Kayıt dışı istihdam oranına ilişkin
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 74 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Sayın Vedat Işıkhan tarafından yazılı olarak cevaplandırılmasını saygılarımla arz ederim.
Rahmi Aşkın TÜRELİ İzmir Milletvekili
Türkiye'de istihdam piyasasının karşı karşıya olduğu en önemli sorunlardan biri yüksek kayıtdışılık oranlan olup işgücü piyasasında adeta ikili bir yapı oluşmuştur. Nitekim 2024 yılında herhangi bir sosyal güvenlik kurumuna kayıtlı olmadan çalışanların toplam çalışanlara oranı yüzde 26,5 olarak gerçekleşmiştir. Söz konusu kayıt dışılık olgusuna kadın-erkek ayırımında bakıldığında kadınlarda kayıt dışılık oranlarının yüzde 32,9 oranı ile erkeklerdeki yüzde 23,4 oranının üzerinde olduğu görülmektedir. Bu durum, kadınları ekonomik ve sosyal açıdan en hassas risk grubu haline getirmektedir.
Gerekçenin tamamını göster (5 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Diğer taraftan, otomasyonun da etkisiyle yıllar itibarıyla düzenli olarak azalma eğiliminde olan kayıtdışılık oranının 2022-2024 yıllarını kapsayan son 3 yılda değişmeyerek aynı kaldığı görülmektedir.
Bunun yanı sıra, son yıllarda ülkemiz gündemini ciddi biçimde işgal eden düzensiz göçün istihdam piyasasının işleyişini olumsuz etkilediği ve kayıtdışılığı artırdığı konusu ekonomiyle ilgili çevrelerde sıklıkla tartışılmaktadır.
İstihdam piyasasında kayıtdışılık konusunda Bakanlığınıza yöneltmiş olduğum soru önergesine verilen cevap son derece yetersiz olup, konunun önemiyle orantısız ve özensiz bir yaklaşıma işaret etmektedir.
Bu bilgiler ışığında;
I- Ülkemiz istihdam piyasasında gözlenen bu yüksek kayıtdışılık oranlarının nedenleri nelerdir?
SORULAR
İstihdam piyasasındaki kayıtdışılık oranlarının ekonomideki ana sektörler itibarıyla dağılımı nasıldır?
Kayıtdışılık oranlarının çalışanların yaş grupları itibarıyla dağılımı nasıldır? 4- Kayıtdışılık oranlarının çalışanların eğitim düzeyleri açısından dağılımı nasıldır?
Kadın istihdamında gözlenen yüksek kayıtdışılık oranları hangi faktörlerden kaynaklanmaktadır?
Ter
Kayıtdışılık oranının 2022-2024 yıllarını kapsayan son 3 yılda değişmeyerek aynı kalmasının sebepleri nelerdir?
2024 yılında Bakanlığınız tarafından kayıtdışı çalışma ile mücadele amacıyla yapılan denetimlerin toplam işyeri sayısına oranı nedir?
2024 yılında Bakanlık denetim elemanları olarak bu kapsamda kaç işyerine ceza kesilmiştir? Kesilen cezaların toplamı ne kadardır?
Bakanlığınız tarafından kayıtdışı çalışma ile mücadele amacıyla yapılan denetimleri yeterli buluyor musunuz?
Son dönemlerde ülkemiz gündemini de işgal eden düzensiz göçün kayıtdışı istihdamı artırdığı konusundaki tespitler ve görüşler hakkında ne düşünüyorsunuz?
Son 5 yılda ülkemiz vatandaşı statüsünde olmayan kaç kişiye çalışma izni verilmiştir.
Ülkemiz istihdam piyasasındaki yüksek kayıtdışılık oranlarını aşağıya çekmek için yürüttüğünüz çalışmalar var mıdır? Varsa bu çalışmalar nelerdir?
Ülkemizdeki kayıtdışılık oranlarını yüzde S'ler seviyesine indirmek için öngördüğünüz bir takvim var mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Vedat Işıkhan, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı ·
İlgi (o : 14.08.2025 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1681441 sayılı yazınız.
İlgi yazınız ile İzmir Milletvekili Sayın Rahmi Aşkın TÜRELİ tarafından yöneltilen 7/32018 Esas Numaralı yazılı soru önergesine ilişkin cevap aşağıda sunulmuştur.
