Plan ve Bütçe Komisyonu toplantısındaki konuşma

ERHAN USTA (Samsun)Evet, teşekkür ederim Sayın Başkan.

Değerli milletvekilleri, Sayın Bakan, değerli bürokratlar, basın mensupları; hepinizi saygıyla selamlıyorum.

Şimdi, bugüne kadar ben Plan Bütçe Komisyonunda olduğum süre içerisinde hep bu PISA meselesi üzerinden Millî Eğitim Bakanlığının performansını değerlendirdim çünkü biz şuna inanıyoruz: Eğitimdeki birtakım niceliksel iyileştirmelerin gelişmeyle, kalkınmayla veya millî gelir büyümesiyle çok fazla bir ilişkisi bulunamamış ama eğitim kalitesiyle millî gelirin büyümesi arasında çok ciddi bir ilişki var yani OECD çalışmanın hepsinde bunu görüyoruz. Dolayısıyla, eğitimin kalitesi önemli dedik ve PISA sonuçlarında da Türkiye'nin hep son sıralarda olmasını eleştirdik haklı olarak. Şimdi, bu en son gelen 2025 skorları sonuçlarına baktığımız zaman esasında burada fevkalade bir iyileşme, bir artış var. Yani bir defa bundan dolayı tebrik etmek gerekiyor sizi. Ancak meselenin biraz detaylarına baktığımızda insan bir yönüyle de kaygılanıyor, en azından kafasında soru işaretleri uyanıyor. Şöyle düşüncemi paylaşmak istiyorum: Yani bazı şeyler biraz böyle hayatın olağan akışına aykırı. Yani mesela 2003'ten beri böyle kademe kademe belli iyileşmeler olmuş olsaydı hem puan olarak hem de basamak olarak bu çok anlaşılabilir olurdu ama bir anda bu kadar hızlı olması... Mesela şimdi 2022-2025'e bakıyorum, fen bilimlerinde Türkiye'nin puan 18 puan artmış, müthiş bir başarı. Ondan sonra, sadece 13 ülkede artış var, orada, o esnada, o tabloda 37 tane ülke var. 24 ülkede düşüş var, 13 ülkede artış var, bizim puanımız 18 puan artıyor, OECD ortalaması da 3 puan düşüyor. Tabii, bu sonuçlarla biz 15 basamak ilerliyoruz ve 29'ncu sıradan 14'üncü sıraya yükseliyoruz. Yani baktığınız zaman, normal şartlarda çok sevindirici bir şey. Okuma becerilerinde benzer bir durum var, Türkiye bir sınavda -yani üç yılda bir yapılıyor bu sınav malum- 16 puan puanını artırıyor. Aslında baktığınızda böyle "Acaba sınav sisteminde bir değişiklik var da bütün ülkeler de mi bir artışı var?" diyorsunuz. Hayır, sadece 3 tane ülkede artışı var, 34 tane ülkenin puanı düşüyor ama bizim puanımız da çok fevkalade artıyor, 17 basamakta ilerliyoruz. Matematikte de yine benzer bir durum var; orası biraz da diğerine göre daha mutedil. İşte, Türkiye'de 9 puan artış var, sadece 4 tane ülkede artış var. 33 ülkenin puanı düşerken bizim puanımız artıyor ve 9 puan artıyor. OECD'nin ortalaması da 9 puan düşüyor. 32'den de 23'e geliyor bu şekilde sıralamamız. Hani sıralamanın değişmesini anlarsınız, küçük bir değişiklik bile eğer bir başka ülkenin üzerine geçiyorsa ama burada şimdi baktığınız zaman, şöyle özetlediğimizde, son sınav açısından söylüyorum çünkü konuşmamız gereken şey son sınav, önceki sınavlarda çok fazla bir başarı yok, küçük ilerlemeler var ama başarı yok. Şimdi, OECD ülkelerinin genelde puanları düşüyor, Türkiye'nin artıyor. Şimdi ortalaması da düşüyor. Akla hemen şu geliyor: OECD sınav sistem de acaba böyle fevkalade bir değişiklik mi yaptı? Yani onu gerçekten ben öğrenmek istiyorum. Bakın, yapılanı küçümsemek gibi asla öyle bir şeyim yok ama hani bu ülke adına bu sonuçtan hepimiz memnun oluruz, memnun olmamız gerekir. Bu ülkeyi seven insanın bu sonuçtan memnun olması gerekir ama bunun kalıcılığı veya gerçeği yansıtıp yansıtmadığını irdelemek lazım. Ona göre kendimizi belki hazırlamamız gerekiyor. Yani espri olsun diye söylüyorum bu kısmını: OECD bizdeki eğitim sistemine göre bir sınav uygulamaya başladı. Burada hemen hemen tek başarılı olan ülke biziz, bütün ülkeler çuvalladı. Böyle de bir sonuç var. Yani böyle midir, değil midir? Mutlaka siz o şeyleri, muhtemelen soruları, şeyleri daha yakından biliyorsunuzdur. Burada bir değerlendirme yaparsanız iyi olur ama özü itibarıyla bu bir başarıdır, ülkemiz adına sevindirici bir başarıdır, onu söyleyeyim. Ama kalıcılığı, yaygınlığı veya yani bizim dışımızdaki faktörler nedeniyle olduysa o tabii farklı bir durum, ona çok sevinmek gerekmez. Bizden kaynaklanan faktörlerden ziyade sanki bizim dışımızdaki faktörlerin de burada önemli bir etken olduğu gibi bir sonuca -ben bayağı bir inceledim- yani öyle bir sonuca ulaştım.

