Ticaret gemilerinde çalışan kaptanlar ve gemi zabitlerinin mesleki yeterlilikleri hk (s.s.163)

ULAŞTIRMA BAKANI BİNALİ YILDIRIM (İstanbul)Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Ardahan Milletvekilimiz Sayın Ensar Öğüt'ün dile getirdiği, Ardahan ve sınır illerimizin sorunlarıyla ilgili söz almış bulunuyorum; hepinizi saygıyla selamlıyorum.

Sınır ticareti, Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerinde, sınaî ve ticarî gelişmenin sağlanması ve böylelikle bölgede yapılan ihracatın artırılması, ayrıca sınır illerinin ihtiyaçlarının bir bölümünün de, ithal yoluyla, düşük maliyetle karşılanmasını amaçlamaktadır. Sınır ticaretinin sağladığı en büyük avantaj ise, ihracat mevzuatında belirtilen ihracatçı birliklerine üyelik şartının aranmaması ve ihracat-ithalat işlemlerinde, kambiyo mevzuatından sarfınazar edilmesidir. Başka deyişle, bölgede faaliyet gösteren tacirlere, genel dışticaret işlemlerine tabi olmadan, bulunduğu ilin valiliğince düzenlenen belgeye istinaden, basitleştirilmiş bir mevzuatla ticaret yapma kolaylığının getirilmesidir. Bu çerçevede, ithal ve ihraç işlemleri, valilikçe tanzim edilen sınır ticareti belgesi ile vali başkanlığında toplanan il değerlendirme kurulunca tahsis edilen uygunluk belgesiyle gerçekleştirilmektedir. İthalat, sadece ilgili ilde, en az üç aydır faaliyette bulunan tüzelkişiler tarafından, ayda 200 000 dolar karşılığı Türk Lirasını aşmayacak değerde yapılabilmektedir.

Söz konusu bu sınır ticaretiyle, 1990'da bağımsızlıklarını kazanan, ancak yeterli sermayeyi oluşturamamış Kafkasya bölgesindeki komşularımız Gürcistan, Azerbaycan ve Nahcivan Halkına da günlük malzemelerini Türkiye'den temin etme şansı tanınmıştır. Bunun yanı sıra, bu ülkelerdeki tüccarların, bilhassa üçüncü ülke menşeli ürünleri, ülkeleri üzerinden transit ticaret yoluyla ülkemize satmalarına ve böylelikle, bir anlamda kendi sermayelerini de oluşturmalarına yardımcı olunmuştur. Bu çerçevede, Artvin ve Ardahan İlleri, Gürcistan ile; Iğdır İli, Nahcivan ile sınır ticareti yapmaya yetkili kılınmıştır. 1996-2000 yılları arasında bu illerden yapılan sınır ticaretinin ağırlıklı yapısı, vergi muafiyeti sağlamak suretiyle gerçekleştirilen petrol ürünleri ticaretinden oluşmaktadır. Söz konusu ülkeler, başka ülkelerden tedarik ettikleri petrol ürünlerini, sınır ticareti kapsamında, ülkemize ihraç etmektedir. Bu uygulama, bölgedeki ticarî hayata belirli bir canlılık ve sermaye kazandırmakla birlikte, petrol sektöründe zamanla disiplinsizliğe neden olması dolayısıyla tedricen uygulamasına son verilmiştir.

Diğer yandan, sınır ticaretine, bölge halkının ihtiyacını karşılamaya yönelik olarak, valilikler, ildeki meslek kuruluşları tarafından ortaklaşa belirlenerek talep edilen ürünler üzerinde Dış Ticaret Müsteşarlığı koordinesi ile Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı arasında yapılan ortak değerlendirme sonucunda yıllık ithalat kotalarının tahsis edilmesine yönelik tatbikat halen devam etmektedir. Bu kapsamda, Ardahan Valiliğinin talebi dikkate alınarak, 2003 yılı için bu ilimize il ihtiyacı olarak 3 000 ton kereste, 20 000 ton kömür, 15 000 ton yakmaya mahsus odun, 6 000 metreküp tomruk tahsisi yapılmıştır.

Gürcistan ile ülkemiz arasındaki sınır ticareti verilerine baktığımızda, 1998 yılında 20 000 000 dolar değerindeki ithalat, 1999 ve 2000 yıllarında azalma eğilimine girmiş, sırasıyla 10 000 000 ve 5 000 000 dolar olarak gerçekleştirilmiştir. Buna karşılık, bu dönemler itibariyle yapılan ihracat ise 1 600 000 000 dolar seviyesini geçmemiştir. Bu durum ise, sınır ticaretinin, zamanla gerçek amacından uzaklaşarak ihracatın önemini yitirmesinden, sadece ithalat ağırlıklı bir yapıya dönüşmüş olmasından kaynaklanmaktadır. Söz konusu gelişmede belirleyici unsuru ise, komşu ülkelerdeki sermaye yetersizliği ve tüketim alışkanlığının geliştirilmemesi göstermektedir.

