Maliye bakanlığı, gelir bütçesi

AK PARTİ GRUBU ADINA GÜLSEREN TOPUZ (İstanbul)- Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; AK Parti Grubu adına, Maliye Bakanlığının 2004 malî yılı bütçesi hakkında konuşma yapmak üzere söz almış bulunmaktayım; hepinizi saygıyla selamlıyorum.

Bilindiği üzere, ülkemiz uzun yıllardır, yüksek enflasyon, yüksek borç stoku ve reel faiz oranları, dengesiz gelir dağılımı, istikrarsız büyüme gibi ciddî sorunlarla karşı karşıya kalmıştır. 1983 yılında 32 550 000 000 dolar olan toplam borç stoku, 2002 yılı itibariyle 6,8 kat artarak 221 984 000 000 dolara yükselmiştir. Toplam borç stokunun gayri safî millî hâsılaya oranı da büyük bir artış göstermiş, 1983'te yüzde 53,8 olan oran, 2002'de yüzde 124,2'ye ulaşmıştır.

Kuşkusuz, bu artıştaki başlıca etken, enflasyon olmasına karşın, 1983'ten itibaren izlenen açık bütçe politikalarının ve kamusal harcamaların finansmanında vergiler yerine borçlanmanın tercih edilmesinin de önemli bir rolü bulunmaktadır.

Yüksek borç stoku, ekonomik ve malî istikrarsızlıklar sonucunda 1980'lerin ortalarında yüzde 7-8 düzeyinde bulunan yıllık reel faizler, 1990'lı yılların başında yüzde 15'lere, nihayet, 1990'lı yılların sonlarına doğru ise yüzde 30-40'lara ulaşmıştır.

Borç stokunun gayri safî millî hâsılaya oranının katlanılabilir düzeyleri aştığı ülkeler, önünde sonunda, kamu maliyesi alanında radikal önlemler almak zorunda kalmışlardır. Bu nedenle, Partimizin iktidara gelişiyle birlikte, malî disiplinin sağlanarak, kamu malî yapısının düzeltilmesi ve borç stokunun hızlı bir şekilde düşürülmesi konusuna da özel bir önem verilmiştir.

Bilindiği üzere, ülkelerin borç ödeme kabiliyetlerinin değerlendirilmesinde ve bütçe performanslarının belirlenmesinde, faizdışı fazla tutarı önemli bir gösterge olarak kabul edilmektedir. Borç stokunun ve reel faiz oranlarının makul düzeye düşürülmesi, piyasalarda kamu maliyesinin geleceği açısından güven verilmesi için faizdışı fazla oranının belirli bir düzeyin üzerinde gerçekleşmesi ve en azından orta vadede bu kapasitenin sürdürülmesi gerektiği de görülmektedir.

Tüm kamu sektörü için hükümetimiz tarafından hedef alınan ve piyasalara taahhüt edilen faizdışı fazla oranı, gayri safî millî hâsılanın yüzde 6,5'idir. Bu sene ve gelecek yıl için bu oranın tutturulması konusunda hükümetimiz son derece kararlıdır. 2003 yılı faizdışı fazla hedefinin tutturulması açısından da, şu an için herhangi bir sorunla karşılaşılamayacağı anlaşılmıştır.

2003 Ocak-Kasım bütçe uygulamaları sonuçları dikkate alındığında, oluşan faizdışı fazla 20,2 katrilyon liraya ulaşmıştır. Geçen yıl, aynı dönemde oluşan faizdışı fazlanın 17,1 katrilyon lira olduğu dikkate alındığında, artış oranı yüzde 18'in üzerindedir. Bu tutar, yılsonu gerçekleşme tahmininin yüzde 110'u civarında bulunmaktadır.

Şu ana kadar alınan bütçe uygulama sonuçları, sadece faizdışı bütçe fazlası konusunda diğer göstergeler açısından da bu yılın bütçe performansının oldukça tatmin edici boyutlarda olduğunu ortaya koymaktadır. Bu performans, kamu idarelerinin malî disiplin anlayışını benimseme yolunda önemli bir aşama kaydettiklerini göstermesi bakımından da anlamlıdır. Ancak, bu anlayışın taviz verilmeksizin sürdürülmesi de gereklidir.

