2005 mali yılı bütçe kanun tas. (3 üncü tur görüşmelerinde ) gümrük müsteşarlığı,sosyal hizm.ve çocuk esirgeme kur.gen.müdürlüğü,diyanet işleri başkanlığı

DEVLET BAKANI GÜLDAL AKŞİT (İstanbul)Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; sözlerime başlamadan önce, 17 Aralıkta Irak'ta pusuya düşürülerek şehit edilen 5 güvenlik görevlimize Allah'tan rahmet, ailelerine, meslektaşlarına başsağlığı ve sabır, yaralı güvenlik görevlimiz için de acil şifalar dileyerek sözlerime başlamak istiyorum; böyle elim olayların bir daha yaşanmaması dileğiyle, hepinize saygılar sunuyorum.

Değerli arkadaşlarım, sosyal devlet olmanın gereği olarak, önemli işlevleri olan Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumunun 2005 malî yılı bütçesi üzerinde Genel Kurul görüşmeleri yapıyoruz.

Sizlerin de bildiği gibi, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu, çocuk yuvaları, yetiştirme yurtları, kreş ve gündüz bakımevleri, çocuk ve gençlik merkezleri, huzurevleri, yaşlı bakım ve rehabilitasyon merkezleri, özürlü bakım ve rehabilitasyon merkezleri, toplum merkezleri, aile danışma merkezleri ve kadın konukevleri gibi kuruluşlarıyla toplumun ekonomik ve sosyal yoksunluk içerisindeki her kesiminin derdine derman olmaya çalışmaktadır.

Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu, adı geçen hizmet birimlerinde, bugün için, 8 939 çalışanıyla, 570 kuruluşta, 32 000'e yakın insanımıza yatılı olarak 24 saat hizmet vermektedir ve bu hizmet süreklidir; 317 000'i aşkın insanımıza ise, gündüzlü olarak, koruyucu ve önleyici, eğitici hizmetler verilmektedir. Ayrıca, kurum tarafından 16 478 kişiye aynî, nakdî yardımda bulunularak, aile yanındaki çocuk, özürlü ve yaşlı desteklenmektedir.

Zaman içerisinde toplumumuzda yaşanan kırsal kesimlerden şehirlere yapılan göç, ekonomik sıkıntılar ve eğitimsizlikten kaynaklanan sorunlar, sosyokültürel değişiklikler, sosyal hizmetlerin daha da yaygınlaştırılmasını gerektirmektedir. Her insan için ideal olan, sağlıklı bir aile içinde doğup büyümek ve sağlıklı bir toplum içinde yaşamaktır. Kurumumuzun öncelikli hedeflerinden biri, çocukların aile ortamında büyümelerini sağlamaktır. Bunun için, bir yandan aynî ve nakdî yardımları artırarak kurum bakımındaki çocukların bir kısmının aile yanına dönüşünü, bir yandan da maddî yetersizlikler nedeniyle kuruma gelen talepleri önlemek için, aileleri aynî ve nakdî yardımlarla destekleyerek çocukların ailesinin yanında kalmasını hedeflemekteyiz.

Diğer yandan, her yönüyle devletin himayesine ve bakımına ihtiyacı olan çocukların daha iyi yetiştirilmeleri için, mevcut yurt ve yuvalarımızın, ıslah edilmek suretiyle, koğuş sisteminden ev sistemine dönüşümünü sağlamaya çalışmaktayız. Kurumumuzda bugün itibariyle, 92 çocuk yuvasında, 0-12 yaş grubundaki toplam 9 542 çocuğumuza yatılı kurum bakım hizmeti sunulmaktadır. 2004 yılı içinde 6 çocuk yuvasını hizmete açmış bulunuyoruz.

109 yetiştirme yurdumuzda ise, 13-18 yaş grubundaki toplam 10 510 gencimize yatılı kurum bakım hizmeti verilmektedir.

