Plan ve Bütçe Komisyonu toplantısındaki konuşma

ÖZGÜR KARABAT (İstanbul)Sayın Başkan, değerli milletvekilleri, Sayın Bakan; bu yıl Londra'da Türkiye'nin eğitimde bir devrim yaptığını anlattınız. Ben bugün o devrimin sınıftan görünen yüzünü bütçe rakamlarından, bütçe teklifinden, Sayıştay raporundan ve TÜİK verilerinden birkaç tabloyla anlatmaya çalışacağım.

Sayın Bakan, 15 Nisanda Maraş'ta 9 öğrencimizi ve 1 öğretmenimizi kaybettik. Bir ay sonra Londra'daydınız, 3 Haziranda Giresun'da bunu "devrim" diye anlattınız. 6 Ekimde Başakşehir'de 10 yaşındaki Eslem Sare okulunda bıçaklanarak hayatını kaybetti. Bakanlığın cevabı yayın yasağı oldu. 60 binden fazla okul için verilen söz ise 30 bin geçici görevli yani ilkokulda bir geçici görevli, geçici işçi. Kamuoyuna yansıyan olaylardan derlenen kayda göre 2023'ten bu yana kadar okul güvenliğiyle bağlantılı tam 63 olayda 28 kişi hayatını kaybetti. Bunlar tek tek kazalar değil Sayın Bakan. Bunlar bir ihmalin tablosu. Para yok mu? Elbette var. 2025'te okul yatırımları için tam 141,3 milyar lira bütçe aldınız, 85,6 milyar harcandı. Okul öncesi ve okul binaları için 63,8 milyar konuldu, harcanan 11,7 milyar. Bu yılın ilk yarısında yatırım ödeneğinin yine yüzde 18'i harcanmış. Şimdi, 2027 için 190,6 milyar istiyorsunuz. Sayın Bakan, kurdeleyi kesiyorsunuz, devletin parası kasada kalıyor; güzel bir şey gözüküyor. Kurdeleyle ilgili bir şey daha söylemek isterim: Kurdeleyi keserken alkış almak güzel ama bazen arkadaşlar itiraz ediyor, kurdeleyi keserken fotoğraf çekip alkış alıyorsak eleştiri karşısında da biraz boynumuz ince olmalı değerli arkadaşlar.

Rakamlar elbette büyüyor. 2017'deki merkezi bütçenin yüzde 19,27'si eğitime gidiyordu. Şimdi, bugün, bakın, eğitime bakış açısı, sizin değil, bütçenin genelinden yola çıkarsak yüzde 13,74. Bakanlık bütçesinde yatırımın payı 2002'de 17,18'di, bugün yüzde 7,75. Bütçenin zaten yüzde 82'si maaş ve prim. Okula, sınıfa, laboratuvara kalan pay her yıl biraz daha küçülüyor; öğretmene de kalmıyor. 2026'da tek bir öğretmen ataması yapılamıyor. Sınıflardaki kontenjan sayıları her geçen gün artıyor ve ücretli öğretmenler derse giriyor. Bu bütçe kimin? Türkiye'deki her çocuktan üçte 1'i, bakın, genel olarak söylüyorum, 7,1 milyon çocuk yoksul. Yoksulluğun İstanbul'da yüzde 12,9 olduğunu görüyoruz ama Van, Muş, Bitlis ve Hakkâri'de yüzde 72,9. Şimdi soru şudur: Eğitimde fırsat eşitliğini böylesi bir tabloda nasıl sağlayacağız Değerli Bakan? 6 kat yoksulluğun olduğu Van ile Hakkâri ile İstanbul'daki çocuğun eşitliğini nasıl sağlayacağız? Bu, bence en büyük problemlerimizden bir tanesi.

Sonuç ortada. İlkokulda okullaşma oranı düşüyor, ortaokulda düşüyor, rakamları vermiyorum, lisede düşüyor. 20 binden fazla köy okulu kapanmış ama ne artmış? Özel okul sayısı artmış. Bu, bir özel okul karşıtlığı değil ama Sayın Bakanım, devlet okullarıyla ilgili durumu da değerlendirmemiz gerekir dolayısıyla devletin en temel hedeflerinden bir tanesi olabildiğince parasız eğitim yapmak. Olabildiğince fırsat eşitliği sağlamak konusundaki eksikliğimiz açık ve net bir şekilde ortada. Okuldaki bağışlardan bahsetmiyorum; bu, zaten geleneksel bir hâl almış durumda ama OECD verilerine göre, ilk ve ortaöğrenimde yapılan harcamaların yüzde 13'ü veya 14'ü ailelerin cebinden çıkıyor. Oysa OECD ortalaması yüzde 7 veya 8 civarında Sayın Bakan. Bunu sizlerle paylaşmak isteriz.