Hükümetimizin uyguladığı sıkı malî disiplin ve bu konuda takındığı kararlı tavır, ulusal ve uluslararası piyasalarda hükümete duyulan güveni artırmış, ekonomik ve malî göstergelere olumlu etkilerini göstermekte gecikmemiştir. Ülkemizde artık tek haneli enflasyon hedeflerinden bahsedilmektedir. Gelinen bu aşama, birkaç yıl öncesinde hiç kimsenin düşünemeyeceği kadar önemli bir ilerlemeyi de ifade etmektedir. Yılsonu itibariyle, yüzde 5'lik büyüme hedefi ile yüzde 20'lik enflasyon hedefine ulaşılabileceği konusunda hemen herkes hemfikirdir. Her zaman kötümser tablolar çizen uluslararası malî kuruluşlar ile reyting kuruluşları bile, bu yıl ve gelecek yıl için belirlenen hedeflere ulaşılabileceği konusundaki kanaatlerini açık bir şekilde ortaya koymaktadırlar.

2001 yılında kaydedilen yüzde 9,5'lik rekor küçülmeden sonra, 2002 ve 2003 yıllarında tatmin edici oranlarda büyüme gerçekleştirilmesi, ekonominin kırılgan bir yapıdan uzaklaştığını ve sürdürülebilir bir büyüme ortamına girilmeye başlandığını da göstermektedir. Yine, 2001 yılında yüzde 68,5 olan enflasyon oranının makul düzeylere indirilmesinde gösterilen başarı, ekonomik birimlerde yüksek enflasyon beklentilerinin ortadan kaldırılmasını sağlamış ve ekonomik istikrarın sağlanması yönünde önemli bir gelişme de kaydedilmiştir. Kuşkusuz, bu olumlu sonuçların alınmasında Maliye Bakanlığının gösterdiği performans da çok önemli bir rol oynamıştır.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Plan ve Bütçe Komisyonunca kabul edilen şekliyle, Maliye Bakanlığı için 2004 yılında toplam 23 katrilyon 418 trilyon lira ödenek teklif edilmektedir. Bunun 963 trilyon lirası personel giderleri, 113 trilyon lirası sosyal güvenlik kurumlarına ait devlet primi giderleri, 328 trilyon lirası mal ve hizmet alımları, 103 trilyon lirası sermaye giderleri, 4 katrilyon 552 trilyon lirası sermaye transferleri, 2 katrilyon 16 trilyon lirası yedek ödenek, 15 katrilyon 340 trilyon lirası ise cari transferler için ayrılmaktadır.

Maliye Bakanlığı bütçesinin 1 katrilyon 521 trilyon lirasının Bakanlığın kendi ihtiyaçları, 21 katrilyon 897 trilyon lirasının ise Bakanlık dışındaki kamu kurum ve kuruluşlarının ihtiyaçlarının karşılanmasında kullanılması öngörülmektedir. Bu durumda, toplam ödeneğin yalnızca yüzde 6,5'i bakanlığın kendi ihtiyaçları için ayrılmış bulunmaktadır.

2004 konsolide bütçe gelirlerinin 114,5 katrilyon lira olacağı da tahmin edilmektedir. Bu miktar, 2003 yılı tahsilat tahminine göre yüzde 14,2 oranında bir artışı da ifade etmektedir.

Bütçe gelirleri içinde vergi gelirleri 99,1 katrilyon lira, vergidışı normal gelirler 10,5 katrilyon lira, fon ve diğer özel devlet gelirleri 4,1 katrilyon lira, katma bütçeli idareler gelirleri ise yalnızca 800 trilyon liradır. Bu durumda, 2004 yılında konsolide bütçe gelirlerinin gayrî safî millî hâsılaya oranı bir önceki yılla karşılaştırıldığında, 0,8 puan azalarak yüzde 27,3'e, vergi gelirlerinin oranı da 0,7 puan azalarak yüzde 23,6'ya düşecektir. Kuşkusuz, bu gelişme, vergi yükünün azaltılarak ekonominin canlanmasına destek olunması yönünde atılan önemli bir adım niteliğindedir.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Maliye Bakanlığı, kamu hizmetlerinin yürütülmesine yönelik olarak ilgili mevzuatla verilen rutin işler dışında, son yıllarda, kamu maliye yönetiminin reforme edilmesi amacıyla yürüttüğü çalışmalarını da hızlandırmış bulunmaktadır.