"5910 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 59. maddesi gereğince ve kayıt dışı istihdamla mücadelenin "etkin denetim" stratejisi kapsamında, kayıt dışı çalışmaya ilişkin ihbar ve şikayete dayalı denetimler yanında sektörel denetimler, tarama denetimleri, yol kenarı denetimleri, kolluk birimleri veya diğer kurumların denetim elemanları ile birlikte yapılan ortak denetimler yoluyla kayıt dışı çalışanların kayıt altına alınması işlemleri gerçekleştirilmektedir.
2017 yılından itibaren ülke genelinde ihbar ve şikayete dayalı rutin denetimlerin dışında düzenli olarak. Yıllık Denetim Programları hazırlanmakta ve uyarıcı/bilgilendirici mektup gönderilmesine rağmen eksik ücret bildirimi konusunda risk durumu değişmediği tespit edilen işyerlerine, veriler kullanılarak yapılan analizler sonucunda riskli olduğu belirlenen işyerlerine, kayıt dışı istihdamın yoğun olduğu sektörler ile küçük ölçekli işletmelere yönelik tarama şeklinde yaygın yoğun denetimler gerçekleştirilmektedir. Bu denetimlerin bir kısmı özellikle yabancı uyruklu çalışanlara ve yabancı uyruklu işverenlere yönelik olarak yapılmaktadır.
Bununla birlikte, diğer kamu kurum ve kuruluşlarının denetim elemanlarınca işyerlerinde yapılan denetimlerde sigortalılık kontrolü yapılması sağlanmış ve böylece denetim ağı genişletilmiştir. Kayıt dışı istihdamla mücadele siratejilerinden o biri olan "Kurumlar arası veri paylaşımı/çapraz kontroller" kapsamında, gerek kurum ve kuruluşlarla yapılan protokoller gerekse münferiden alınan istihdam verileri Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) kayıtları ile karşılaştırılmakta, SGK'de tescili bulunmadığı anlaşılan kişilerin sigortalılık tescil işlemleri yapılmaktadır.
Öte yandan, ülkemizde çalışmak isteyen yabancılara ilişkin çalışma izin başvuruları 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu ve diğer ilgili mevzuat kapsamında Bakanlığımızca değerlendirilmekte ve istemi uygun bulunanlara çalışma izni verilmektedir. Bakanlığımızca düzenlenen çalışma izinlerine ilişkin istatistikler, Resmi İstatistik Programı doğrultusunda Bakanlığımız resmi internet sitesi üzerinden ayrıntılı bir şekilde (htips-//www,çsgb.gov.ir/uigm/yayin-ve-istatistik/istatistikler/) yayımlanmaktadır..
6735 sayılı Kanun'un 23'üncü maddesinin dokuzuncu fıkrası, İşveren veya işveren vekili, çalışma izni bulunmayan yabancının ve varsa eş ve çocuklarının konaklama giderlerini, ülkelerine dönmeleri için gerekli masrafları ve gerektiğinde sağlık harcamalarını karşılamak zorundadır. Bu gider, masraf ve harcamaların Göç İdaresi Genel Müdürlüğü bütçesinden karşılanması hâlinde, bu madde gereğince ödenen tutarlar, 21/7/1933 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun uyarınca işveren veya işveren vekilinden tahsil edilir. Bu fikranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar İçişleri Bakanlığı ve Bakanlıkça müştereken belirlenir.' hükmünü amirdir. Bu minvalde, "İzinsiz Çalıştığı İçin Haklarında Sınır Dışı Etme Kararı Alınan Yabancıların Çeşitli Masraflarının İşverenlerinden Tahsili Hakkında Yönetmelik" 23/7/2025 tarihli ve 32964 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmış olup, anılan Yönetmelik, yukarıda zikredilen masrafların Göç İdaresi Başkanlığı bütçesinden karşılanması halinde, bu tutarların 6183 sayılı Kanun hükümleri uyarınca işveren veya işveren vekilinden tahsiline dair usul ve esasları , ç ek
Diğer yandan, kayıt dışı istihdama ilişkin veriler Türkiye İstatistik yayımlanmaktadır."
Çankaya / ANKARA Tel:(312) 296 — 71 68