Denizcilik sektörünün yeterince gelişmemesinin nedenlerinin araştırılarak alınması gereken önlemler(10/23)

MUSTAFA ILICALI (Erzurum)Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; hepinizi saygılarımla selamlıyorum. Bir Erzurum Milletvekili olarak bu konuyla alakamın ne olduğunu merak edenler için, ulaştırma dalında çalışan bir öğretim üyesi olduğumu, milletvekili olmadan önce de ulaştırma konularında çok sayıda projede çalıştığımı hatırlatmak istiyorum. Türk denizciliğinin sorunları ve geleceğiyle ilgili alınması gereken tedbirlerle alakalı Meclis araştırması önergesi üzerinde, önerge sahipleri adına söz aldım.

Burada, önce, bir durum tespiti yapmak durumundayız. Tabiî, burada ulaşıma sadece denizcilik olarak bakmamamız gerekir. Ulaşım sistemlerini, bir bütün olarak düşünmek durumundayız; hiçbiri, birbirinin rakibi değildir, biri diğerinin tamamlayıcısıdır.

Üzülerek görüyoruz ki, bugüne kadar, ülkemizde, bir ulaşım politikası oluşturulamadığı ve ulaşım sorunlarını ortadan kaldıracak -bugünkü durumlara getirip, önergelerle işi çözmek için değerli milletvekillerinin gayretine gerek kalmaksızın- kalıcı, uygulanabilir planlar yapılamadığı için, ülkemizdeki ulaşım sorunları, maalesef artarak devam etmiştir; ama, şunu, büyük bir sevinçle belirtmek durumundayım ki, bundan önce, yani, milletvekili olmadan önce yaptığımız bütün toplantılarda yasamaya, yürütmeye çok iş düştüğü halde, bu koordinasyonları bile sağlayamamışken, bugün, ulaştırma dalında çalışan bir kişi olarak, burada sadece ben değil -Sayın Başbakanımız bir denizci oğlu, Sayın Ulaştırma Bakanımız bir denizci, yine bu konuyla ilgili değerli milletvekillerimiz Cengiz Bey, Ahmet Bey- daha birçok milletvekilimiz var.

Değerli milletvekilleri, konuya bilimsel bakmak durumundayız; yani, sadece bir sektörü alıp, tek başına canlandırmak mümkün değildir veyahut da, bir sektörün lehine konuşurken, öbürü aleyhinde de konuşmamamız lazım. Benden önceki konuşmacının, 15 000 kilometrelik yolu eleştirmemesi gerekir; çünkü, bunların hepsi bir bütündür. Ülkemizdeki hangi sisteme bakarsak bakalım, karayolu sistemi de, gelişmiş ülkelere göre, gerek yol ağı uzunluğu açısından gerek geometrik fizikî standartlar açısından kötüdür. Üzülerek söylüyorum, bunların her birinde çok sayıda karanokta vardır. Yine üzülerek belirteyim; işte, birkaç gün önce, Erzurum-Erzincan uluslararası devlet yolu üzerinde bir trafik kazası olmuş, 27 kişi hayatını kaybetmiştir. Her sene, binlerce kişi, trafik kazalarında hayatını kaybetmektedir.

Peki, biz bunları nasıl çözeceğiz; bunları çözebilmemiz için, bizim bir ulaşım anaplanı hazırlamamız lazım. Bu yeter mi, değerli milletvekilleri; yetmez. Bunun, uygulanabilir olması lazım.

Peki, bu çerçevede baktığımız zaman, acaba, Ulaştırma Bakanlığımız bu konuyla ilgili ne tip çalışma yapıyor; acaba, böyle bir önerge, bu çalışmalara ne kadar katkıda bulunabilir; bu çalışmaların içerisinde de bulunduğum için, size, tarafsız bir şekilde, bunun bir fotoğrafını çıkarmak istiyorum.

