İl özel idarelerine ve belediyelere genel bütçe vergi gelirlerinden pay verilmesi hakkında kanun teklifi ile plan ve bütçe komisyonu raporu (s.s.:248)

MAHMUT DEDE (Nevşehir)Sayın Başkan, değerli arkadaşlar; kanun teklifinin 5’inci maddesi üzerine şahsım adına söz almış bulunuyorum ve yüce heyetinizi saygıyla selamlıyorum.

2380 sayılı Kanun’da belediyelere genel bütçe vergi gelirleri üzerinden ayrılan payın sadece nüfus esasına göre dağıtılması ciddi eleştirilere neden olmaktaydı. Nüfus kriterinin esas alınması il özel idarelerinde olduğu gibi belediyeler arasındaki gelişmişlik farklarının da ortadan kaldırılmasına yetmemekte, nüfusu fazla olan belediyeler daha çok pay alırken ekonomik ve sosyal bakımdan geri kalmış bölgelerde bulunan belediyelerimiz nüfusları az olduğu için daha az pay almakta ve gelişmiş bölgelerde bulunan belediyeler ile aralarındaki makas açılmaktaydı. Ülkemizde nüfus gibi tek bir ölçüte dayalı olarak gerçekleştirilen transfer sistemi, belediye yönetimini, mali kaynakları ve performansı geliştirici yönde teşvik etmemekte, idareler arasında yatay ve dikey eşitliği sağlayamamaktadır.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; nüfus kriteri, ayrıca, değişken nüfuslu Antalya, Alanya, Bodrum, Marmaris, Didim ve Nevşehir gibi turizm bölgeleri ile Eminönü, Taksim gibi iş ve ticaret merkezlerinde objektif bir kriter olma özelliğini kaybetmişti. Bu nedenle, yerel yönetimlere yapılan yardımların, ideal olarak, gelir kapasitesindeki farklılığı, gelir eşitsizliğini, bölgeler arasındaki gelişmişlik farkından kaynaklanan ihtiyaç farklılığını, beldenin mevsimler ile gece ve gündüz arasındaki nüfus farklılığından kaynaklanan sorunlarını giderici nitelikte olması gerekmektedir.

Yasanın mevcuda kıyasla getirmiş olduğu üç yenilik vardır. Bunlar:

Birincisi: Genel bütçe vergi gelirlerinden yerel yönetimlere aktarılan payların artırılması.

İkincisi: Nüfusu 10 binin altında kalan belediyelerimizin gelirlerinin iyileştirilmesi amacıyla “mali denkleştirme” adı altında bir mekanizmanın getirilmesi.

Üçüncüsü de payların dağıtımında nüfus kriterinin yanında gelişmişlik endeksinin de dikkate alınmasıydı.

Yapılan düzenlemeyle, nüfus kriterinin yanında diğer önemli bir kriter olarak da gelişmişlik endeksi getirilmiştir. Buna göre, nüfus ağırlık oranı yüzde 80, gelişmişlik oranı olarak da yüzde 20 orana sahip olacaktır.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; gelişmişlik endeksine göre dağıtılacak miktar Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı tarafından tespit edilen en son verilere göre uygulanacaktır. Bu endeksin kullanımında ilçeler, gelişmişlik kat sayılarına göre en az gelişmiş ilçeden en çok gelişmiş ilçeye doğru ve eşit sayıda ilçeyi içeren beş gruba ayrılacak ve eşitliği bozan ilçe en son gruba dâhil edilecektir ve burada biz beldelerimizi de bu gelişmişlik endeksine tabi tutmak gerektiğini düşündük ve burada da beldelerimizi, bağlı bulundukları ilçelerin gelişmişlik endeksine göre değerlendireceğiz.

Burada önemli bir hüküm de büyükşehir belediye paylarının bir önceki yılda aylık olarak tahakkuk eden tutarların yüzde 30’undan az yüzde 40’ından fazla olamayacağı hükmüdür. Buna göre yüzde 40’ı aşan tutarlar, artış oranı yüzde 40’ın altında olan belediyelerimize bu oranı aşmamak üzere dağıtılacaktır.

Değerli arkadaşlar, kanun hazırlanırken merkezî idareden yapılan transferlerin mahallî idare özerkliğini zedelemeyecek şekilde koşulsuz olması öngörülmüştür.

Yine bilindiği gibi çeşitli kamu kurum ve kuruluşlarının bütçelerine konulan özel hesaplardan mahallî idarelere projeye bağlı olarak ve şartsız aktarılan kaynaklar bu idareler arasında eşitsizliklere yol açmaktadır. Diğer taraftan, nüfusu 10 bin ve altında olan belediyeler diğerlerine göre fazla kaynak sıkıntısı çekmektedir. Hem bu eşitsizliğin önüne geçilmesi hem de nüfusu 10 binin altında olan belediyelere ek kaynak aktarılabilmesi için özel hesapların tamamı kaldırılmış ve yukarıda sayılanlardan ayrı olarak her yıl Maliye Bakanlığı bütçesine konulacak bir özel ödeneğin “denkleştirme ödeneği” adı altında bu belediyelere eşit şekilde dağıtılması öngörülmüştür. Mevcut uygulama ile yeni düzenleme karşılaştırıldığında, kişi başına düşen pay miktarı belediyelerde 126 YTL’den 166 YTL’ye…

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)