Basın Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

GENEL GEREKÇE 5187 Sayılı Basın Kanunu'nun 11, maddesinde "Cezai Sorumluluk" başlığı altında; " Basılmış eserler yoluyla işlenen suç yayım anında oluşur.

Süreli yayınlar ve süresiz yayınlar yoluyla işlenen suçlardan eser sahibi sorumludur.

Süreli yayınlarda eser sahibinin belli olmaması veya yayım sırasında ceza ehliyetine sahip bulunmaması ya da yurt dışında bulunması nedeniyle Türkiye'de yargılanamaması veya verilecek cezanın eser sahibinin diğer bir suçtan dolayı kesin hükümle mahkum olduğu cezaya etki etmemesi hallerinde, sorumlu müdür ve yayın yönetmeni, genel yayın yönetmeni, editör, basın danışmanı gibi sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkili sorumlu olur. Ancak bu eserin sorumlu müdürün ve sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkilinin karşı çıkmasına rağmen yayımlanması halinde, bundan doğan sorumluluk yayımlatana aittir.

Süresiz yayınlarda eser sahibinin belli olmaması veya yayım sırasında ceza ehliyetine sahip bulunmaması ya da yurt dışında olması nedeniyle Türkiye'de yargılanamaması veya verilecek cezanın eser sahibinin diğer bir suçtan dolayı kesin hükümle mahkum olduğu cezaya etki etmemesi hallerinde yayımcı; yayımcının belli olmaması veya basım sırasında ceza ehliyetine sahip bulunmaması ya da yurt dışında olması nedeniyle Türkiye'de yargılanamaması hallerinde ise basımcı sorumlu olur.

Yukarıdaki hükümler, süreli yayınlar ve süresiz yayınlar için bu Kanunda aranan şeklinde düzenlenmiştir. şartlara uyulmaksızın yapılan yayınlar hakkında da uygulanır.

Ancak söz konusu madde basılmış eserler yoluyla işlenen suçlar için basın mensuplarının görevlerinden 'dolayı haklarında soruşturma yapılmasını herhangi bir izin şartına bağlamamaktadır.

Günümüzde yazdıkları yazılar, yaptıkları haberler nedeniyle tutuklu bulunan pek çok basın mensubu bulunmaktadır. Ayrıca basın mensuplarının yazıları ve haberleri nedeniyle kendilerine açılan pek çok tazminat davası bulunmaktadır. Bu soruşturma ve davalar basın özgürlüğüne etki etmekte ve basının özgürlüğü kısıtlanmaktadır. Basın mensupları yargılanma ve tazminat ödeme tehdidi altında haber yapmakta ve bu ortamda basının özgür hareket etmesine olanak kalmamaktadır.

Basın özgürlüğü aynı zamanda halkın haber alma ve gerçekleri öğrenme özgürlüğüdür. Basın özgürlüğü olmadan demokrasi olamaz. Türkiye'de basın özgürlüğünün olup olmadığı, kısıtlanıp kısıtlanmadığı birçok dönemde tartışılmış ve tartışılmaya devam edilmektedir. Bazıları basını kontrol altına almaya çalışırken bazıları basını tehlike olarak kabul etmemiştir. Oysaki demokratik ülkelerde basın, dördüncü kuvvet gibi kabul görmektedir. Farklı bir deyişle basın demokrasinin olmazsa olmazlarındandır.

Yasaklamaların, kısıtlamaların, cezalandırmaların olduğu bir ülkede basının özgür olduğunu söylemek doğru değildir. Türkiye basın özgürlüğü bakımından dünya genelinde yapılan araştırmalarda yarı özgür olarak nitelendirilmekte ve 2008 yılından bu yana basın özgürlüğünde gerileme olduğu kaydedilmektedir.

Avukatlık Kanunu 58. Maddesinde "Avukatların avukatlık veya Türkiye Barolar Birliği ya da baroların organlarındaki görevlerinden doğan veya görev sırasında işledikleri suçlardan dolayı haklarında soruşturma, Adalet Bakanlığının vereceği izin üzerine, suçun işlendiği yer Cumhuriyet savcısı tarafından yapılır. Avukat yazıhaneleri ve konutları ancak mahkeme kararı ile ve kararda belirtilen olayla ilgili olarak Cumhuriyet savcısı denetiminde ve baro temsilcisinin katılımı ile aranabilir. " Şeklinde bir düzenleme bulunmaktadır. Buna benzer bir düzenleme basın mensupları için de yapılmalıdır. Bu kapsamda basın mensuplarının görevlerinden doğan ve görevleri nedeniyle işledikleri iddia edilen suçlardan dolayı haklarında soruşturma açılması yine yürütme organının iznine bağlanmalıdır. Basın organlarının bürolarının, merkezlerinin, konutlarının aranması ancak mahkeme kararı ile Cumhuriyet Savcısı denetiminde ve bağlı oldukları meslek odasının bir temsilcisinin katılımı ile aranabilir.

Açıklanan hususlar göz önüne alındığında basın özgürlüğünün güçlendirilmesi, basın mensuplarının kısıtlanmasının önüne bir nebze de olsa geçilebilmesi ve görev nedeniyle işlenen suçlar kapsamına alınabilmesi amacıyla Basın Kanunu 11. Maddesinde söz konusu değişiklik teklifi hazırlanmıştır.