Harcama öncesi kontrol, harcama sonrası iç malî denetim ve dışdenetim sistemlerinin Avrupa Birliği standartlarına uygun hale getirilmesi, harcamacı kuruluşların harcama öncesi kontrol ve harcama sonrası iç malî denetim konusundaki inisiyatiflerinin genişletilmesi amacıyla, Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu çıkarılması yönünde Maliye Bakanlığınca çalışmalar başlatılmıştır. Bu çalışmalar 2003 Temmuz ayında sonuçlandırılarak hazırlanan kanun tasarısı Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmuş ve söz konusu tasarı, Meclisimiz tarafından 10 Aralık 2003 tarihinde kabul edilmiştir.

Maliye Bakanlığı, Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun yasalaşmasıyla birlikte kanunun etkili bir şekilde uygulanmasını teminen ikincil mevzuatın hazırlanması ve malî yönetim ve denetim alanında gerekli rehber, elkitabı ve kılavuzların çıkarılmasına yönelik çalışmalarını da hızlandırmıştır.

1050 sayılı Muhasebei Umumiye Kanununun yerine geçecek söz konusu kanunla bütçe hazırlık süreci öne alınmakta, kalkınma planı, yıllık programlar ile kurumların stratejik planları ve bütçe arasında sıkı bir bağ kurulması öngörülmekte, kamuda muhasebe birliği sağlanmakta, bütçe hazırlık ve uygulama sürecinde kamu idarelerinin inisiyatifi artırılmakta, Sayıştay denetiminin kapsamı genişletilmekte, kamu malî yönetiminde şeffaflığı sağlayacak düzenlemeler yapılmakta ve kamu idarelerinin malî yönetim ve kontrol sistemi alanındaki görev, yetki ve sorumluluklarını yeniden düzenlemektedir.

Bütçenin çağdaş bir yapıya kavuşturulması amacıyla analitik bütçe sınıflandırmasına geçilmesi için bir süredir Bütçe ve Malî Kontrol Genel Müdürlüğünce yürütülen çalışmalar 2003 yılında sonuçlandırılmıştır. 2004 malî yılı genel ve katma bütçeleri, yeni bütçe kod yapısına uygun olarak hazırlanmış ve Meclisimize sunulmuştur.

Bakanlık, 2005 yılından itibaren, mahallî idareler, sosyal güvenlik kurumları, kamu tüzelkişiliğini haiz kurul ve üst kurullar, fonlar ile bütçenin yatırım ve transfer tertibinden yardım alan kurum ve kuruluşlarda, 2006 yılından itibaren ise döner sermayeli kuruluşlar ile diğer kurum ve kuruluşlarda yeni bütçe kod yapısına geçilmesini de planlamaktadır. Avrupa Komisyonunca kabul edilen katılım ortaklığı belgesinde "Malî ve Bütçe Hükümleri" bölümünde Türkiye için belirlenen kısa vadeli öncelikler arasında yer alan analitik bütçe sınıflandırmasına geçiş hem Türk bütçe sistemi açısından çok önemli bir aşama oluşturmakta hem de bu şekilde Avrupa Birliği bütçe sistemine uyum sağlanmaktadır. OECD ülkelerindeki uygulamalar ışığında sonuç odaklı ve performansı esas alan bütçe anlayışına geçmek amacıyla yürütülen çalışmalar da son aşamaya gelmiş bulunmaktadır.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; nakit esaslı muhasebe sisteminden tahakkuk esaslı muhasebe sistemine geçmek amacıyla Muhasebat Genel Müdürlüğünce yürütülen çalışmalar da tamamlanmıştır. 2004 yılı başından itibaren tahakkuk esaslı muhasebe sistemine geçişle birlikte, devletin, menkul ve gayrimenkul varlıkları, alacak ve borçları, özkaynakları ayrıntılı olarak izlenebilecek, genel ve katma bütçeli kuruluşlar yanında mahallî idareler, sosyal güvenlik kuruluşları, döner sermaye ve fonlar da devlet muhasebesi sistemine dahil edilerek, tüm devleti kavrayan, konsolide edilebilir bilanço ve malî tablolar üretilebilir hale gelecektir.

