Ilısu baraj gölünün tarihi ve hasankeyf'le ilgili

AFİF DEMİRKIRAN (Batman)Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Ilısu Baraj Gölünün tarihi, Hasankeyf İlçesine olan olumlu ve olumsuz etkilerinin tespiti ile çözüm önerilerini Yüce Heyetinizin dikkatine arz etmek amacıyla gündemdışı söz almış bulunuyorum; bu vesileyle, Yüce Heyetinizi saygıyla selamlıyorum.

Yüce Heyetinize arz edeceğim bu konuşma, herhalde, hayatımın en zor konuşmalarından biri olacaktır; çünkü, bir yandan, enerji sektörümüzün sağlıklı gelişimi için ülkemizin tabiî kaynaklarının son zerresine kadar değerlendirilmesinin gerekliliğini savunurken, bir yandan da, binlerce yıllık tarihin ve kültür mirasının korunmasının şart olduğuna inanıyorum. Konuya "tarih mi, enerji mi" diye baktığımızda, özlemim, tarihi tahrip etmeyen enerji ve enerjiye kucak açan tarih bilincidir.

Değerli milletvekilleri, Hasankeyf, Güneydoğu Anadolu Bölgesinde, Batman İline bağlı ve Dicle Nehri kıyısında âdeta bir açık hava müzesi gibi duran, binlerce yıllık bir maziye sahip antik ve şirin bir ilçemizdir. İlçe merkezi 520 rakımında olup, Batman İl Merkezine 37 kilometre uzaklıktadır; ancak, maalesef, gerek sit alanı ilan edilmiş olması gerekse baraj yapılacağı nedeniyle, yıllardır, Hasankeyf'e bir tek çivi dahi çakılmamıştır.

Hasankeyf, insanlığın en eski yerleşim yerlerinden biri olan Mezopotamya bölgesinde yer almaktadır. Hasankeyf, içinden akıp giden Dicle Nehriyle, korunmaya müsait coğrafî yapısıyla, mesken olarak kullanılan binlerce mağarasıyla, yekpare taştan meydana gelen kalesi, bin yıllık köprüsü, tarihî cami ve saraylarıyla tarih boyunca hep dikkatleri çekmiş ve çağlar boyunca stratejik önemini korumuştur.

Tarih boyunca Mezopotamya bölgesine hâkim olan kavimlerin en gözde yerleşim yerlerinden bir olan Hasankeyf, antik dönem dışında, Bizanslılar, Sasaniler, Emeviler, Abbasiler, Hamdaniler, Mervaniler, Artuklular, Eyyübiler ve Osmanlılara da ev sahipliği yapmıştır.

Dünyada belki de bir başka benzeri olmayan ve muazzam bir kültür varlığını içinde barındırarak günümüze kadar ulaşan bir doğa harikası olan bu şehrimiz, Güneydoğu Anadolu Projesi kapsamında yapımı planlanan Ilısu Barajının toplayacağı sular altında kalmaya mahkûm olacağı günü hüzünlü bir edayla beklemektedir.

Değerli arkadaşlar, Ilısu Hidroelektrik Santralı, Mardin ve Şırnak İl sınırları arasında, Dargeçit İlçesinin 15 kilometre doğusunda, Dicle Nehri üzerinde yer almaktadır. Barajın maksimum su kotu 527 metre olup, rezervuar hacmi ise 11 milyar metreküptür. Ilısu Hidroelektrik Santralının planlanan kurulu gücü 1 200 megavat olup, üreteceği toplam enerji yılda 3,8 milyar kilovatsaattir. Değerli milletvekilleri, bir yandan, her şeyiyle üzerimizde sorumluluğu olan tarih ve doğa harikası Hasankeyf Şehri, bir yandan da, yaratacağı istihdam ve üreteceği enerjiyle, hem bölge insanına hem de ülkemize ekonomik katkı sağlayacak olan Ilısu Barajı.

Değerli arkadaşlar, bölge halkı, ne tarihinden ne de Ilısu Barajından vazgeçmek istemiyor; ancak, dünya mirası haline gelen bu kültür varlığı şehrini de -iyimser bir tahminle- altmış yetmiş yıllık bir ömre sahip olabilecek bir baraja da feda etmek istemiyor.

