Türkiye cumhuriyeti ile moldova cumhuriyeti arasında konsolosluk anlaşmasının onaylanmasının uygun bulunduğuna dair (s.s. 48)

CHP GRUBU ADINA HALİL AKYÜZ (İstanbul)Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Türkiye Cumhuriyeti ile Moldovya Cumhuriyeti arasında yapılmış olan Konsolosluk Anlaşmasının onaylanması hakkındaki kanun tasarısı üzerinde söz almış bulunuyorum; Grubum, Komisyonum ve şahsım adına, hepinizi saygıyla selamlıyorum.

Bilindiği gibi, Moldovya, Karadenizin kuzeybatısında olup, kuzeyinde, doğusunda ve güneyinde Ukrayna, batısında da Romanya ile çevrili bir ülkedir.

Moldovya'nın bir talihsizliği vardır; güneyinde Ukrayna ile dar bir koridorla çevrilmiş ve denizle ilişkisi kesilmiştir.

Moldovya'nın yüzölçümü yaklaşık 34 000 kilometrekare, nüfusu da 4 000 000 civarındadır. Başkenti Kişinev'dir.

Nüfusunun etnik yapısı, yüzde 64,5 Moldovyalı, yüzde 13,8 Ukraynalı, yüzde 13 Rus, yüzde 3,5 Gagavuz, yüzde 2 Bulgar ve yüzde 1,5 Yahudi'den ibarettir.

Moldovya'nın yeraltı kaynakları, alçı, kireçtaşı, linyit ve fosfordan ibarettir.

Temel tarım ürünleri, üzüm, tütün, sebze, meyve, tahıl ve baklagillerden oluşmaktadır.

Temel sanayi dalları, şarap ve konyak üretim tesisleri, konserve fabrikaları, şeker fabrikalarıdır.

Moldovya'nın, 1,5 milyon çalışanı, yüzde 6,8 de işsizi vardır.

Moldovya Cumhuriyeti, 29 Temmuz 1994 tarihinde referandum yoluyla kabul edilmiş olan anayasayla idare edilmektedir. Anayasaya göre, Moldovya Devleti, demokratik ve hukukî bir cumhuriyettir. Güçler ayrılığı prensibi benimsenmiştir.

Moldovya, tarihî boyunca sık sık işgallere uğramıştır. Cumhuriyetin esası, Prut ve Dinyester Nehirleri arasında, tarihî adı Basarabya olan bölgedir.

Moldovya toprakları 16 ncı Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğunun egemenliği altına girmiştir. 1812 yılına kadar 300 yıl Boğdan Eyaleti olarak Osmanlı İmparatorluğuna bağlı olup, 1812 yılında Osmanlı-Rus barış anlaşmasıyla Rusya'nın egemenliğine geçmiştir.

Bu tarihlerden sonra, İkinci Cihan Harbi esnasında Rusya ile Romanya arasında zaman zaman el değiştirmiştir. İkinci Cihan Harbi sonundan 1990'a kadar Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliğinin özerk bölgelerinden biri olarak kalmıştır.

1986'da Sovyet Lideri Gorbaçov tarafından uygulanan açıklık politikasıyla birlikte, ulusal ve kültürel bağımsızlık için uğraş veren birçok bağımsız politik grup ortaya çıkmıştır.

Moldovya'nın bağımsızlık ve reformlara yönelik çalışmaları 1990 yılında artmıştır. Serbest piyasa ekonomisine geçiş yolunda çalışmalara bu yıl içerisinde başlanmıştır.

Moldovya 27 Ağustos 1991'de bağımsızlığını kazanmıştır. 21 Aralık 1991 tarihinde Moldovya yönetimi, halkının büyük ölçüde karşı çıkmasına rağmen, Alma-Ata'da yapılan toplantıda, eşit ve kurucu üye olarak, Bağımsız Devletler Topluluğunun oluşmasına yönelik anlaşmayı imzalamıştır.