18 yaşını dolduran çocuklarımızın kamu kurum ve kuruluşlarımızda işe girmelerine imkân sağlayan, 1988 yılında çıkarılan 3413 sayılı Kanunla, her yıl, ortalama 1 500 gencimiz işe yerleştirilmektedir. Kanun kapsamında, bugüne kadar, 24 038 gencimiz işe yerleştirilmiş bulunmaktadır.

3413 sayılı Kanun kapsamına giren gençlerimizin kamu kurum ve kuruluşlarında istihdamı hususunun 2005 Malî Yılı Bütçe Kanunu Tasarısında, kamu kurum ve kuruluşlarının açıktan atama izinleriyle belirlenen sınırlamanın dışında tutulmasından dolayı, ben, huzurlarınızda, Maliye Bakanlığımıza ve sizlere teşekkür etmek istiyorum.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; sokakta yaşamak ve çalışmak zorunda kalan çocuklarımız ciddî bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu, benden önceki konuşmacı arkadaşlarım, değerli milletvekillerimiz tarafından da ifade edilmiş bulunmaktadır. Bu nedenle, kurumun 42 çocuk ve gençlik merkezinde, çocuk ve gençlerin rehabilitasyonu, okula yönlendirilmeleri, aileye kazandırılmaları ve işe yerleştirilmeleri sağlanarak, bu çocuklarımızın topluma faydalı bireyler olarak yetiştirilmelerine çalışılmaktadır. Çocuk ve gençlik merkezlerimizde, bugüne kadar 40 205 çocuğumuza ulaşılmıştır. Son iki yılda ise, 42 çocuk ve gençlik merkezimiz aracılığıyla 16 333 çocuğumuza ulaşılmış ve bunlardan 5 569'u ailelerinin yanına döndürülmüş, 1 767'si okula başlatılmış, 334'ü işe yerleştirilmiştir, 3 822'si ise aynî ve nakdî yardımlarla desteklenmektedir.

Son yıllarda sokak çocuklarında artış görüldüğünden, 2003 ve 2004 yıllarında 19 çocuk ve gençlik merkezini daha hizmete açmış bulunuyoruz.

Sorumluluklarını yerine getirmeyen ailelere de caydırıcı yasal yaptırımlar süreci başlatılmış bulunmaktadır. Kurumumuz, koruyucu aile ve evlat edindirme uygulamasına da büyük önem vermektedir. Bu çerçevede, 7 671 çocuk evlat edindirilmiştir, 3 000 aile de evlat edinmek için sırada beklemektedir.

Burada, bir hususa değinmeden geçemeyeceğim; bizim kurumlarımız hakkında yanlış bir bilgi bulunmaktadır. Zannedilmektedir ki, kurumdaki mevcut bütün çocuklar evlat edinmeye müsait ve yasal olarak buna imkân vardır. Halbuki, bu, gerçekdışıdır. Kurumlarımızdaki çocukların ancak yüzde 10 civarı evlat edinmeye müsaittir ve dolayısıyla, zannedildiği kadar çok çocuk sıra beklememektedir.

Koruyucu aile uygulaması kampanyaları geliştirilerek devam etmektedir. Bugüne kadar 595 çocuğumuz koruyucu aile yanına yerleştirilmiştir.

Nüfusumuzun yüzde 41'i 0-18 yaş arasında olan ülkemizin çocuk ve gençleri göçler, yoksulluk, çok çocuklu aile sorunları gibi önemli konuları beraberinde getirdiği ciddî problemlerle karşı karşıyadır. Takdir edersiniz ki, bu konular, sadece SHÇEK'in tek başına çözebileceği sorunlar değildir. Konunun, ailenin güçlendirilmesi, sağlık, eğitim, istihdam politikası ve diğer sektörlerle de yakından ilgisi bulunmaktadır.

Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu, koruyucu, eğitici hizmetler kapsamında, 60 toplum merkezimizde 40 000 insanımıza ulaşarak, bu merkezlerimiz aracılığıyla, göç alan büyük illerde ve sosyoekonomik yönden yetersiz olan yörelerde hizmet vermektedir. Bu merkezlerimizde, toplumsal kalkınmanın dengeli olması için, kaynaklara ulaşmakta güçlük çeken ve risk altında bulunan kişilere ulaşılması ve bu kişilerin desteklenmesine çalışılmaktadır.

22 aile danışma merkezimizde, özellikle aile içi iletişim sorunlarından ve ailelerin sosyoekonomik yetersizliklerinden kaynaklanan ve aileleri boşanmanın eşiğine kadar getiren sorunların çözümüne çalışılmaktadır.

İstismara uğrayan veya şiddet mağduru olan kadınlarımıza, 8 kadın konukevinde, psikososyal destek sağlamak, sorunlarını paylaşarak birlikte çözümler üretmek, acil barınma, sağlık, hukukî yardım gibi ihtiyaçlarını gidermek, üretime yönlendirmek için çeşitli el becerileri kazandırmak amacıyla önemli hizmetler sunulmaktadır; ancak, bu 8 kadın konukevi, maalesef, yeterli değildir. Bu konuda başlattığımız çalışmalar devam etmektedir ve önümüzdeki günlerde, bu sayıyı artırmayı hedeflemekteyiz. Ayrıca, yine, 2004 yılında, buna 2 konukevi daha ilave edilmiş bulunmaktadır ve bu çalışmalarımız da -biraz evvel de ifade ettiğim gibi- hızla devam etmektedir.

Sayın Başkan, değerli milletvekili arkadaşlarım; ifade etmeye çalıştığım bu önleyici çalışmalarla, kurumumuz, dezavantajlı kesimlere, gücü yettiğince, devlet ve toplum adına, ev olmaya, yuva olmaya çalışmaktadır. Bu bağlamda, çocuk ve gençlerimizin çocuk yuvasının ve yetiştirme yurdunun çocuğu olma kimliğini, gizlenecek bir kimlik olmaktan çıkarmaya çalışıyoruz; yani, onların buralarda yaşamaları bir utanç kaynağı olmamalı; bilakis, bir iftihar vesilesi olsun diye gayret sarf etmekteyiz.

Çocuklarımızın eğitim başarılarının artırılması için önemli çalışmaları da hızla sürdürmekteyiz; toplumla kaynaşmaları, bütünleşmeleri ve hayata hazırlanmaları için, sosyokültürel ve sportif etkinliklere katılmalarına büyük önem verilmektedir.

Kurum, özürlü bireylerin de sorunlarına çözüm getirmekte, özürlülerin toplum içerisinde üretken ve bağımsız yaşamalarını sağlayacak hizmetlerin geliştirilip yaygınlaştırılması konusuna büyük önem vermektedir. 63 adet rehabilitasyon merkezimizde, 2 443 yatılı, 2 878 gündüzlü olmak üzere, 5 321 özürlü kişiye hizmet verilmektedir; ancak, 200'ü çocuk olmak üzere, 4 317 özürlü, hizmet alabilmek için de halen sıra beklemektedir. Bu nedenle, 2004 yılı içerisinde, 3 ilimizde daha rehabilitasyon merkezi açılmış bulunmaktadır.

Nüfusumuzun bugün yüzde 7,14'ü 60 yaş ve üzerindedir. 62 huzurevimizde 5 370 yaşlımıza, halen, hizmet verilmeye devam edilmektedir. 2010 yılında yaşlı nüfus oranının yüzde 15'in üzerine çıkacağı tahmin edilen ülkemizde, bu hizmetin önemi git gide artmaktadır. Son iki yılda, ek yapılan binalarla, huzurevlerine 1 016 yatak kapasitesi ilave edilmiş bulunmaktadır. Yaşlılarımızın sosyal ve kültürel dayanışmalarını sağlamak amacıyla, 5 yaşlı dayanışma merkezi faaliyetlerini sürdürmektedir. Diğer taraftan, SHÇEK dışında, kamu kurum ve kuruluşları ile çeşitli dernek, vakıf ve özel kişilerce işletilmekte olan 126 huzurevinde 9 717 yaşlıya hizmet verilmektedir.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; 2005 malî yılı bütçemiz 350 580 460 YTL olarak uygun görülmüştür. 2005 malî yılı bütçesine esas olmak üzere, Devlet Planlama Teşkilatı tarafından onaylanan 20 adet ana proje yatırım programına alınmış bulunmaktadır. Bunların proje değeri 130 900 000 Yeni Türk Lirasıdır. 2005 yılı programına 30 584 000 YTL ödenek konulabilmiştir. Söz konusu projeler arasında, 2 adet çocuk yuvası inşaatı yer almaktadır.