Değerli milletvekilleri, GAP'ın önemli halkalarından biri olan Ilısu Barajının ilk projesinde, petrol merkezi Batman ile petrol dağı Raman da sular altında kalmaktaydı. Bu nedenle, proje yıllarca askıya alındı. 1974 yılında yapılan yeni çalışmalar sonucu baraj gölünün kotunun düşürülmesiyle Batman ve civarı sular altında kalmaktan kurtarıldı. Şimdi, Hasankeyfli ve Hasankeyf'in boynu bükük kültür hazinesi soruyor, acaba, Ilısu Barajına rağmen, Hasankeyf'in tarih mirası sulara gömülmekten kurtarılabilecek mi?

Bunun mümkün olabileceğine dair ciddî iddialar mevcuttur. Örneğin, Ilısu Barajı su kotunun 525 metreden 475 metreye düşürülmesi veya Ilısu Barajı yerine daha küçük kapasiteli birden fazla baraj yapılması veyahut 40 metre yüksekliğinde, 800 metre uzunluğunda bir set çekilmesiyle antik kent Hasankeyf'in kurtarılabileceği iddia edilmektedir. Tabiî ki, tüm bu iddialar ve öneriler ciddî çalışmalarla somutlaştırılmalıdır. Böylece, Zeugma'nın başına gelenler Hasankeyf'in başına gelmemiş olur, hem ülke ve hem de dünya kamuoyundan gelen tepkilerin önüne geçileceği gibi, projenin finanse edilebilirliliği de sağlanmış olur.

Bilindiği gibi, 1997 yılında Bakanlar Kurulu kararıyla, İsviçre ile ikili anlaşma çerçevesinde, İsviçre firmalarınca yapımı öngörülen Ilısu Barajı ve hidroelektrik santralı projesinden, önce İsviçre firmaları, ardında da 2002 yılında projenin finansmanını üstlenmiş olan İsviçre bankası UBS (Union Bank Of Switzerland) çekilmişlerdir.

Değerli milletvekilleri, her halükârda, Hasankeyf'i, Ilısu Barajına tamamen kurban etmemeliyiz. Hasankeyf'in, alınacak tedbirler ve iyi bir tanıtımla dünya harikası bir açık hava müzesi ve turizm merkezine dönüştürülmesi hiç de zor olmasa gerek.

Her ne kadar Hasankeyf'te yıllardan beri arkeolojik kazı ve kurtarma yapılıyor olsa da, taşınabilecek tarihî eser miktarı çok azdır. Bu vesileyle, bugüne kadar çıkarılmış eserlerin muhafazası ve sergilenmesi için Batman'daki eski hükümet binasının en kısa zamanda müzeye dönüştürülmesi talimatını veren Kültür Bakanı Sayın Hüseyin Çelik Beye, huzurlarınızda, Batman ve Hasankeyf halkı adına şükranlarımı arz ediyorum.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

AFİF DEMİRKIRAN (Devamla)Toparlıyorum Sayın Başkanım.

BAŞKANBuyurun efendim.

AFİF DEMİRKIRAN (Devamla)Yılların ve insanlığın ilgisizliğine rağmen halen doğal yapısını koruyan bu antik kentin -belki de insanlığın ayıplarını örtmek için- Ilısu Baraj Gölünde intihar etmesine göz yummamalıyız; Hasankeyf'i ve Ilısu Barajını barıştırıp, beraberce yaşatabilmenin imkânlarını zorlamalıyız.

Her köşesinde medeniyetlerin ortaya çıktığı, binlerce mağarasıyla birçok kültüre beşiklik etmiş Hasankeyf'te, çocukların, sevgi dolu kalpleri buruk; ancak, ışıl ışıl gözleri, koşup oynadıkları tarihî mekânların Dicle sularıyla barışacağı günleri beklemenin umuduyla parlıyor.

58 inci hükümetimizin Hasankeyf'i kurtarabilecek alternatif arayışlara çözüm bulması umudu ve temennisiyle, Yüce Heyetinizi saygıyla selamlıyorum. (Alkışlar)