Sovyetler Birliğinin dağılmasından sonra uluslararası sistemin gündemini meşgul eden etnik sorunlar, Moldovya'nın da gündemini şekillendirecek potansiyel bir faktör olarak karşımıza çıkmaktadır. Ancak, Gagavuzlara verilen özerklik, Sovyetler Birliğinin dağılmasından sonra barışçı yolla çözümlenen ilk ve tek etnik sorun olma özelliğini korumaktadır. Bilindiği gibi, Gagavuzlar, Ortodoks Hıristiyan kökenli etnik Türklerdir.

Bir miktar tanıtımına çalıştığım Moldovya Cumhuriyeti ile 1994 mart ayında konsolosluk anlaşması imzalanması için, Moldovya tarafına, Moldovya'nın daha önceki girişimi nedeniyle bir anlaşma taslağı verilmiştir. Konsolosluk anlaşması taslağı 1994 Temmuz ayında Ankara'da müzakere edilmiştir. Mutabakata varılan anlaşma metni, 22 Mayıs 1996 tarihinde Ankara'da imzalanmıştır.

Türkiye ile Moldovya arasındaki ekonomik, ticarî ve kültürel ilişkiler her geçen gün yoğunluk kazanmaktadır. Buna bağlı olarak, her iki ülke vatandaşlarının karşılıklı ziyaretleri de giderek artış göstermektedir. Özellikle, Moldovya'ya gidip yatırım yapan, ticarî ilişkilere giren işadamlarımızın sayısı ve bu ülkeye mal ve yolcu taşıyan veya transit geçen araçlarımızın miktarı süratle artmaktadır. Gelişen ilişkilere bağlı olarak, Moldovya'daki asayiş ve güvenlik durumu dolayısıyla vatandaşlarımızın karşılaştıkları sorunlar da artmaktadır.

Sovyetler Birliğinin dağılmasından sonra bağımsızlığını kazanan Moldovya'da halen tüm alanlarda bir geçiş dönemi yaşanmaktadır. Bu bakımdan, vatandaşlarımızın Moldovyalılarla aynı hak ve hukuka sahip olmaları önem taşımaktadır.

Moldovya'da, işadamları ve girişimciler, öğrenciler, işçiler ve Moldovya vatandaşlarıyla evlenerek sürekli oturma izni alan yaklaşık 1 000 kişilik bir Türk toplumu mevcuttur.

Moldovya makamlarına kayıtlı 101 Türk şirketi bulunmaktadır. Bu şirketlerin çoğu, inşaat, tekstil ve turizm alanlarında faaliyet göstermektedir.

Moldovya'da faaliyet gösteren bellibaşlı Türk şirketleri, Türkcell'in en büyük ortağı olduğu Moldcell GSM Şirketi, Almanya ve Ukrayna'ya ihracat yapan Nefis Bisküvi Fabrikası, Amerika Birleşik Devletlerine ihracat yapan İnfinity Tekstil Fabrikası ile Kişinev'de müteahhitlik işleri üstlenen Onursan Şirketidir.

Ülkemizdeki Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Sınavı sistemi dahilindeki Moldovya Devlet Üniversitesi, Moldovya Teknik Üniversitesi ve Komrat Devlet Üniversitesinde, ÖSS sınavını kazanarak öğrenim gören 90, özel olarak öğrenim gören 60 olmak üzere, toplam 150 Türk öğrenci mevcuttur. Yine, Moldova'da Millî Eğitim Bakanlığımıza bağlı Süleyman Demirel Lisesi ve Kişinev Fetih AŞ'ye bağlı Moldo-Türk Liseleri bulunmaktadır.

Ülkemizde çeşitli nedenlerle ikamet eden 478, çalışan 266, öğrenim gören 181 olmak üzere, toplam 925 Moldova vatandaşı bulunmaktadır. Yaklaşık 40 000 Moldova vatandaşının ülkemizde kaçak olarak çalıştığı tahmin edilmektedir. Bu anlaşmanın yürürlüğe girmesiyle, konsolosluk hizmetleri hukukî bir esasa bağlanacaktır. Aynı zamanda, bu anlaşma vatandaşlarımızın sorunlarının çözüme kavuşturulması bakımından önemli bir hukukî dayanak oluşturacaktır. Bu nedenle, bu anlaşmaya olumlu oy kullanacağımızı bildirir, hepinizi saygıyla selamlarım. (Alkışlar)