Bu noktada, değerli milletvekilimizin de ifade ettiği gibi, bu sınır illerimizde ulaşımla ilgili olarak, demiryolu ulaşımında, Ermenistan sınırının kapalı olmasından dolayı, ne yazık ki, bu bölgeden, Kafkas Cumhuriyetleri ve Ortadoğu'ya uzanan demiryolu entegrasyonu sağlanamamaktadır. Buna karşılık, Kars-Tiflis demiryolu projesi üzerinde Bakanlığımız çalışmalarını devam ettirmektedir. Projeyle ilgili etüt çalışmaları tamamlanmış olup, projenin büyük kısmının Gürcistan tarafında kalmış olması ve bu kısımda kalan inşaatın bedeline karşı gelecek finansmanın teminatının Gürcistan Devleti tarafından verilememesi dolayısıyla, bu projenin tamamlanması açısından, finansmana bir model arayışımız devam etmektedir. Bunu çözdüğümüzde, proje hızlanacak ve böylelikle, ticaretin gelişmesinde çok önemli bir unsur olan ulaşım altyapısı, kesintisiz olarak Kafkasya bölgesi cumhuriyetlerine ve hatta oradan da Uzakdoğu'ya kadar ulaşması mümkün olacaktır.

Bu düzenlemelerde, ayrıca, diğer bazı illerimiz de, örneğin, Erzurum, Muş, Bitlis, Siirt, Diyarbakır, Batman, Adıyaman İlleri de mücavir alan kapsamına alınmış olup -bu kapsamda bulunan diğer bir ilimiz de Kars İlidir- bu kapsama giren illerimizde kurulacak ticaret merkezlerinde, bölgedeki esnaf, tacir, bilhassa küçük ve orta imalatçılar tarafından işletilmesi öngörülen mağazalarda sergilenecek ürünlerin, sınır hattında pazarlanması yoluyla komşu ülkelere ihracat yapma şansı sağlanmış olacaktır. Böylelikle, gerek nakliye gerek pazarlama unsurları açısından maliyetin aşağı çekilmesi, daha ucuz mal temin etme imkânını sağlayacaktır.

Bu kapsamda, teminat almak suretiyle, sınır ticaret merkezlerine gönderilecek eşya, ihracat rejimi kapsamında değerlendirilmek suretiyle, yürürlükteki ihracat teşviklerinden de yararlandırılacaktır. Ayrıca, vergi kolaylıkları sağlanarak, il ihtiyacı dahilinde ithalat yapılmasına da imkân sağlanmıştır.

Sınır ticaret merkezlerine ilişkin çalışmaların diğer önemli bir bölümünü de, komşu ülkelerdeki bu merkezlere ilişkin gerçekleştirilen temaslar oluşturmaktadır.

Bu bağlamda, İran ile görüşmelere resmen başlanılmıştır. Teknik heyetler arasındaki görüşmeler, 25-26 Mayıs'ta İran'da gerçekleştirilmiş; İran heyetine, ticaret merkezlerinin yeri, dizaynı, inşaı, işleyişi, ticarete konu ürünler, merkezlerdeki yolculara ve mallara uygulanacak avantajlar, muafiyetler, mevzuatlar hakkında görüşlerimiz iletilmiş bulunmaktadır. İran heyetiyle Temmuz 2003'te Ankara'da yapılacak görüşmede, bu hususlar karara bağlanacaktır.

Diğer yandan, 31 Ocak-2 Şubat 2003 tarihleri arasında Suriye'de gerçekleştirilen ziyaret sırasında, Suriyeli yetkililere, ticaret merkezleri hakkında bilgi iletilmiş ve Suriyeli yetkililerde olumlu bir görüş olduğu müşahede edilmiştir. 2003 yılı temmuz ayında Ankara'da yapılacak olan Türkiye-Suriye Karma Ekonomik Toplantısında bu hususlar tekrar dikkate alınacaktır.

Ticaret merkezleri kanalıyla yapılacak dışticaret sayesinde, bölge halkı için ilave istihdam imkânı sağlanması ve buralara yapılacak mal nakliyesinde kullanılacak güzergâhlarda faaliyet gösteren hizmet sektörü açısından da bir hareketlilik temin edilmesi öngörülmüştür.

Bu vesileyle, bu bilgileri Yüce Heyetinizin takdirine sunuyor, saygılarımı arz ediyorum. (Alkışlar)