Sayın Bakan, çocuğun tabağına gelince, gerçekten okula giden bir tek çocuğun bile aç olmaması gerekir. Bütün öğrencilere günde bir öğün yemek vermek bu büyük ve güçlü devletin yapabileceği zor bir şey olmasa gerek diye düşünüyorum. Bu çocuklar bizim geleceğimiz ve bunun maliyetleri çeşitli yerlerde çıkartılıyor. Bazen 200 milyar diyorlar, bazen 255 milyar diyorlar ama doğru planlanmış bir programla her çocuğumuza bir öğün yemek verebilmeliyiz. Hadi, yemek verme bütçesini bir tarafa koyduk, olan bütçeyi ne yapıyoruz? Örneğin, taşımalı eğitimdeki çocukların yemeği için aktarılan 16,7 milyar lira bütçenin 7,4 milyarı harcanmış Sayın Bakan, bu rakam çocuklar için verilmiş, "Çocuklara yemek verin." denilmiş; taşımalı sistemde 16,7 milyar ama 7,4 milyarı harcanmış.

Bir başka konu şu: Sayın Bakanım, Meclise, farklı zamanlarda önergelere cevap verirdiniz, haziranda bu Meclise 2016'dan bu yana MESEM'de 13 çocuğun öldüğünü yazdınız. Başka bir şey, eylülde ise yalnızca 2025 ve 2026'da yani daha kısa bir zaman dilimi içerisinde 37 çocuğun öldüğünü yazdınız. Şimdi, on yılda "13 çocuk" dediniz, sonra 2025 ve 2026'da "37 çocuk" dediniz, İSİG'in verileri başka. Dolayısıyla, Bakanlık çalışanları ölen sayısını bile doğru veremiyor, Meclise bu konuda doğru bilgi vermiyor. Bunu bir kez daha bilginize sunarım.

Yine, Meclisten geçirdiniz bütçeye bir bakalım: 1 trilyon 451 milyarlık bir bütçe onaylandı 2025'te. Sayıştay raporuna göre, yıl içinde bu bütçenin bazı kalemlerinde artış, bazılarında azalış oldu; bazı kalemlere 393 milyar lira eklediniz, bazı kalemlerden 338 milyar lira çıkardınız. Sayın Bakanım, bu kadar yüksek oranlı artış ve azalış -toplam artış ve azalış bütçenizin yarısı kadar- Meclisin bütçe hakkına saygısızlıktır, bunu açık bir şekilde belirtmek isterim. Dolayısıyla, bütçeleme doğru yapılmalıdır.

Başka bir nokta şu: Bütçeye, Uluslararası Bütçe Ortaklığı ilkeleri açısından baktığımızda yani bütçenizden etkilenen kesimlerle ne kadar ortaklaşa hazırlıyorsunuz diye baktığımızda Türkiye'nin puanı 100 üzerinden sıfır Sayın Bakanım. Ya, OECD ortalaması 24, dünya ortalaması 15 yani bütçeniz hazırlarken ne öğretmene ne veliye ne de sendikaya soruyorsunuz. Dolayısıyla da böyle eklemeler ve azaltmalar ne yazık ki oluyor.

Şimdi, bütçenizden bağımsız bir şeyden bahsetmek istiyorum. Değerli milletvekilleri, her geçen gün fonla ilgili başka bir noktaya geliyoruz. Yine, savcılığın iddiasına göre, bugün de AKP'li Hayati Yazıcı'nın eşinin yeğeni Ali Paslı'nın bağlantılı olduğu bankanın Tera fonlarından seksen dört günde 2 milyar 430 milyon lira kâr ettiği söylendi. Ben az önce 2025'te Bakanlığın bütçesine ne dedim arkadaşlar? 1 milyar 451 milyon; arkadaşlar, 2 milyar 430 milyon; böyle bir vurgun, çocuklarımıza yemek harcamasından bahsettiğimizde paranın olmadığı bir ortamda bir eski Bakanın, bir Genel Başkan Yardımcısının yeğeninin seksen dört günde götürdüğü parayı bu kurulun dikkatine ve çocuklarına yemek vermeyi bütçesine, bu bütçeye koymayan Sayın Bakanın da vicdanına tekrar sunuyorum, kamuoyunun da dikkatine sunuyorum.

Sayın Bakanım, elbette eğitimde devrim Londra'da alkışla olmayacak, Başakşehir'deki okul kapısında olacak; Başakşehir'deki okul kapısında yas olduğunda eğitimde devrimden bahsedemeyiz, Hakkâri'de tabaklar boş olduğunda eğitimde devrimden bahsedemeyiz. Kapanan köy okullarının sayısı her geçen gün arttığında biliniz ki sadece o okullar kapanmıyor, o köyde her tüten baca da kapanıyor. Biz neyle övünüyorduk? Anadolu'nun her köşesine cumhuriyet ilmini, cumhuriyet irfanını taşımakla övünüyorduk oysa şimdi, o kaleler teker teker insansız kalıyor. Değerli Bakanım, dolayısıyla, kapanan köy okulları önemsiz olmamalı, hepsi bizim içimizde bir yara olmalı.

Tekrar, bütçenizin hayırlı olmasını diliyorum, saygılar sunuyorum.