Isparta ilindeki depolarda bulunan 75 000 ton elmanın nasıl tüketileceği hk.

TARIM VE KÖYİŞLERİ BAKANI SAMİ GÜÇLÜ (Konya)Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; Isparta Milletvekilimiz Sayın Mevlüt Coşkuner'in, bölgesiyle ilgili, çok önemli bir ürün olan elmanın, şu anda, depolarda kalan kısmı ve bunun, bundan sonra, nasıl tüketileceği hususuyla ilgili düşüncelerini, önerilerini ve eleştirilerini dinledik. Kendisine, sektörümüzle ilgili sorunları dile getirdiği için teşekkür ediyorum.

Ben de, hadiseyi şöyle değerlendiriyorum: Kendileri, bir bakıma, daha önce sorduğu sorulara ve başka arkadaşlarımızın sorduğu sorulara, çok tatmin edici cevaplar alınamadığını söyledi, çiftçilerimizin mağduriyetinden ve bu konuda, kısa bir süre önce verdiğimiz desteğe rağmen, eğer bu mağduriyetler devam ederse, bunların bir bakıma cezalandırmaya dönüşeceğinden bahsetti. Ben de bunlarla ilgili düşüncelerimi ifade etmeye çalışacağım.

Ülkemiz, tarımsal üretim potansiyeli bakımından dünya üzerinde önemli bir yere sahiptir. Bu sahip olduğu ekolojik zenginlik başta meyve ve sebze olmak üzere çok çeşitli ürünlerin yetiştirilmesine imkân tanımaktadır. Dünya elma üretimi yaklaşık 59 000 000 tondur ve bu üretim içerisinde ülkemiz, Çin, Amerika Birleşik Devletleri ve Fransa'dan sonra 4 üncü sırayı almaktadır.

Türkiye'de, üretim 1990 yılında 1 900 000 tondur, 2003 yılında 2 500 000 tona yükselmiştir. Bu toplam üretim içerisinde ihracatımızın, yıllar itibariyle, kaydettiği miktarlar değişiklik arz etmekte; 1990 yılında 33 000 ton, 2002 yılında 1 250 ton, 2003 yılında yaklaşık 10 000 tondur. Türkiye, toplam üretiminin çok önemsiz bir kısmını, çok az bir kısmını, ihraç edebilmektedir.

İthalat miktarına bakacak olursak, bu rakam 57 ton ile 15 000 ton arasında değişmiştir. 2002 yılında 15 000 ton, 1990 yılında -benim elimdeki tablodan ifade ediyorum- 57 ton kadar olmuştur. Dolayısıyla, Türkiye, elma ihracatına nispetle daha az elma ithal eden bir ülkedir. 2003 yılında ithal ettiğimiz elma miktarı 3 000 ton civarındadır. Ürettiğimiz miktarı bir daha ifade edecek olursak, 2 500 000 tondur.

Ilıman ve serin iklim meyvesi olan elma, ülkemizin genelinde, yoğun olarak İç ve Kuzey Anadolu, Marmara, Ege ve Akdeniz Bölgelerinde yetişmekte, biraz önce Sayın Milletvekilimizin de saydığı gibi, birkısım bölgelerde ve şehirlerimizde ise daha yoğun olarak üretimi gerçekleştirilmektedir.

Son yıllarda, güneyde Göller Bölgesi elmanın önemli yetiştiricilik alanlarını oluşturmaya başlamıştır. Türkiye'de, yaklaşık 460 elma çeşidi bulunmakla birlikte, ticarî anlamda yetiştiriciliği yapılan çeşitlerin sayısı 10 civarındadır.

Yaklaşık yüzde 20 fire oranı dikkate alındığında, ülkemizde elma tüketimi 2 000 000 ton civarında olup, kişi başına tüketim yaklaşık 27 kilogramdır, dünya ortalaması ise fert başına 8 kilogramdır. Bu da çok dikkate değer bir orandır.

Isparta İlimizde elma yetiştiriciliği, 2003 yılı verileri itibariyle, toplam olarak yaklaşık 180 000 dekar alanda yapılmakta olup, bu sahalarda toplu meyvelik şeklinde yaklaşık 3 000 000 adet meyve veren ağaç bulunmaktadır, Eğridir ve Gelendost İlçeleri en yoğun elma üretiminin yapıldığı ilçelerdir. İlde, yetiştiricilik, genellikle starking ve golden cinsi elmalarda yapılmakta olup, son yıllarda yarı bodur çeşitler de dikilmektedir.