Değerli milletvekilleri, 58 inci Hükümet Programımızda olsun, 59 uncu Hükümet Programımızda olsun, ulaşım anaplanının hazırlanmasından bahsedilmiş, demiryollarının yeniden yapılanmasından bahsedilmiş; gerek Sayın Başbakanımız gerek Bakanlarımız, çeşitli toplantılarda, bu konulara önem vermişler ve bunun üzerinde durmuşlardır. Burada bulunan birçok milletvekilinin hatırlayacağı gibi, 1983 yılında Türkiye'de çok kapsamlı bir ulaşım anaplanı hazırlanmış. Bu anaplanın esas amacı, çok özet olarak, karayolundaki payı, deniz ve demiryolundaki paya eşit hale getirmek. Maalesef, plan hedefine ulaşmadan, sistem, karayolu üzerinde gelişmiş; gerek yolcuda gerek yükte, karayolundaki taşımanın payı yüzde 90'ların üzerine çıkmış.

Şimdi, burada, 58 inci hükümetimiz göreve başladığında, Sayın Ulaştırma Bakanımız Binali Yıldırım, daha birinci haftasında, hemen, bu ulaşım anaplanıyla ilgili nasıl bir çalışma yapılacağını kararlaştırdı, bizim de bulunduğumuz bir toplantı düzenledi ve size, şunu çok açık, net, samimî olarak belirtmek isterim ki, bu konuyla ilgili olarak, Türkiye'de ne kadar uzman varsa herkesi davet etti, görüşlerini aldı, bir gününü ayırdı; sonuçta, ulaştırma anaplanı stratejisi çalışmasının yapılmasına karar verdi ve Sayın Bakanımızın talimatıyla, bu çalışma, bizim koordinatörlüğümüzde, çok sayıda bilim adamı, ulaştırma dalında çok sayıda yüksek bürokratın katıldığı bir ekiple devam ediyor.

Burada, size, hemen bundan önce hazırlanmış, mayısla ilgili, bir rapor getirdim. Bu rapordan, size -fazla zamanınızı almadan- denizcilikle ilgili ve planın genel gerekçesi, amacıyla ilgili bilgiler vereceğim; ondan sonra, böyle bir araştırma önergesine ihtiyaç olup olmadığına sizler karar vereceksiniz.

Şimdi, bunun gerekçesi, 2001-2005 yıllarını kapsayan Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planında, ülke ekonomisi ve sosyal yaşamın beklentilerine uygun ulaştırma altyapısı oluşturmak üzere, taşıma türleri arasında dengeyi sağlayacak bir ulaştırma anaplanı hazırlanacağı ve plan döneminde ulaştırma anaplanının öncelikle hazırlanması amacıyla, Ulaştırma Bakanlığının koordinasyonunda, ilgili kuruluşların etkin katılımını sağlamak üzere gerekli düzenlemelerin yapılacağı hükmü yer almış. 58 inci Hükümet Programında da bu konu yer almış ve bu stratejiyi belirlemek için Sayın Bakanımızın talimatıyla başlanan çalışmada ulaştırma anaplanına bir altlık oluşturmak, bu bağlamda, taşıma türleri arasındaki dengesizliği düzeltmeye yönelik önlemlerin gecikmeksizin uygulamaya konulmasına olanak sağlamak, planlanmış ve gündeme getirilmiş yatırımların değerlendirilerek uygunluklarını ve önceliklerini saptamak üzere gerçekleştirilmesi düşünülmüş.

Amaç ve kapsamı da şöyle, özetleyebilirsem... Zamanın bana verdiği imkân ölçüsünde birçok şeyi özetlemeye çalışacağım. Ulaştırma anaplan strateji çalışmasının amacı, günümüzde büyük ölçüde kabul gören, dinamik, esnek ve değişken koşullara göre sürekli biçimde gerekli düzeltmeleri yapmaya olanak verecek bir planlama sürecinin altyapısını oluşturmaktır. Ulaştırma sistemimizin yönetimindeki yetki dağılımına göre, ilgili kuruluşların hem planlama hem de uygulama aşamasında koordinasyon içerisinde bulunmaları zorunludur. Bu durum göz önüne alınarak, belirli aşamalarda karşılıklı görüş alışverişine yönelik toplantılar düzenlenecek, koordinasyon içinde, yönetimi güçleştiren örgütsel yapılanma durumları ortaya konulmaya çalışılacaktır.

