Bursa milletvekili ismet büyükataman ve 29 milletvekilinin, zeytin ve zeytinyağı ile diğer bitkisel yağların üretimindeki sorunların araştırılarak altyapı ve işletmeciliğinin geliştirilmesi için alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla(10/27); aydın milletvekili ahmet ertürk ve 20 milletvekilinin, zeytin ve zeytinyağı üreticilerinin sorunlarının araştırılarak zeytinciliğin geliştirilmesi için alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla (10/34); bursa milletvekili ali koyuncu ve 19 milletvekilinin, zeytin ve zeytinyağı üretimi ve ticaretinde yaşanan sorunların araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla (10/37); balıkesir milletvekili ahmet edip uğur ve 23 milletvekilinin, bitkisel yağlar, zeytin ve zeytinyağı sektöründe yaşanan sorunların araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla (10/40); ve muğla milletvekili gürol ergin ve 24 milletvekilinin, zeytincilikte yaşanan sorunların araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlen

İSMET BÜYÜKATAMAN (Bursa)Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; zeytin ve zeytinyağı ile diğer bitkisel yağların üretimindeki sorunlar ve çözüm yollarını belirlemek amacıyla vermiş olduğumuz araştırma önergesiyle ilgili söz almış bulunmaktayım. Bu vesileyle, yüce heyetinizi saygılarımla selamlıyorum.

Tarihi günümüzden sekiz bin yıl öncesine dayanan zeytin, birçok efsanenin de kaynağı olmuştur. Nuh Peygamber’den Antik Yunan’a, Mısırlılardan Romalılara kadar tarihin her aşamasında zeytin ağacından ve zeytinyağının yararlarından söz edilmektedir. Zeytin ağacı aynı zamanda Kur’an-ı Kerim, Tevrat ve İncil gibi kutsal kitaplarda da yer almaktadır. Dünyada yaklaşık 10 milyon hektar alanda 900 milyon kadar zeytin ağacı bulunmaktadır. Dünyadaki zeytin ağacı varlığının yüzde 98’i Akdeniz çanağında yer alan ülkelerde toplanmıştır. Türkiye, Akdeniz iklim özelliklerini taşıması nedeniyle dünyanın önemli zeytin ve zeytinyağı üreticisi ülkeleri arasında yer almaktadır. Diğer yandan, dünyada sağlıklı ve dengeli beslenme alışkanlıklarına duyulan ilginin artması, insanların zeytin ve zeytinyağı tüketimine yönelmesini de beraberinde getirmiş, buna paralel olarak dünyada zeytin ve zeytinyağı tüketimi hızla artmıştır. Dünyanın birçok ülkesinde olduğu gibi ülkemizde de yağlı tohumlar önemli ürünler kapsamında değerlendirilmelidir.

Sayın milletvekilleri, bütün ülkelerin ekonomilerinde tarımın özel bir yeri ve önemi vardır. Tarım sektörüne ve dolayısıyla ülke ekonomisine katkısı açısından ciddi bir öneme sahip olan tarımsal ürünlerden birisi de zeytindir. Zeytin gibi bazı tarımsal ürünler ancak işlenerek tüketime sunulabilmekte ve daha çok katma değer sağlayarak ekonomik kalkınmaya yardımcı olmaktadır. Zeytinin ekonomiye olan diğer bir katkısı da, ham dane olarak tüketilmediği için, işlenerek sofralık zeytin ve zeytinyağı gibi farklı sektörlere ham madde kaynağı oluşturmasıdır.

İnsan sağlığı açısından da zeytin ve zeytinyağı büyük önem taşımaktadır. Zeytin ve zeytinyağının kalp ve damar hastalıklarının oluşmamasında, sindirim sistemi, sinir sistemi ve kemik gelişiminde olumlu etkiler sağladığı bilinmektedir. Zeytinyağının çok tüketildiği Akdeniz ülkelerinde mide ve bağırsak kanserinin diğer bölgelere göre daha az ortaya çıktığı bilinmektedir.