İlde, 2003 yılında 530 000 ton elma üretimi gerçekleştirilmiştir. Bu rakam, Türkiye toplam üretiminin yüzde 20'sini teşkil etmektedir. İlde ağaç başına elma verimi ise 190 kilogram civarındadır.

Karşılaşılan başlıca sorunlar ise, işletmelerin küçük olması, üretilen elmanın iç piyasada tüketilmesi, ihracatının genellikle yapılamaması, mevcut soğukhava tesislerinin çoğunun teknik yönden yetersiz olması, yeterli paketleme ve ambalajlama tesislerinin bulunmaması, ürün standardının istenilen seviyede olmaması, depolamada elektrik giderlerinin yüksekliği, arzu edilen düzeyde üretici örgütlenmesinin olmaması şeklinde sıralanabilir.

Elma üretim sezonunun başlamasıyla birlikte, pazarlama, üreticilerimizin her zaman karşı karşıya kaldığı en önemli bir sorun olarak karşımızdadır. Bugün itibariyle, Isparta İlimizdeki soğuk hava depolarında yaklaşık 40 000 ton elma bulunduğu tespit edilmiştir. Depolardaki sofralık elmanın kilogram fiyatı 200 000 ile 600 000 Türk Lirası arasında değişmektedir; meyve suyuna işlenmek üzere satılan elmanın kilogram fiyatı ise 100 000 Türk Lirası civarındadır.

Bu sorunla ilgili olarak Bakanlığımızın yaptığı çalışmaları başlıklar halinde şöyle sıralayabilirim:

1- İçtüketimin artırılması amacıyla, Bakanlığımızca, elma tüketiminin artırılması için, biraz önce sayılan bölgelerde, yani, Niğde, Karaman, Isparta ve başka elma üreticisi illerimizde depolardaki elmaların satılamaması üzerine, Adalet, Millî Savunma, Millî Eğitim ve Sağlık Bakanlıklarına ve 81 il valiliğine yazı yazılarak, bu çerçevede, cezaevlerinde, okullarda ve askerî birliklerde elma tüketiminin artırılması hedeflenmiştir.

2- Uluslararası gıda yardımlarına ülkemizde yetiştirilen elmaların dahil edilmesi konusu gündeme gelmiştir. Birleşmiş Milletler tarafından Irak'a yapılacak gıda yardımı içerisine elmanın da dahil edilmesi konusunda, Dışişleri Bakanlığı nezdinde girişimde bulunulmuştur.

3- Bakanlığımızca, elma ihracatının desteklenmesi konusunda elmaya teşvik verilmesi hususu Dış Ticaret Müsteşarlığına yazıyla duyurulmuş, konu takip edilmiş; ancak, bu hususta, Para Kredi ve Koordinasyon Kurulu kararı uzun bir süre çıkmamıştır. Bununla ilgili gelişmeler konusunda birkaç hususu belirtmek istiyorum. Bu teşebbüs, 1 Ocak ile 31 Nisan tarihleri arasında elma ihracatını teşvik etmeyi kapsayacak bir öneriyle ortaya çıkmış; ancak, ilgili kurumlar arasında gerekli mutabakat sağlanamadığı için, bu süre uzamış; bunun üzerine, sürenin tekrar daha ileri tarihlere sarkması için, yani 1 Nisan - 30 Haziran tarihlerine sarkması için yeniden görüş değiştirilmiş ve Yüksek Planlama Kurulunun imzasına açılmıştır. Evet, bu konuda, Bakanlığımız gerekli teşebbüsü vaktinde yapmış olmakla birlikte, kararın çıkarılması konusundaki gecikmeyi kabul ediyoruz. Bu hususta, bu tedbiri zamanında alamamamızın birkısım olumsuzluklarıyla karşı karşıyayız.