Şimdi, tabii, yine PISA'da bir tablo daha var, o da ne diyor? Bilimsel performansta okullar arası değişim, farklılık. Şimdi burada baktığımız zaman, burada kaç ülke var bilmiyorum ama tabii, OECD üyesi olmayan ülkeler de var, bayağı bir ülke var, herhâlde 70-80 tane ülke var. Bunlar içerisinde, okullar arasında varyasyonun, bilimsel performanstaki varyasyonun en fazla olduğu ülkelerden bir tanesi, 5'inci sıradayız, bu iyi bir şey değil. Yani okullarımızın arasında çok büyük bir farklılık olduğu anlamına gelir ki yani yaygınlaşmış bir başarı olmadığı anlamına gelir diye düşünüyorum.

Şimdi, üzerinde durmak için diğer önemli bir konu Sayın Bakan şu: Bu da okul öncesi eğitim. Yani, şimdi yine OECD tablolarına bakıyoruz, 0-2 yaş arasında okullaşma biz de hemen hemen sıfıra yakın ama burada mesela OECD ortalaması yüzde 38. İşte bu mesela Hollanda'da yüzde 80'e yakın yani 0-2 yaş. Biz bu konuda çok iyi değiliz, bunun iyileşmesi lazım. 0-2 yaş bilmiyorum "O kadar da olmalı mı, olmamalı mı?" diye kaygılar da olabilir. Ama belki biraz daha üzerinde durmamız gereken bu 3-5 yaş arası. Şimdi burada OECD ortalaması yüzde 89, bizde bu yüzde 50 civarında. Bu çok düşük yani buraya mutlak surette eğiliyorsunuz onu da görüyoruz, artış da var ama hâlâ çok kötüyüz ve bu bir geçtiği zaman bir daha geçiyor. Yani üniversite eğitimini bir çocuk yirmi üç yaşında alamazsa yirmi beş yaşında alır ama ana sınıfına 3-5 yaş arasında gitmediyse 10 yaşına geldiğinde "Hadi bizim imkânlarımız bollaştı, seni ana sınıfına gönderelim." diyemezsiniz. Bunu zamanında almışsa olacak bir şey. Bunun da çocuklarımızın eğitimi açısından, çocuklarımızın yetişmesi açısından son derece önemli olduğunu herhâlde söylemeye gerek yoktur çünkü Kore başta olmak üzere, iyi örnek ülkelere baktığınızda en fazla ağırlık verdikleri yerin burası olduğunu görüyoruz. Harcama açısından baktığımızda -yine OECD tablolarından söylüyorum, vaktim sınırlı olduğu için rakamlar vermeyeceğim- üçüncül dediğimiz yani üniversite ve üniversite altı arasında baktığımızda yani ilkokul, ortaokul ve lisede eğitim harcamaları üniversiteye -araştırma, geliştirme harcamalarını dışarıda tutarak- geldiğinde çok yükseliyor ama OECD ortalaması öyle değil. Harcamayı daha fazla... Tabii, her ülkeyi kendi imkânlarına göre değerlendiriyoruz zaten bizim harcamalarımız onların üçte 1'i civarında. Şunu söylemeye çalışıyorum: İlk, orta, lise düzeyde yaptığımız gerek kamu harcamaları gerekse toplumun, ailelerin harcamalarıyla birlikte ilk, orta, lise düzeyinde yaptığımız harcamalar üniversite düzeyinde yaptığımız kişi başı harcamaların çok altında hâlbuki OECD ülkelerinde tam tersi bir durum var yani ya benzer ya da daha ilk, orta, lise harcamaları daha yüksek. Buralara daha fazla ağırlık verilmesi gerektiğini bu anlamda ifade etmek isterim. Mesele bizim daha önceden bir önerimiz olmuştu, dedi ki: "Bu 2002 sonrasında açılan üniversiteler..." YÖK Başkanımız da burada yani her ile bir üniversite meselesi ne kadar lüzumsuz, ne kadar yanlış bir mesele