Bir kitabın tanıtımını yapan kişilerin yargılandığı iddiasına ilişkin
Kaynak göster
Serhat Eren (DEM Parti), 28 Ekim 2025 tarihinde 7/36158 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Kültür ve Turizm Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 294 gün sonra, 18 Ağustos 2026).
Serhat Eren (DEM Parti, Diyarbakır). “Bir kitabın tanıtımını yapan kişilerin yargılandığı iddiasına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/36158, 28 Ekim 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-36158-bir-kitabin-tanitimini-yapan-kisilerin-yargilandigi-iddiasina-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/0c26645e-2bd9-4621-8e9c-019a340705a8
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 294 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy tarafından Anayasa'nın 98'inci ve TBMM İçtüzüğünün 96'ncı ve 99*uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
Serhat EREN Diyarbakır Milletvekili
Gazeteci, yazar ve yönetmen Ruhi Karadağ, 2013 yılında gazeteci Faruk Balıkçı ile birlikte kaleme aldığı "Suskunlar Konuşuyor: Yaralı Yonca (Nefela Birindar)" adlı kitabın tanıtımını içeren gazete kupürünü sosyal medya hesabında paylaştığı gerekçesiyle, İstanbul 34. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından "örgüt propagandası" suçlamasıyla 1 yıl 3 ay hapis cezasına çarptırılmıştır. Oysa söz konusu kitap, Ozan Yayıncılık tarafından bandrollü olarak yayımlanmış, herhangi bir toplatma kararı bulunmayan bir eserdir.
Gerekçenin tamamını göster (6 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Daha önce aynı dosyada verilen mahkumiyet kararı, Yargıtay tarafından ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilerek bozulmuş; ancak yerel mahkeme yeniden aynı yönde karar vermiştir. Bu durum, yargı organlarının aynı olgular karşısında çelişkili ve keyfi kararlar verdiğini göstermektedir.
Öte yandan, Evrensel Gazetesi Genel Yayın Yönetmeni Fatih Polat'ın 6 yıl önce aynı kitaba dair kaleme aldığı yazıya, Burdur Sulh Ceza Hakimliği tarafından erişim engeli getirilmiştir. Kararda, yazının "örgüt propagandası" yaptığı ve "devlet aleyhine olumsuz algı oluşturduğu" ileri sürülmüştür. Ancak kitap hakkında herhangi bir yasaklama veya dava bulunmamaktadır.
Benzer biçimde, İnsan Hakları Derneği Diyarbakır Şubesi'nin yayımladığı raporda, "Yaralı Yonca (Nefela Birindar)" adlı kitabın Diyarbakır D Tipi Kapalı Cezaevi İdaresi tarafından cezaevine girişine yasak getirildiği belirtilmiştir.
Bandrollü olarak yayımlanan ve toplatma kararı bulunmayan bir kitabın, yazarını veya tanıtımını yapan gazetecileri hedef haline getirmesi hem idari hem de yargısal alanlarda hukuki güvenlik ilkesinin, ifade ve sanat özgürlüğünün açık ihlalidir. Bandrol, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında devletin eseri yasal ve denetimli olarak kabul ettiğini gösterir. Buna rağmen eserin keyfi biçimde yasaklanması, hukukun üstünlüğü ilkesine aykırıdır.
Ayrıca, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin (AİHM) yerleşik içtihatlarına göre, ifade özgürlüğü yalnızca toplumca kabul gören fikirleri değil, rahatsız edici ve sarsıcı düşünceleri de korur (Handyside/Birleşik Krallık, 1976). Bu bağlamda, bir kitabın tanıtımının "propaganda" sayılması, AİHS"nin 10. maddesinin açık ihlalidir. Sanat, edebiyat ve gazetecilik faaliyetlerinin suç unsuru sayılması; demokratik toplum düzeniyle bağdaşmadığı gibi, halkın hakikatle temas kurma hakkını da ortadan kaldırmaktadır. Bu davalar yalnızca yazarları değil, toplumun düşünsel özgürlüğünü cezalandırmaktadır.
Bu bağlamda;
SORULAR
Bandrol verilmiş, toplatma veya yasaklama kararı bulunmayan kitapların tanıtımını yapan yazar ve gazetecilerin "örgüt propagandası" suçlamasıyla yargılanması, Bakanlığınızın ifade ve sanat özgürlüğüne ilişkin ilkeleriyle bağdaşmakta mıdır?
Kültür ve Turizm Bakanlığı olarak, bandrollü kitapların cezaevlerine girişinin keyfi biçimde engellenmesine ilişkin herhangi bir denetim veya inceleme yürütülmekte midir?
"Yaralı Yonca (Nefela Birindar)" adlı kitabın Diyarbakır Cezaevi'nde yasaklanmasına dair Bakanlığınıza ulaşmış herhangi bir yazılı karar veya rapor bulunmakta mıdır?
