8/1999 tarihli ve 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun 48 inci maddesinin yedinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

"Fonun bir önceki yıl prim gelirlerinin en fazla yüzde yirmisi; sigortalıların ve sigortalı işsizlerin istihdam edilebilirliğini artırmak üzere bizzat bu kişilere sunulan mesleki eğitim, işe yerleştirme, danışmanlık ve rehberlik hizmetleri ile aktif işgücü hizmetleri kapsamındaki kurs ve programların finansmanı, işgücü piyasası araştırma ve planlama çalışmaları ve Fondan ödenmek üzere vize edilmiş sözleşmeli personel pozisyonlarında çalışanlar ile bunlardan Kurum kadrolarına atanarak çalışmaya devam eden personelin mali ve sosyal haklarına ilişkin ödemeler için kullanılabilir. Ancak, sigortalı işsizlere yönelik hizmetler için bu sınırlama dikkate alınmaz. Bu fikra kapsamındaki hiçbir kaynak; işverenlerin sigorta primi yükümlülüklerinin karşılanması, işverenlere prim teşviki, desteği, indirimi veya sübvansiyonu sağlanması ya da işletmelere kredi ve finansman temini amacıyla kullanılamaz. Bu fikraya ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir."

Gerekçe: Yürürlükteki düzenlemede 4447 sayılı Kanunun 48 inci maddesinin yedinci fıkrası, Fonun bir önceki yıl prim gelirlerinin yüzde 30"unun "istihdamı artırıcı ve koruyucu tedbirler almak ve uygulamak" gibi sınırları belirsiz amaçlarla kullanılmasına imkân tanımakta ve bu oranı yüzde 50'ye kadar çıkarma yetkisini Cumhurbaşkanına vermektedir. Bu belirsiz çerçeve, uygulamada Fonun işveren primlerini karşılamanın ve işverene teşvik sağlamanın temel dayanağı hâline gelmiştir. Fıkranın yeniden düzenlenmesindeki amaç işverene prim, teşvik, sübvansiyon veya finansman biçiminde kaynak aktarımının önünü kesmektir.

4447 sayılı Kanunun 50 nci maddesinin beşinci fıkrası yürürlükten kaldırılmıştır.

Gerekçe: Yürürlükteki düzenlemede 4447 sayılı Kanunun 50 nci maddesinin beşinci fıkrası, işsizlik ödeneği almakta iken işe alınan sigortalılar için işçi ve işveren payı sigorta primleri ile genel sağlık sigortası priminin kalan işsizlik ödeneği süresince Fondan karşılanmasını öngörmekte; bu süreyi de sigortalının başlangıçta belirlenen toplam hak sahipliği süresinden düşmektedir. Böylece hüküm, esasen bir istihdam teşviki olarak işlemekte; işverenin işe alma kararına bağlanan prim yükünü Fona aktarmakta, üstelik bunu sigortalı işsizin ödenek hakkını kısaltmak pahasına yapmaktadır. Fıkranın yürürlükten kaldırılmasındaki amaç, işveren istihdam kararının maliyetinin işsizlik sigortası kaynağından finanse edilmesine son vermek ve sigortalı işsizin ödenek süresinin bu yolla eritilmesini önlemektir.

4447 sayılı Kanunun ek 4 üncü maddesi yürürlükten kaldırılmıştır.

Gerekçe: Yürürlükteki düzenlemede 4447 sayılı Kanunun ek 4 üncü maddesi, çok tehlikeli sınıfta yer alıp ondan fazla çalışanı bulunan ve üç yıl içinde ölümlü ya da sürekli iş göremezlikle sonuçlanan iş kazası meydana gelmeyen işyerlerinde, işsizlik sigortası işveren payının teşvik olarak üç yıl süreyle yüzde bir oranında alınmasını öngörmektedir. Hüküm, doğrudan işveren payında indirim niteliğinde olup, işverene sağlanan avantajın maliyeti Fon gelirinden vazgeçilmesi suretiyle karşılanmaktadır. Maddenin yürürlükten kaldırılmasındaki amaç, işveren primlerinin Fon eliyle sübvanse edilmesine son vermek ve Fon gelirlerini korumaktır. İş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri 6331 sayılı Kanunda bağımsız olarak düzenlenmiş olup, bu yükümlülüklere uyum, işsizlik sigortası kaynağından işverene indirim sağlanmasını gerektirmez. Değişiklikle, bu kapsamdaki işverenlerden işsizlik sigortası işveren payı genel oran olan yüzde iki üzerinden alınacak; indirim nedeniyle oluşan Fon gelir kaybı ortadan kalkacaktır.

4447 sayılı Kanuna aşağıdaki ek madde eklenmiştir.

"Fon kaynaklarının amaca özgülenmesi ve amaç dışı kullanım yasağı

EK MADDE 8-Fon; sigortalı işsizlere ve sigortalılara işsizlik dönemlerinde gelir güvencesi ve sosyal koruma sağlamak amacıyla kurulmuş, gelirleri işçi, işveren ve Devlet katkısından oluşan kamusal bir sosyal güvenlik kaynağıdır. Fonun gelirleri ve kaynakları münhasıran aşağıda sayılan ödeme ve hizmetlerin finansmanı için kullanılır:

a) İşsizlik ödeneği ile iş kaybı tazminatı ödemeleri,

b) Kısa çalışma ödeneği, doğum ve evlat edinme sonrası yarım çalışma ödeneği ile nakdi ücret desteği ödemeleri,

c) Ücret Garanti Fonu kapsamındaki ödemeler,

ç) Bu Kanun kapsamındaki sigortalılar ve sigortalı işsizler adına, bu ödemelerden yararlanılan dönemler için 5510 sayılı Kanun uyarınca ödenmesi gereken kısa ve uzun vadeli sigorta kolları primleri ile genel sağlık sigortası primleri,

d) Sigortalı işsizlere ve sigortalılara bizzat sunulan mesleki eğitim, işe yerleştirme, danışmanlık ve aktif işgücü hizmetleri,

e) 48 inci maddenin yedinci fıkrasında belirtilen ve Fonun yönetimi ile bu Kanunda öngörülen hizmetlerin görülmesi için zorunlu olan giderler.