Zeytin, Türkiye ekonomisinde yer alan en önemli on tarım ürünü içerisinde yer almaktadır. Ülkemiz, dünya zeytin üretiminin yüzde 8,48’ini, zeytinyağı üretiminin yüzde 5’ini, sofralık zeytin üretiminin ise yüzde 11,2’sini gerçekleştirmektedir. Türkiye, dünya zeytin üretiminde 4’üncü, sofralık zeytin üretiminde 2’nci ve zeytinyağı üretiminde de 5’inci sırada olmasına rağmen, dünya tüketiminde yüzde 2,8 ile tüketici ülkeler arasında en son sıralarda yer almaktadır. Kişi başına zeytinyağı tüketimi Yunanistan’da 21 kilogram, İspanya’da 12 kilogram, İtalya ve Tunus’ta 9 kilogram iken Türkiye’de 1 kilogram civarındadır.

Bunun nedenleri arasında, diğer bitkisel yağlara göre zeytinyağındaki fiyat yüksekliği ve özellikle zeytin üretimi yapılan bölgeler dışındaki halkın bu yağı tüketme alışkanlığının olmamasıdır.

Sayın Başkan, saygıdeğer milletvekilleri; Türkiye’de 1,3 ila 1,4 milyon ton dolaylarında olan toplam bitkisel yağ tüketiminin yüzde 80’ini ayçiçek yağı oluşturmakta, bunu zeytinyağı, mısır yağı ve pamuk yağı izlemektedir. Ülkemizde yağlı tohumlu bitkilerin üretiminin yetersizliğinden dolayı bitkisel yağ ihtiyacının önemli bir kısmı ithalat yoluyla karşılanmaktadır. Geçtiğimiz yıllarda ülkemiz ihtiyacı olan yağlı tohumlar, bitkisel ham yağlar ve küspelerin büyük bir kısmını ithalat yoluyla karşılamıştır.

Bitkisel yağ üretiminde ülkemizde açığın kapatılması ve dünya pazarında sağlam bir yer edinebilmesi, yağlı tohumlu bitkilerin ekim alanlarının artırılması ve üreticinin, çiftçinin teşvik edilmesiyle mümkün olacaktır.

Bunun yanı sıra ülkemizde sulama ve su kaynakları da yetersiz kalmaktadır. Özellikle, zeytinyağı, ayçiçek yağı, soya yağı ve kanola yağı bitkisel yağ üretiminin artırılması konusundaki en önemli kaynaklar olarak kabul edilmektedir.

Bitkisel yağ üretim kapasitesinin artırılması, hem döviz kaybının önlenmesi hem de barındırılan potansiyelden yararlanılarak ihracat gelirlerinin artırılması bakımından önem taşımaktadır. Ayçiçek yağının 400-450 bin tonluk bölümü ülkemizde üretilirken, geri kalan yaklaşık 400 bin tonluk ihtiyaç ise ithalat yoluyla karşılanmaktadır. Bununla birlikte, son on beş yılda, ayçiçeğinde ekim alanları ve üretim miktarında yüzde 50 civarında azalma görülmektedir.

Önemli tarımsal ihraç ürünlerimizden zeytin ve zeytinyağı, ülkemizin Avrupa Birliği tarım sektörü içinde rekabet edebileceği ürünlerdendir. Ülkemiz zeytinciliğindeki yapısal gücün artırılması ve Avrupa Birliği ortak tarım politikası içerisindeki zeytinyağı ve sofralık zeytin ortak piyasa örgütlenmesine uyumun sağlanması açısından bu ürünlerdeki sorunların çözüme kavuşturulması son derece önemlidir.

Ülkemizde ürün alınan zeytin ağaç sayısında her yıl artış olmasına rağmen, zeytin üretim miktarında yıldan yıla farklılıklar yaşanmaktadır. Zeytin üretimindeki bu olumsuzluk, zeytinyağı üretimine de yansımaktadır. Sağlık açısından son derece faydalı olan zeytinyağının, diğer üretilen yağlarla rekabet ortamı bulunmamaktadır. Bu nedenle de zeytinyağı sektörü ekonomimizde hak ettiği yere ulaşamamıştır. Zeytinyağı üretiminde kilo başına ödenen prim, rekabet açısından son derece yetersiz durumda olup, ödenen prim miktarının Avrupa Birliği ülkeleri seviyesine çıkarılması gerekmektedir.