Bandrollü kitapların cezaevlerine sokulmaması veya kitap tanıtımı yapan gazetecilerin yargılanmasıyla ilgili olarak, Bakanlığınızca Adalet Bakanlığı nezdinde herhangi bir girişimde bulunulmuş mudur?
Kültür ve Turizm Bakanlığı, ifade özgürlüğü kapsamında bandrollü kitapların idari veya yargısal sansürden korunması amacıyla bir düzenleme veya denetim mekanizması oluşturmayı planlamakta mıdır?
5846 sayılı Kanun uyarınca bandrol verilmiş bir eserin cezaevlerine girişinin yasaklanması, Bakanlığınızın bilgisi ve onayı olmadan nasıl gerçekleşmektedir? Bu tür keyfi uygulamalara dair herhangi bir inceleme yapılmış mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Mehmet Nuri Ersoy, Kültür ve Turizm Bakanı ·
Bakanlığımız (Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü, Telif Hakları Genel Müdürlüğü)'ca;
Ülkemizde yayımlanmış eserlerde suç teşkil eden hususların belirlenmesi ve bunlara karşı herhangi bir cezai yaptırım uygulanması kanunen Bakanlığımızın sorumluluğunda bulunmamaktadır.
Bakanlığımız, yayıncılıkla ilgili faaliyetlerini iki farklı Genel Müdürlük aracılığıyla yürütmektedir. Derleme ve ISBN (Uluslararası Standart Kitap Numarası), ISSN (Uluslararası Standart Süreli Yayın Numarası), ISMN (Uluslararası Standart Müzik Numarası) atama işlemleri Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü; bandrol, yayıncı ve matbaa sertifikası tahsisi ile yayın tescil ve telif haklarına ilişkin işlemler ise Telif Hakları Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir.
Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen uluslararası standart numaralama işlemleri isteğe bağlı olup yayıncı bu standart numaraları kullanmadan da eserini yayımlayabilmektedir. Standart numaraları kullanmak isteyen yayıncıların, eser yayımlanmadan önce eserle ilgili bibliyografik verileri ilgili standart numara birimine bildirmesi sonucunda uluslararası standart numarası yayımlanan eser matbaa tekniğiyle basılmaktadır. Mecburi olmayan bu uygulamanın amacı eser numaralarının uluslararası bir yöntemle standardize edilmesi ve materyalin kimliğinin tanımlanmasıdır. ISBN işlemleri kitabın yayımından önce gerçekleştirilmekte olup kitabın içeriği ile ilgisi olmayan işlemlerdir.
Telif Hakları Genel Müdürlüğü denetiminde YAYFED (Yayımcılar Federasyonu) tarafından yürütülen kitap bandrolü işlemlerinin amacı Bandrol Uygulamasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'te belirtildiği üzere, eser sahiplerinin ve diğer telif hakkı sahiplerinin 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'ndan doğan haklarının takip edilmesini sağlamak ve fikri hak ihlalleriyle mücadele etmektir. Bu kapsamda, 5846 sayılı Kanun gereğince telif hakkına ilişkin belgelerin sunulması halinde, başka bir işleme gerek kalmaksızın bandrol taleplerinin karşılanması zorunluluk arz etmektedir.
İlgili mevzuat uyarınca bandrol işlemi kapsamında, eser nüshası alınmamakta ve içerik incelemesi yapılmamaktadır. Bu nedenle, eserlerin içeriklerinin değerlendirilmesi bakımından bandrol taşıyıp taşımaması önem arz etmemekte olup kitapların üzerinde bulunan bandroller, eserlerin içerik olarak Bakanlığımızca kontrol edildiğini veya onaylandığını göstermemektedir.
Diğer taraftan, 5187 sayılı Basın Kanunu'nun 10'uncu maddesi gereğince; basımcı, bastığı her türlü yayının imzalı iki nüshasını, dağıtım veya yayımın yapıldığı gün mahallin Cumhuriyet Başsavcılığına teslim etmekle yükümlüdür. Basılmış eserler yoluyla işlenen suç, eser yayımlandıktan sonra oluşur ve 5187 sayılı Basın Kanunu'na bağlı olarak takip edilir.
Basın Kanunu'nun 25'inci maddesinde suç teşkil eden durumlar söz konusu olduğunda Cumhuriyet Başsavcılığının başlattığı soruşturma ve kovuşturmaya binaen sulh hâkiminin kararıyla basılı eserlere el konulabileceği, dağıtım ve satış yasağı getirilebileceğine hükmolunmuştur. Dolayısıyla, kitaplara dair yasaklama ve el koyma kararları yargı mercilerince verilmekte olup "Suskunlar Konuşuyor: Yaralı Yonca (Nefela Birindar)" adlı kitap bakımından da İstanbul 6. Sulh Ceza Hakimliğinin 19.06.2018 tarihli ve 2018/3347 D. İş sayılı kararıyla "basım, dağıtım ve satış yasağı getirilmesine" karar verildiği Telif Hakları Genel Müdürlüğüne bildirilmiştir.
Mehmet Nuri ERSOYBakan