olduğunu herhâlde artık anlamışsınızdır diye tahmin ediyorum. Keşke bunu böyle yapmasaydık. Mesela, şimdi, 2002 sonrası kurulan üniversitelere, bölünmüş üniversiteleri dışarıda tutuyorum, mesele Hacı Bayram Veliyi yeni kuruluş kabul etmiyoruz, Gazi var ama diğerlerine yani bölünenlerin dışındakilere 2027 yılında 228 milyar TL ödenek veriyoruz yani kabaca her yıl bu kadar, hani, ilk kuruluş masrafları çok yüksekti, onun dışında sürdürmek için bu kadar para harcıyoruz. Kontenjanlarında boşluklar var, zaten onları biliyoruz, hem vakıf üniversitelerinde hem devlet üniversitelerinde. Şimdi, bu paraları, buraya harcayacağımız parayı -hiç olmazsa bundan sonra bir miktar dönelim diye, geriye gitme imkânımız yok- eğer ana sınıfına, anaokuluna, kreşi harcamış olsaydık bugün 1,4'e düşen doğum hızını konuşmayacaktık çünkü biz kadın çalışsın diyoruz kadın çalışacak ama kreş yok, ana sınıfı yok yeteri kadar, kadın nasıl çalışacak? Kadının çalışmadığı, kadının iş gücüne katılım oranı belli bir seviyeye gelmediği hiçbir ülke gelişmiş ülke olamamış. Bakın, bunun istatistiklerine yok böyle bir şey. Ha, petrol zengini olabilir, millî geliri, kişi başı geliri artabilir ama gelişmiş ülke olmak farklı bir şey, olmamış. Bu önemli, o zaman bu paraları, bu üniversitelere, yeni üniversitelere harcadığımız parayı eğer bu kreşlere, ana sınıflarına harcamış olsaydık Türkiye açısından çok faydalı bir şey yapabildik. Bundan sonra hiç olmazsa bu politikaları bir miktar bu yöne doğru götürmek gerekir diye düşünüyorum, fikrimi de sizle paylaşmak istiyorum.

Bu MESEM meselesini söyleyen başka arkadaşlar da oldu. Bilmiyorum yani son iki aydır paralar ödenmiyormuş bu beş yıllık süre oldu diye herhâlde, bana da Samsun'dan gelen bilgiler var. Fakat bunun faydalı bir şey olduğu hususunda da yaygın bir kanaat var. Onunla ilgili husus nedir bizi bilgilendirirseniz çok sevinirim

Bu özel okul öğretmenlerinin taban maaş uygulaması, kaldırılan taban maaş uygulamasının geri getirilmesinin faydalı olacağını düşünüyoruz. Çocuklarımızı emanet ediyoruz, onların da belli bir şekilde yani motive olarak bu işin içerisinde olmaları gerekir.

Şimdi, diğer bir husus, bu eski uzman çavuşların bu güvenliği sağlamak için okullarda görev almalarına ilişkin talepleri var. Bence haklı bir talep.

Son olarak da Samsun meselesi var Sayın Bakan. Bu 19 Mayıs Lisesi Samsun açısından sembol bir liselerden bir tanesi. Bununla ilgili durumu lütfen netleştirelim ve mümkünse bunu yerinde yapacak şekilde. Önemlidir, bir işin kökü önemli, kökü olan hiçbir şeyden korkmayalım. Bu meseleyi sizden özellikle istirham ediyoruz. 19 Mayıs Lisesinin yerinden yapılması önemli olacaktır.

Bir de geçen yıllarda da karşılaştığımız bir sorun vardı.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

ERHAN USTA (Samsun)Bitireceğim Sayın Başkan.

Bu taşımalı eğitimde 1-2 öğrenci eksildi diye okulları kapatmayalım yani burada toleranslı davranalım, çocuklarımızı mağdur etmeyelim. O anlamda da biraz daha anlayış gösterirseniz seviniriz.