Bunların yanı sıra, Maliye Bakanlığı, toplam kalite yönetimi anlayışının uygulamaya geçirilmesi yönünde de önemli bir ilerleme kaydetmiştir. Maliye Yüksek Eğitim Merkezî, toplam kalite yönetimi konusunda eğitim çalışmalarını hızlandırmış ve çerçeve bir yönergeyi uygulamaya da koymuştur. Öte taraftan, başta defterdarlıklar olmak üzere, Bakanlığın değişik birimlerinde, toplam kalite yönetimi konusunda uygulamalar giderek genişletilmiştir.

Diğer taraftan, daha önceki yıllarda başlanan Bütçe Yönetim Enformasyon Sistemi ve Say 2000'i Projeleri bütün fonksiyonlarıyla işler hale getirilmiştir. Bütçenin elektronik ortamda hazırlanmasını ve uygulanmasını, Bütçe ve Malî Kontrol Genel Müdürlüğünün tüm merkezî birimlerinin ve bütçe dairesi başkanlıklarının bütün işlemlerin elektronik ortamda yapılmasını, genel müdürlük merkez teşkilatı ile bütçe dairesi başkanlıkları arasında ve Sayıştay ile Devlet Planlama Teşkilatı gibi paydaş kurumlar arasında online bağlantı sağlamayı hedefleyen bir yazılım programı olan Bütçe Yönetim Enformasyon Sistemi ile 2004 yılı bütçe tekliflerinin sisteme giriş işlemleri de başarıyla tamamlanmıştır.

Say 2000'i Web Tabanlı Saymanlık Otomasyon Sistemi Projesi sayesinde ise, yurt çapında devlet giderlerini yapan ve gelirlerini toplayan 1 464 saymanlığın tamamı otomasyona geçirilmiş olup, merkezle ve birbirleriyle sürekli iletişim halindedirler.

Bakanlık, ayrıca, vergi dairesinin güçlendirilmesi ve vergi sisteminde etkinlik ve verimliliğin sağlanması ve kayıtdışı ekonominin kayıt altına alınıp, vergi tabanının genişletilmesi amacıyla çabalarını da artırmış bulunmaktadır.

Vergi sisteminin iyileştirilmesi çerçevesinde, şu ana kadar yapılan temel düzenlemeleri ise şu şekilde özetleyebiliriz: Vergi sisteminin basit ve saydam bir şekilde işler hale getirilmesi ve mükelleflerin vergiye uyum maliyetinin düşürülmesi hedefi kapsamında, yatırım indirimi mevzuatı tümüyle değiştirilmiş, başta teşvik belgesinin kaldırılması olmak üzere, bürokratik işlemler azaltılmıştır.

Yatırımların ve kurumsallaşmanın teşviki amacıyla, temettü vergilemesi sistemi değiştirilmiş ve kurum kazançları üzerindeki vergi yükü azaltılmıştır.

Sağlık ve eğitim yatırımlarının teşviki amacıyla, okul, sağlık tesisi ve yurt bağışları ile mevcut tesislerin bakımı ve onarımı için yapılan bağış ve harcamaların vergi matrahından indirimine olanak sağlanmıştır.

Ayrıca, yatırımların, ihracatın, KOBİ'lerin, kısaca, teşvike değer bütün ekonomik faaliyetlerin önünün açılması, bunların desteklenmesi, ekonomik istikrarın ve büyümenin kalıcı hale getirilmesi amacıyla da, birtakım vergi tedbirleri alınmıştır.

