Türkiye büyük millet meclisinin ilk kadın milletvekilleri hakkında

TÜRKÂN MİÇOOĞULLARI (İzmir)Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; hepinizi saygıyla selamlıyorum.

15 Mayıs 1919'da İzmir'in işgalinden sonra, genci yaşlısı, kadını ve erkeğiyle birlikte yurdun her yanından yükselmeye başlayan bağımsızlık ve kurtuluş sesleri, âdeta, gelecek zaferi müjdeliyordu.

19 Mayıs 1919'da, Mustafa Kemal Samsun'a çıktı. Onun başlattığı mücadeleye, kadınlar, değişikler yerlerde toplantılar, mitingler yaparak destek verdiler. Muallimler Cemiyeti Başkanı Nakiye Elgün Hanım da, 13 Ocak 1920'de, soğuk bir kış günü, Sultanahmet Meydanında bir mitingde şöyle haykırıyordu: "Önümüzde açık iki yol var: Biri, tarihimizle, şanımızla devam etmek; diğeri, gözlerimizle tarihimizi de kapayıp ebediyete götürmektir." Kadınların bu mücadeleleri, Kurtuluş Savaşı 9 Eylül 1923'te İzmir'de zaferle sonuçlanana kadar sürdü.

Mustafa Kemal Atatürk, bu kahraman Türk kadınlarına hak ettiği hakların hepsini teslim etti. Medenî Kanun, eğitim birliği, kılık kıyafet devrimi, seçme ve seçilme hakkı bunlardan başlıcalarıdır.

8 Şubat 1935'te yapılan genel seçimlerde, içlerinde 13 Ocak 1920'de Sultanahmet Meydanında haykıran Nakiye Elgün Hanımın da olduğu 17 kadın milletvekili seçildi. 1 Mart günü, yani, yetmişbir yıl önce bugün, Türkiye Büyük Millet Meclisi kürsüsünden yemin ettiler.

İşte bugün saygıyla andığımız ilk kadın milletvekillerimiz ve illeri:

Mebrure Gönenç, Afyonkarahisar; Hatı Çırpan, Ankara; Türkan Örs Baştuğ, Antalya; Sabiha Gökçül Erbay, Balıkesir; Şekibe İnsel, Bursa; Huriye Öniz Baha, Diyarbakır; Fatma Memik, Edirne; Nakiye Elgün, Erzurum; Fakihe Öymen, İstanbul; Benal Arıman, İzmir; Ferruh Güpgüp, Kayseri; Bahire Bediz Morova Aydilek, Konya; Mihri Bektaş, Malatya; Meliha Ulaş, Samsun; Esma Nayman, Seyhan -bu ilimiz, 1956'de Adana oldu- Sabiha Görkey, Sivas; Seniha Hızal, Trabzon. Bunlara, ara seçimde Çankırı Milletvekili Hatice Özgener de eklenince ilk kadın milletvekillerimizin sayısı 18 oldu.

1 Mart 1935'te yemin eden bu 18 kadın milletvekilinden 1 tanesi muhtar, 1 tanesi il genel meclisi üyesi, 5 tanesi de belediye meclisi üyesiydi. Yani, onlar, daha önce, yerel seçimlerde verilen seçilme hakkını da kullanmışlardı. Onları, çağdaş, laik, demokrat tüm kadınlarımız adına, şükranla anıyorum.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; yetmişbir yıl sonra, durumumuza baktığımızda, bir arpa boyu yol gitmemişiz. O gün yüzde 4,6 olan oran, bugün yüzde 4,4. O gün, kadın nüfusu 8 000 000, milletvekili sayısı 18; bugün, kadın nüfusu 36 000 000, milletvekili sayısı 24. Üniversitelerde, öğretim görevlileri arasında yüzde 35 oranında olan ve mesleğinde, işinde başarılı olmuş kadınları gördükçe, Türk kadınının, kendisine teslim edilen hakları kullanma konusunda herhangi bir eksiğinin olmadığını görüyoruz.

Türkiye İstatistik Kurumunun iki gün önce açıkladığı rakamlara göre, ülkemizde işsizlik oranı yüzde 10'dan, yüzde 10,6'ya yükselmiştir. Kadının siyasetteki başarısının eğitim ve ekonomik özgürlükle eşdeğer olduğunu düşünürsek eğer, bu oran çok dikkat çekicidir.

1990'larda, çalışabilecek konumdaki kadınların işgücüne katılımı yüzde 35 iken, bu yıl yüzde 24,6'ya gerilemiştir. Bu tabloyu görünce, 2003 yılında, ekonomiden sorumlu Devlet Bakanının "ekonomi iyi gidiyor, erkekler çalıştıkça, kadınlar da daha çok evlerinde oturma olanağı yakalıyor" sözleri aklımıza geliyor ve diyoruz ki, kadınlar, erkekler kazandığı için değil, istihdam oranı azaldığı için, üniversite mezunu delikanlıları ve genç kızları iş bulamayıp evde oturmak zorunda kaldığı için, evde oturuyor. Sayın Bakanın ve onun gibi düşünenlerin mantığıyla siyasete bakarsak, acaba, kadınlar, erkekler siyaseti çok iyi yaptıkları, ellerine geçirdikleri iktidar olanağını çok iyi kullandıkları için mi siyasetten uzak duruyor, siyaset yapmak istemiyor?!

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

BAŞKANBuyurun.

TÜRKÂN MİÇOOĞULLARI (Devamla)Değerli Başkan, değerli milletvekilleri; üyesi olmaya çalıştığımız Avrupa Birliğinde, 1997 yılında kadınların istihdam oranı yüzde 45'ti; alınan önlemler sonucunda bu oran, 2001'de yüzde 55'e ulaştı, 2010 yılı itibariyle bu oranı yüzde 60'a çıkarmayı hedefliyorlar. Seçme ve seçilme hakkını bizden çok sonra almış Avrupa Birliği ülkeleri parlamentolarında kadınların oranı yüzde 35-40 düzeyinde. Kadınların işgücüne katılımı şiddetle teşvik edilmekte. 2010 yılına kadar tüm üye ülkelerde istihdam ve işsizlik oranlarındaki cinsiyet farkı önemli ölçüde azalacak. Kadın istihdamının artırılmasını sağlamak üzere çocuk bakım hizmetleri geliştirilecek. 0-3 yaş grubundaki çocukların en az üçte 1'inin, 3 yaş üzerinde çocukların yüzde 90'ının bu hizmetlerden yararlanması hedefleniyor.

Türkiye, AB adayı ülkeler arasında kadın istihdamı oranıyla son sırada yer almakta. Avrupa Birliğine girmeye çalışıyorsak, bunları görmezlikten gelemeyiz; çünkü, kadınlarımız, Türkiye'nin Avrupa Birliğine giriş kartıdır.

Soruna bu gerçekler ışığında yaklaştığımız takdirde, çözüme ulaşacağımızı ifade ederken, ilk kadın milletvekillerimizi, ülkemize vermiş olduğu hizmetlerden dolayı bir kez daha şükranla anıyor, 1 Mart gününün bir başka önemine değinmek istiyorum.

Üç yıl önce, demokrasinin silahla sağlanamayacağı bilinciyle, Irak tezkeresine ret oyu veren Türkiye Büyük Millet Meclisini saygıyla selamlıyor; başta Cumhuriyet Halk Partisi Genel Başkanı, milletvekilleri olmak üzere, bu karara katkı yapan tüm milletvekillerine, annelerin, kız kardeşlerin şükranlarını iletiyor, hepinizi saygıyla selamlıyorum. (Alkışlar)