Kırıkkale ve Batman'da 250'şer kişilik çocuk yuvasının önümüzdeki yıl hizmete açılması planlanmaktadır.

3 adet yetiştirme yurdu yapımı planlanmış olup, bunlardan 72 kapasiteli İzmir ve 150 kapasiteli Diyarbakır kız yetiştirme yurdunun 2005 yılında açılması planlanmaktadır.

Yine, Antalya'daki 100 kapasiteli erkek yetiştirme yurdunun açılması 2006 yılında gerçekleştirilecektir.

Yatırım programımızda yer alan 7 adet huzurevinden 4'ü 2005 yılında hizmete açılabilecektir. Bunlar, her biri 80 kişilik kapasiteli olan Bilecik, Tekirdağ, Konya-Ereğli huzurevleri ile Konya-Çumra yaşlı bakım ve rehabilitasyon merkezleridir.

2006 yılında ise, Konya-Beyşehir, Antalya-Alanya ve Tunceli'de toplam 180 kapasiteli 3 huzurevi açılması planlanmaktadır.

Samsun 100 kişilik rehabilitasyon merkezi 2005 yılında hizmete açılacaktır.

2006 yılında bitirilmesi hedeflenen 5 adet 692 kapasiteli rehabilitasyon merkezleri ise; 400 kişilik Yozgat yatalak ve yaşlılar özel bakım ve rehabilitasyon merkezi, 50 kapasiteli Ankara-Şereflikoçhisar rehabilitasyon merkezi, 90 kapasiteli Aksaray rehabilitasyon merkezi, 80 kapasiteli Giresun rehabilitasyon merkezi ve 72 kapasiteli Manisa-Akhisar rehabilitasyon merkezidir.

Kocaeli anne ve çocuk sağlığı ağırlıklı toplum merkezi inşaatı ise 2006 yılında tamamlanacaktır.

Bunlara ilave olarak, mevcut binalarımızın bakım ve onarımı için 10 000 000 Yeni Türk Lirası, yeni açılacak binalarımızın makine-teçhizat ve donanımı için 4 500 000 Yeni Türk Lirası ödenek ayrılabilmiştir.

Taşıt alımlarında ise, 15 ambulans, 25 minibüs ve 1'er adet station wagon ve binek taşıtın bağış yoluyla alımına imkân tanınmış bulunmaktadır.

Sayın Başkan, değerli arkadaşlarım; SHÇEK'in hizmet verdiği bir başka alan da sosyal yardımlar konusudur. Sosyal yardımlar, yoksulluk içerisinde olup temel ihtiyaçlarını karşılayamayan ve yaşamlarını en düşük düzeyde dahi sürdüremeyen kişi ve ailelere karşılık olarak sağlanan aynî ve nakdî yardımları kapsamaktadır. Bu yardımlar, en yüksek devlet memuru aylığının -ekgösterge dahil- yüzde 20'si olup, şu anda 73 350 000 Türk Lirasıdır.

Aylık sosyal yardım rakamlarının yüzde 100 artırılması için çalışmaktayız; çünkü, bugün itibariyle çocuk yuvalarımızda toplam kapasite 8 318 olduğu halde, 9 542 çocuğumuza...

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)