Şimdi, burada uygulanacak metodolojiye gelince. Daha önce belirttiğim gibi, özetliyorum. Metodoloji, çalışmanın amaç ve kapsamına göre esas olarak,

1- Ulaştırma sisteminin bir bütün olarak gelişiminin ana göstergelere göre irdelenmesi suretiyle taşıma türleri arasındaki dengesizliğin kaynağı olan temel sorunların ve bunların çözümüne yönelik amaç, politika, strateji ve ilkelerin saptanması.

2- Ulaştırma türleri bazında mevcut verilerin ayrıntılı analiz ve değerlendirmeleri ve buna göre taşıma türleri arasında sağlanacak türel ayırımının gerçekleştirilmesi için etkili olabilecek parametrelerin belirlenmesi.

3- Taşıma türleri ve ilgili tüm öğelerin ilişkileri ve etkileşimlerinin gözönünde bulundurularak her taşıma türü için yapılaşmış analiz sonuçlarının ulaştırma sistemi içerisinde bütünleştirilmesi.

4- Taşıma türleri arasındaki dengenin sağlanmasına yönelik öneriler geliştirilmesi.

Şimdi, daha fazla uzatmadan, acaba, bu çalışmada, biz, denizcilikle ilgili nelere önem vereceğiz, neleri inceleyeceğiz; bunların ana başlıklarını sizlere arz ediyorum.

Denizyolu ve iç suyollarıyla ilgili yapılması gereken çalışmaların alt başlıkları:

- Fizikî altyapıyla ilgili öneriler,

- Liman, alt ve üstyapıları,

- Tersaneler,

- Deniz ticaret filosunun AB'yle uyumlu yapıya kavuşturulmasının incelenmesi,

- Yatırım yapılacak limanlarla ilgili önerilerin geliştirilmesi,

- Gemi tip ve hatlarının incelenmesi,

- Kabotaj hatları için uygun gemi tipi; tonaj hadleri belirlenerek denizyolu ulaşım potansiyeli; yurtdışı hatları için uygun gemi tip, tonaj hadleri, filo için de uygun olanları yatırım yapılacak gemi tip ve tonajlarının belirlenmesi,

- Kent içi taşımacılıkla ilgili önerilerde bulunulması,

- Limanlarla ilgili öneriler yapılması,

- Ana ve besleyici limanların belirlenmesi,

- Özel amaçlı kamu, yerel yönetim ve özel limanlarla ilgili önerilerin geliştirilmesi,

- Özelleştirme uygulamaları,

- Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları Limanları,

- Denizcilik İşletmeleri limanları,

- Kabotaj hatları,

- Yurtdışı hatları,

- Eğitim,

- Gemide çalışanlar,

- Tersanede çalışanlar,

- Limanda çalışanlar,

- Denizcilik İşletmelerinde çalışanlar,

- Diğer ulaşım türleriyle entegrasyon,

- Karayolu, demiryolu, boru hatları,

- Kombine taşımacılık,

- Veri toplama,

- Hukukî mevzuatın incelenmesi,

- Avrupa Birliğinin denizcilik politikalarına uyum, taraf olunan uluslararası anlaşmalar ve sözleşmelerle ilgili uyum (limanlarla ilgili tüzük, yönetmelik ve talimatlar),

- Kısa, orta ve uzun vadeli önerilerin yapılması,

- Ulaşım anaplanına temel oluşturacak etkin ve dengeli bir ulaşım için, kısa, orta, uzun sürede yapılması gereken işler konusunda öneriler geliştirilecek.

Başkanım, sürem bitiyor; birkaç dakika daha...

BAŞKANDevam edin siz, devam edin.

MUSTAFA ILICALI (Devamla)Teşekkür ederim.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; biraz önce anabaşlıklarını arz ettiğim gibi, yapılacak çalışmada konu ayrıntılı bir şekilde incelenecek...

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)