Zeytin ve zeytinyağı üretimiyle ilgili

SANAYİ VE TİCARET BAKANI ALİ COŞKUN (İstanbul)- Değerli Başkan, değerli milletvekilleri; sözlerime başlarken hepinizi saygıyla selamlıyorum. Değerli arkadaşımızın zeytinyağı gibi önemli bir konuda gösterdiği hassasiyete ilaveten, cevaptan çok tamamlayıcı bilgi olur diye, kısacık bazı bilgileri takdirlerinize sunmak istiyorum.

Ülkemizde tarım alanlarının yüzde 4'ünü zeytinlikler oluşturmakta ve mahsul veren yaklaşık 92 000 000 zeytin ağacı bulunmaktadır. Türkiye, dünya zeytinyağı üretiminde dördüncü sırada yer almakta; ama, zeytin ağacının bir yıl ürün verip, bir yıl ürün vermemesi nedeniyle, üreticilerimiz, yeterli ve düzenli bir gelir düzeyini yakalayamamaktadır.

Ülkemizde, yıllık ortalama 115 000 ton zeytinyağı üretimi gerçekleşmekte ve bunun 65 000-70 000 tonu içtüketimde kullanılmaktadır. Tariş Zeytin ve Zeytinyağı Birliğince, üretilen zeytinyağının ortalama yüzde 20'si (20 000-30 000 ton arasında) alınmakta, sofralık zeytin üretimimiz ise, yıllık yaklaşık 160 000 ton olup, üretimin büyük bir kısmı içpiyasada satılmaktadır. Marmarabirlik, sofralık zeytin üretimimizin ortalama yüzde 20'sini (30 000-40 000 ton) karşılamaktadır.

2004-2005 döneminde ürün alımlarının finansmanı için Destekleme Fiyat İstikrar Fonu kaynaklarından kasım ve aralık aylarında kullanılmak üzere, Tariş Zeytinyağı Birliğine 30 trilyon lira, Marmarabirlik’e de 20 trilyon lira kredi tahsis edilmiştir.

Marmarabirlikçe, yeni sezon ürünü, Gemlik tipi 220 dane sofralık zeytin alım fiyatı 3 650 000 Türk Lirası/kilogram açıklanmış olup, 9.12.2004 tarihi itibariyle, 26 102 ton sofralık zeytin alımı yapılmıştır.

Tariş Zeytin ve Zeytinyağı Birlik tarafından, henüz zeytinyağı alım fiyatları açıklanmamıştır. Birlikçe 1 656 ton zeytinyağı alımı yapılmıştır. Mevcut durumda içpiyasa fiyatları, baz ürün 5 asit zeytinyağında 2 800 000 ila 3 200 000 lira/kg civarındadır. İçpiyasa fiyatları, ihracat fiyatlarına göre şekillenmekte olup, geçen hafta FOB olarak 2 000 euro/ton olan natürel dökme zeytinyağı ihraç fiyatı bu hafta 2 150 euro/tona çıkmıştır.

Rafine zeytinyağı ihraç fiyatlarıysa, FOB 2 000-2 100 euro/ton seviyesinde oluşmaktadır. Tariş Zeytin Ve Zeytinyağı Birliğince ihraç fiyatları takip edilerek, geçen yılki 3 200 000 TL/kg başına 5 asit ham yağ fiyatının altında kalmayacak bir alım fiyatının açıklanması planlanmaktadır.

Ülkemizde, içtüketimden fazla olan zeytinyağının ihracatla eritilmesi gerekmektedir. Son yıllarda, ambalajlı zeytinyağı ihracatı 10 000 ton seviyelerinde bulunmakta olup, ihracatımız, büyük ölçüde Avrupa Birliğinden gelen dökmeyağ taleplerine endekslenmiş durumdadır. Katmadeğeri yüksek kutulu veya işlenmiş zeytinyağı ihracatının artırılması için özellikle natürel 1 yemeklik ve ham zeytinyağlarının ihracatı izne tabi tutulmakta ve ihracatçılarımız, rafine zeytinyağı ihracatına yönlendirilmektedir.

Mevcut durum itibariyle Dış Ticaret Müsteşarlığından alınan bilgilere göre, sızma zeytinyağı 1 asit, natürel zeytinyağı 1-2 asit, riviera zeytinyağı ve rafine zeytinyağının kutulu, varilli ve dökme olarak ihracatıyla, natürel 1 yemeklik, 2 ilâ 3,3 asit zeytinyağının varilli halde ihracatı bütün ülkelere serbest olarak yapılmaktadır. Natürel 1, yemeklik 2 ilâ 3,3 asit zeytinyağının dökme olarak ihracatı ile ham zeytinyağının varilli veya dökme ihracatıysa Dış Ticaret Müsteşarlığının izniyle yapılabilmektedir.

Diğer taraftan, zeytinyağı üretiminde yok yılının yaşandığı dönemlerde ihracatın azalmaması ve kazanılmış dışpazarların kaybedilmemesi için, dahilde işleme rejimi kapsamında, zeytinyağı ithalatına geçmiş yıllarda izin verilmiştir; ancak, bu şekilde yapılan zeytinyağı ithalatının yerli üretime zarar vermemesi için gerekli tedbirler de alınmıştır.