İthalatta aldığımız tedbirleri ise şöyle özetleyebilirim: Bakanlığımızın uygulamakta olduğu politikalarının ana unsuru, başka ürünlerde olduğu gibi, üretim döneminde -yani, 1 Temmuz - 1 Ocak tarihleri arasında- elma ithalatına kesin olarak izin verilmemesidir; ocak-temmuz dönemlerinde ise, sınırlı olarak izin verilmektedir. Biraz önce söylediğim gibi, verilen bu izinlerle ülkemize ne kadar elma girdiğini tekrar hatırlatacak olursam, 2000'de 3 400 ton, 2001'de 1 500 ton, 2003 yılında yaklaşık 3 000 ton olarak karşımıza çıkmaktadır; dolayısıyla, elma ithalatı konusunda gerçekleşen rakam Türkiye'deki piyasaları etkileyecek bir rakam değildir; yani, burada uygulanacak esas tedbir şudur: Yurtiçi üretim artık iç tüketimle karşılanamayacak bir noktaya gelmiştir ve bu sebeple, ihracatı artırmaktan; yani, pazarı büyütmekten başka çaremiz yoktur; bu duruma dikkatinizi çekiyorum.

MEVLÜT COŞKUNER (Isparta)Sayın Bakanım, bu elmaları tüketecek miyiz? 200 000 liraya elma satılıyor...

TARIM VE KÖYİŞLERİ BAKANI SAMİ GÜÇLÜ (Devamla)Biraz önce söyledim.

MEVLÜT COŞKUNER (Isparta)Ama, Isparta'da, 300 000 liraya satılsa, 21 trilyon eder...

TARIM VE KÖYİŞLERİ BAKANI SAMİ GÜÇLÜ (Devamla)Kaça satıldığını biraz önce söyledim.

MEVLÜT COŞKUNER (Isparta)Maliyetinin çok çok altında...

TARIM VE KÖYİŞLERİ BAKANI SAMİ GÜÇLÜ (Devamla)Ayrıca, iç ve dışpazar isteklerine uygun yeni çeşit geliştirme ve adaptasyon çalışmaları, üretim maliyetini düşürmek üzere bodur ve yarı bodur elma yetiştiriciliğinin yaygınlaştırılması çalışmaları, soğukhava depoları, sınıflama ve ambalajlama tesislerinin geliştirilmesi çalışmalarımız sürdürülmektedir. Alınan bu tedbirler, kısa vadede, sektörümüzün sorununu tamamıyla çözecek boyutta değildir. Bakanlığımız tarafından, soruna köklü çözüm bulabilmek için, Hükümetimizin programında kısa vadede yapılması gereken yasal düzenlemeler içerisinde yer alan üretici birlikleri yasası tasarısıyla ilgili, kurumların görüşü alınarak, bakanlarımızın da imzası tamamlanmış ve şu anda, Başbakanımızın imzasıyla birlikte Meclise intikal edecek hale gelmiştir. Dolayısıyla, üretici örgütlenmesi konusunun, birçok başka alanda olduğu gibi, elma üreticilerimiz açısından da, pazarlama sorununu çözme konusunda müşterek hareket etme imkânı vereceğini ve bu sorunun çözümü konusunda ilerleyen dönemde önemli katkılar yapacağını düşünmekteyim.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri, konuşmamın başında da belirttiğim gibi, ülkemiz, dünyada elma üreten önemli ülkeler arasında yer almaktadır; kişi başına elma tüketimi de dünya ortalamasının 4 katıdır. Ancak, ülkemizde elma üretimi, iç ve dışpazarlaması gibi konularda arzu edilen noktaya gelememiştir. Dışpazarların talep ettiği elma çeşitlerinin ülkemize adaptasyonunun sağlanması ve üretimin bu doğrultuda yönlendirilmesi büyük önem arz etmektedir. Bununla birlikte, elma üretiminde bahçeden, nihaî tüketiciye kadar geçen sürecin, uygun çeşit, pazar isteklerine göre üretim, örgütlenme, paketleme ve ambalajlama konularını da kapsayan bir anlayışla ele alınması gerekmektedir. Bu amaçla kamu kuruluşları ve özel sektör işbirliğiyle sorunların çözümü yönünde gerekli adımların atılması hususunda gayretler gösterilmektedir.

Hepinizi saygıyla selamlıyorum. (AK Parti sıralarından alkışlar)