Saygıdeğer milletvekilleri, zeytinin üretim ve tüketimindeki sorunların dışında diğer bir husus, özellikle Akdeniz, Ege ve Marmara kıyılarında yer alan zeytinliklerin rant kurbanı olmasıdır. Bu alanlar iskâna açılmış veya otel ve motele dönüştürülmüştür. Üreticilerin kooperatifleşerek veya şirketleşerek, hem girdilerini azaltması hem de doğrudan tüketiciye ulaşması gerekmektedir. Aksi hâlde, üretici ile tüketici arasındaki aracılar, kârlarından vazgeçmeyeceğinden zeytin üretimi ve buna bağlı olarak zeytinyağı üretimi gittikçe azalacaktır.

Birçok gelişmiş ülkede üniversiteler ve araştırma kuruluşları üretici birliklerinin sorunlarını gidermek veya yeni teknolojiler üretmek amacıyla yapılan projelerle ayakta durmaktadır. Oysa, ülkemizde üreticiler kendi sorunlarıyla kendileri uğraşmak mecburiyetinde bırakılmaktadırlar. Ülkemizde zeytincilik giderek yok olurken, birçok ülke, zeytinciliğinin gelişmesi için çok büyük teşvikler vermektedir.

Değerli milletvekilleri, Türkiye, dünyanın önde gelen zeytin ve zeytinyağı üreticisi ülkeler arasında yer almasına ve son yıllarda zeytinyağı üretiminde artışlar kaydetmesine rağmen, zeytinin doğasından ileri gelen üretimdeki bir yıl az, bir yıl çok olma etkisini hâlen azaltabilmiş değildir. Hâlbuki, zeytinciliği gelişmiş ülkelerin çoğunda bu durum en düşük düzeye indirilmiştir. Yani, bu ülkeler her yıl birbirine yakın ürün alabilmektedirler.

Yine ülkemizde zeytinyağı üretiminde belli mesafeler alınmış, ancak tüketimde hâlen istenen seviye yakalanamamıştır. Kısa vadede ihracatın fazla artırılamayacağı dikkate alındığında, yurt içi talebin artırılması gerekmektedir.

Zeytinyağı üretiminde yetiştiricilikten işlemeye ve pazarlamaya kadar karşılaşılan çok büyük sorunlar vardır. Mevcut ağaçlarımızın büyük çoğunluğunun meyilli alanlarda olmasının ve buna bağlı olarak yetiştiricilikte karşılaşılan sorunların, yani kültürel işlemlerdeki eksikliklerin zeytinyağı verim ve kalitesine etkisi büyük önem taşımaktadır.

Ülkemizde yaklaşık 500 bin aile geçimlerini zeytincilikten sağlamaktadır. İzmir, Muğla, Balıkesir, Bursa, Manisa, Çanakkale, Tekirdağ, Hatay illerimiz önemli zeytin üreticisi illerimizdir.

Zeytin üretiminde kısa ve orta vadede üretimi güçlendirici çözümlere ihtiyaç vardır. Özellikle Gemlik tipi zeytinin yurt dışına ihracatında pratik ve kalıcı çözümler bulunmalıdır. Bu bölgeden dışarıya götürülen fidanlardan elde edilen zeytinler ve bölgeye başka bölgelerden getirilen zeytinler “Gemlik tipi zeytin” adı altında piyasaya sürülmektedir. Bu durum Gemlik’te üretilen zeytin kalitesine büyük zarar vermektedir. Bir an önce bunun önüne geçilmesi için Gemlik, İznik, Orhangazi ve Mudanya çevresinde üretilen Gemlik tipi zeytinin koruma ve kontrol altına alınması gerekmektedir.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)