Bunların yanı sıra, işletmelerin varlık ve borçlarına, fiyat değişmelerinin etkisinin yansıtılarak işletme değerlerinin gerçeği göstermesine olanak tanıyan enflasyon muhasebesi uygulamasına 2004 yılında geçilmesi de planlanmaktadır.

Ayrıca, tek vergi numarası uygulamasının yaygınlaştırılması amacıyla, Gelirler Genel Müdürlüğünce yürütülen çalışmalar da bütün hızıyla devam etmektedir. Ağustos 2003 ayı itibariyle, yaklaşık olarak 32 000 000 kişiye kimlik numarası verilmiştir. Vergi kimlik numarasının tam otomasyona geçen 172 vergi dairesi yanında, 284 vergi dairesinden -internet ve Turpak bağlantısıyla- bilgisayarlar aracılığıyla, 567 vergi dairesi ve mal müdürlüğünde ise, faks sunucu aracılığı veya Say 2000'i Saymanlık Otomasyon Sistemi Projesine ait kişisel bilgisayarla verilmesine devam edilmektedir.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; hükümetimizin vergi sistemine ilişkin olarak yapmayı düşündüğü düzenlemeler, genel olarak vergi yükünü artırıcı değil, kayıtdışı ekonomiyi kayıt altına alıp, vergi kayıp ve kaçağını azaltacak, vergi yükünün adil dağılımı ve verginin tabana yayılarak kayıtlı mükellefler üzerindeki yükün zaman içinde mümkün olduğu ölçüde azaltılması prensibine dayandırılmaktadır. Maliye Bakanlığı, bütçe politikasının etkinliğinin artırılmasına yönelik çalışmalarına bundan sonra da devam etmeyi planlamaktadır. Bu amaçla, malî disiplinin güçlendirilmesi için özel gelir, özel ödenek uygulamalarına son vermek üzere, Bütçe ve Malî Kontrol Genel Müdürlüğünce hazırlanmakta olan kanun tasarısının yakın bir tarihte Türkiye Büyük Millet Meclisine gelmesi de beklenmektedir.

Bütçe kanunlarında yer alan, ancak, bütçe kanununu doğrudan ilgilendirmeyen ve 4968 sayılı Kanunda yer almayan maddelerin ilgili kanunlarına taşınması amacıyla hazırlanan kanun tasarısı da, kısa bir süre içinde Türkiye Büyük Millet Meclisine sevk edilecektir. Maliye Bakanlığı, idarî kapasitenin güçlendirilmesi amacıyla, uluslararası alandaki işbirliği çabalarını da yoğunlaştırmış bulunmaktadır.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

BAŞKANBuyurun Sayın Topuz, toparlarsanız memnun olurum.

GÜLSEREN TOPUZ (Devamla)Teşekkür ederim; bitiyor.

Bütün bu çalışmaların yanı sıra, Avrupa Birliğiyle olan malî işbirliği kapsamında yeni malî kontrol sisteminin yerleştirilmesi, bütçe hazırlık sürecinin etkinleştirilmesi, MASAK Başkanlığının, karaparanın aklanmasıyla mücadele kapasitesinin güçlendirilmesi ve kamu personel sisteminin modernleştirilmesi konularında da dört temel prensip, dört temel proje yürütülmektedir. Gelişmiş ülkelerdeki örnekler dikkate alınarak, Bakanlık bünyesinde eğitim çalışmalarını yürüten Maliye Yüksek Eğitim Merkezi Başkanlığının idarî kapasitesinin daha da geliştirilmesi, bu bağlamda planlanmaktadır. Hazırlanan toplam kalite yönetimi uygulama ve ödül yönergesi uygulamaya konulmuş ve Bakanlık bünyesindeki toplam kalite yönetimi çalışmalarını koordine etmek üzere Toplam Kalite Yönetimi Konseyi oluşturulmuştur.

Sözlerime burada son verirken, Maliye Bakanlığının şu ana kadar yaptığı başarılı çalışmalarına bundan sonra da devam etmesi dileğiyle, Bakanlık bütçesinin devletimize ve milletimize hayırlı olmasını diler, saygılarımı sunarım.

Teşekkür ediyorum. (AK Parti sıralarından alkışlar)