Dünya ve ülkemiz fiyatlarındaki düşüş, yüksek üretim maliyetleri ve satış sorunları karşısında üreticinin tatmini, aynı zamanda, zeytinyağı ihracatçısının ve sanayicisinin rekabet edebilir fiyatlarda zeytinyağı alabilmesini sağlamak amacıyla 1998 yılında başlanan destekleme primi ödemelerine devam edilmektedir. 2003 yılı üretimi zeytinyağının satışı karşılığında üreticilere 200 000 Türk Lirası, kilogram başına destekleme primi ödenmiştir. 2004 yılı ürünü zeytinyağının satışı karşılığında üreticilere destekleme primi ödenmesine ilişkin Bakanlar Kurulu kararı ve uygulama tebliği yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Ödenecek prim miktarlarının tespitine yönelik çalışmalarımız Tarım Bakanlığınca devam etmektedir.

Zeytin ve zeytinyağı sektöründe üretimden tüketime birçok sorunun tartışıldığı, çözüm önerilerinin üretildiği ulusal ve uluslararası örgütlenmelere Bakanlık olarak sıcak bakmaktayız. Bu kapsamda, merkezi Madrid'te bulunan Uluslararası Zeytinyağı ve Sofralık Zeytin Anlaşmasının idaresinden sorumlu kuruluş olan Uluslararası Zeytinyağı Konseyine ülkemizin yeniden üye olması için Konsey nezdinde gerekli girişimde bulunulmuştur.

Uluslararası Zeytinyağı Konseyinin 1 Aralık 2004 tarihinde Madrid'te gerçekleştirdiği genel kurul toplantısında ülkemizin Konseye yeniden üye olması yönündeki talebi oybirliğiyle kabul edilmiştir. Maalesef, geçmiş yıllarda, ödenek zorluğu dolayısıyla bu Konseyden çıkarılmışız ve bizim talebimizle çıkmışız; dolayısıyla, dünyada, çok önde zeytinyağı üreticisi olduğumuz halde sıkıntılı yılları da beraber yaşamışız.

Konsey, uluslararası zeytinyağı ticaretinin kurallarının belirlenmesi, teknik çalışmalar yürüterek yüksek kalitede zeytinyağı üretiminin gerçekleştirilmesinin garantiye alınması, bilimsel araştırmalar ve kalite kontrolleri için standartların ortaya konulması, dünya yağ piyasalarında zeytinyağının kalitesi ile sahip olduğu üstünlüğün promosyon çalışmalarıyla korunması ve artırılması, zeytinyağı ve sofralık zeytin laboratuvarlarına uluslararası akreditasyon verilmesi gibi oldukça önemli konularda dünya zeytin ve zeytinyağı üreticilerine ve tüketicilerine hizmet sunmaktadır.

Ülkemiz, daha önceden üye olduğu Konseyden, ülkemizin Konseyin promosyon ve teknikeğitim faaliyetlerinden yeterince yararlanamaması, diğer ülkelerin üretim miktarları ülkemize oranla daha fazla arttığı halde üyelik aidatlarının yeniden gözden geçirilmemesi gibi nedenleri gözönünde bulundurarak -daha önce belirttiğim gibi- 22 Mayıs 1998 tarihinde ayrılmak zorunda kalmıştır.

Bu defa, Konseyle yapılan görüşmelerde ve 2005 yılında yürürlüğe girmesi beklenen yeni Uluslararası Zeytinyağı ve Sofralık Zeytin Anlaşmasında, ülkemizin tereddütlü olduğu konuların giderilmesi yönünde olumlu gelişmeler elde edilmiştir. Konseyin çalışmalarının yeniden düzenlendiği, fazla istihdamın giderilerek personel yapısının yeniden yapılandırıldığı ve harcamalarının denetim altına alındığı gözlemlenerek, ülkemizin Konseye yeniden üye olması temin edilmiştir.

Mevcut durumda, Konseye gözlemci kuruluş statüsünde Tariş Zeytin ve Zeytinyağı Birliği ve Marmarabirlik katılmakta; ancak, Konseyin karar alma sürecinde oy kullanamamakta ve Konseyin teknik projelerinden yararlanamamaktadırlar. Konseye ülkemizin üyeliğiyle birlikte, bu birlikler, Konseyin teknik projelerinden de yararlanma imkânına kavuşarak, Avrupa Birliğine uyum sürecinde, zeytin ve zeytinyağı üreticisi olan ortaklarına daha iyi hizmet sunabilecek bir kapasiteye ulaşmıştır.

Bakanlığımızca yürütülen Ürün Borsalarını Geliştirme Projesi çerçevesinde oluşturmaya çalıştığımız ve yarın Yüce Mecliste görüşülmesi muhtemel lisanslı depoculuk sistemine zeytin ve zeytinyağını da dahil etmek amacıyla önemli bir proje daha hazırlanmıştır.

Tarım satış kooperatifleri ve birliklerinin depoculuk kapasitesinin geliştirilmesi ve bu depolara lisans verilmesine yönelik olarak hazırlanan ve Dünya Bankası finansman katkısıyla gerçekleştirilecek bu yeni projemize ilişkin yatırım programları, tamamlanma aşamasına gelmiş bulunmaktadır. Oluşturacağımız lisanslı depoların ve laboratuvarların yapımında, Uluslararası Zeytinyağı Konseyinin standart oluşturmaya yönelik çalışmalarından, teknikeğitim faaliyetlerinden ve kalite kontrol programlarından yararlanılması, lisanslı depoculuk sisteminin gelişimi ve tanıtılması için büyük önem arz etmektedir.

Beni sabırla dinlediğiniz için teşekkür ediyorum.

Ayrıca, arkadaşımızın önerileri, önümüzdeki günlerdeki çalışmalarda dikkate alınacaktır.

Arz ederim. (Alkışlar)