Fonun gelirleri ve kaynakları, hangi ad altında olursa olsun;

a) İşverenlerin, çalıştırdıkları sigortalılara ilişkin sigorta primi yükümlülüklerinin karşılanmasında veya işverenlere prim teşviki, desteği, indirimi ya da sübvansiyonu sağlanmasında,

b) İşletmelere veya işverenlere kredi, finansman, hibe ya da benzeri mali destek sağlanmasında,

c) Genel bütçeye gelir kaydedilmesinde, Hazineye ya da herhangi bir kamu idaresine aktarılmasında,

ç) Her türlü yatırım, altyapı veya kalkınma projesinin finansmanında, kullanılamaz.

Fon kaynağının bu maddeye aykırı biçimde kullanılmasına imkân tanıyan diğer hükümler uygulanmaz."

Gerekçe: Yürürlükteki mevzuatta, Fonun hangi amaçlarla kullanılamayacağını genel ve bağlayıcı biçimde ortaya koyan üst bir ilke hükmü bulunmamaktadır. Bu boşluk, torba kanunlarla ve idari kararlarla Fon kaynaklarının sürekli olarak amacından saptırılmasına zemin hazırlamıştır. Maddenin amacı, Fona amaca özgülenme (tahsis) ilkesini ve amaç dışı kullanım yasağını yerleştirmektir. Eklenen ek madde ile Fon gelirlerinin münhasıran hangi ödeme ve hizmetler için kullanılabileceği tek tek sayılmakta; buna karşılık Fon kaynaklarının, hangi ad altında olursa olsun, işverenlerin çalıştırdıkları sigortalılara ilişkin prim yükümlülüklerinin karşılanmasında, işverene teşvik ve indirim sağlanmasında, işletmelere kredi ve finansman temininde, genel bütçeye veya Hazineye aktarılmasında ya da yatırım finansmanında kullanılması yasaklanmaktadır.

4447 sayılı Kanunun geçici 10 uncu maddesi yürürlükten kaldırılmıştır.

Gerekçe: Maddenin yürürlükten kaldırılmasındaki amaç, işsizlik sigortası kaynağının işveren prim yükümlülüklerinin finansmanında kullanılmasına son vermek ve Fonu asli amacına döndürmektir.

4447 sayılı Kanununa aşağıdaki geçici madde eklenmiştir.

GEÇİCİ MADDE 36- Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte sigortalılara ve sigortalı işsizlere bağlanmış olan işsizlik ödeneği ve diğer ödemeler ile devam etmekte olan aktif işgücü hizmetleri, hak sahipliği süresince aynen sürdürülür. Bu madde ile birlikte yürürlüğe giren hükümler, sigortalıların ve sigortalı işsizlerin kazanılmış haklarını etkilemez.

Bu maddeyi ihdas eden Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümler uyarınca işverenlere sağlanan prim teşviki, desteği ve indirimlerinden, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren yeni yararlanma hakkı doğmaz.

Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce, bu Kanunun yürürlükten kaldırılan hükümleri kapsamında bireysel olarak yararlanılmaya başlanan teşvikler, ilgili sigortalı bakımından kanunen öngörülen süre doluncaya kadar mevcut hükümlere göre uygulanmaya devam olunur; bu süre hiçbir şekilde uzatılamaz.

Finansmanı Fondan karşılanmakta olan asgari ücret desteği ve benzeri işveren desteklerinin Fondan finansmanına bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren son verilir. Bu desteklerin sürdürülüp sürdürülmeyeceği ve finansman kaynağı, ilgili bütçe düzenlemeleriyle belirlenir.

Gerekçe: Bu madde ile 4447 sayılı Kanuna eklenen geçici 36 ncı madde, Teklifle getirilen değişikliklerin geçiş rejimini düzenleyen bir geçiş hükmüdür. Hüküm; yürürlük tarihinde sigortalılara ve sigortalı işsizlere bağlanmış işsizlik ödeneği ile diğer ödemelerin ve devam eden aktif işgücü hizmetlerinin hak sahipliği süresince aynen sürdürülmesini güvence altına almakta, kazanılmış hakların etkilenmeyeceğini açıkça belirtmekte; yürürlükten kaldırılan hükümler uyarınca işverenlere sağlanan prim teşviki, desteği ve indirimlerinden yürürlük tarihinden itibaren yeni yararlanma hakkı doğmayacağını, bireysel olarak yararlanılmaya başlanmış teşviklerin ise kanunen öngörülen süre doluncaya kadar (uzatılmamak kaydıyla) mevcut hükümlere göre devam edeceğini öngörmektedir. Ayrıca finansmanı Fondan karşılanmakta olan asgari ücret desteği ve benzeri işveren desteklerinin Fondan finansmanına son verilmekte, bu desteklerin sürdürülüp sürdürülmeyeceği ve finansman kaynağı ilgili bütçe düzenlemelerine bırakılmaktadır.

Bu Kanun yayımı tarihini izleyen ayın birinci günü yürürlüğe girer.

MADDE $-— Bu Kanun hükümlerini Cumhurbaşkanı yürütür.

Gerekçe: Yürürlük maddesidir.