Patetes ve patetes üreticilerinin sorunları hk

MAHMUT UĞUR ÇETİN (Niğde)Sayın Başkan, Yüce Meclisin değerli üyeleri; patates ürünü ve patates üreticisinin sorunları hususunda gündemdışı söz almış bulunmaktayım; Yüce Heyetinizi saygıyla selamlıyorum.

Ülkemizde patates üretimine baktığımızda, hemen hemen her ilde patates üretimi yapılmaktadır. 2002 yılı Devlet İstatistik Enstitüsü verilerine göre, Türkiye'nin patates ekim alanı 200 000 hektar olup, üretim ise 5 200 000 ton olarak gerçekleşmiştir. 2003 yılı üretimi ise 5 300 000 tondur.

Ülkemizde patates, en çok Niğde, Nevşehir, Afyon, Kayseri, Konya, Aksaray ve Karaman İllerinin yer aldığı ortagüney bölgemizde üretilmektedir. Ekim alanı bakımından ilk sıraları Niğde ve Nevşehir İlleri almaktadır; bu illerimizi ise, İzmir, Bolu, Erzurum, Ordu, Afyon ve Konya takip etmektedir.

Niğde ve Nevşehir'in ülkemiz patates üretimi alanındaki payı yüzde 28, üretimindeki payı ise yüzde 43'tür. Bu iki ilin verimi, ülke ortalamasının ve dünya ortalamasının çok üzerindedir. Niğde İlimizde, yılda ortalama 32 000-35 000 hektar alanda 1 100 000-1 500 000 ton patates üretimi yapılmaktadır. 2002 yılında Niğde İlimizde, 349 970 dekar alanda 1 245 125 ton patates üretilmiştir.

Patates, Niğde İlimizde tarımı yapılan ürünler içerisinde en önemlisini teşkil etmektedir. İlimizde tarımla uğraşan 35 355 ailenin 10 115'i 41 köy ve kasabada patates tarımıyla iştigal etmektedir.

Niğde İlimizde patatesin pazarlanması yedi sekiz ay gibi uzun bir periyot boyunca devam etmektedir. Yıllara göre değişmekle birlikte üretilen patatesin yaklaşık ¼'ü tarlada satılırken, kalan kısmı depolara konulduktan sonra peyderpey pazarlanmaktadır.

İlimizde üretilen patatesin ortalama yüzde 10'u tohumluk olarak, yüzde 1'i aile ihtiyacı için kullanılırken, yüzde 1 ilâ 2'si ihraç edilmektedir. Yetersiz depolama ve pazarlama koşulları nedeniyle yüzde 20'si de, maalesef, daha tarlada telef edilmektedir.

Ülkemizde kişi başına tüketilen patates miktarı 60-75 kilogramdır. Ülkemizden yurtdışına patates ihracatı, uzun yıllar dikkate alındığında, üretimimizin yüzde 0,4-yüzde 2,5'i kadardır. Bu ihracat ise ağırlıklı olarak Ortadoğu ülkelerine ve Türk cumhuriyetlerine yapılmaktadır.

Bugün ihracatta mamul ve yarı mamul patates ürünleri önemli bir yere sahiptir. Ülkemizde patates işleyen sanayimizin yeterince gelişmemiş olması, ihracatımızın az olmasındaki önemli faktörlerdendir.

Pazarlamayı etkileyen bir diğer önemli husus da tüketim alışkanlıklarımızdır. Patates, gelişmiş ülkelerde mamul, yarı mamul ve dondurulmuş ürünler halinde tüketilirken, ülkemizde taze ve sofralık olarak tüketilmektedir. Ülkemizde üretilen çeşitlerin sanayie uygun olmayan sofralık çeşitler olması, patatesimizin ihracat şansını azaltan en önemli faktörlerdendir. İnsanımızın patatesi taze olarak tüketmesi, ülkemizde sofralık çeşitlerin üretilmesine yol açmaktadır ki, bu da patatese dayalı sanayiin ivme kazanmasını engellemektedir.

İç pazara arz, hasadın başladığı ağustos ayı ortasından ertesi yılın nisan ayı sonuna kadar devam etmektedir. Bu itibarla, yedi sekiz ay gibi uzun depolama süresi boyunca depolama koşullarının uygun olmaması, yüzde 20 oranında ürünün kayıp olması sonucunu doğurmaktadır.

Patates, yüzde 80 oranında su ihtiva etmesi, hasattan sonra yumrularında metabolizmanın devam etmesi nedeniyle, doğal olarak depo kaybının yüksek oranda yaşanmasına sebebiyet vermektedir. Bu kayıp, yumruların hastalıklarla bulaşık olması, aşırı azotlu gübreleme ve sulamayla yetiştirilmiş olması ve en önemlisi, uygun olmayan yerlerde depolanmasıyla daha da artmaktadır.

Depo kaybını minimuma indirebilmek için, patatesin, ideal olarak, artı 4 derece sıcaklık, yüzde 85-90 nispî nem, havadar, hijyenik bir ortamda ve en çok 1 metre yüksekliğinde depolanması gerekmektedir. Halbuki, ilimizde, patates, toprak altındaki doğal depolarda veya sıcaklık, nem, hava ve ışık kontrolünün sağlanamadığı yapılarda, 3-4 metre yığın yüksekliğinde depolanmaktadır.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

BAŞKANBuyurun Sayın Çetin.

MAHMUT UĞUR ÇETİN (Devamla)Bu tür depolar, hastalık ve zararlıların da etkisiyle önemli oranda ürün kaybına neden olmaktadır.

Ülkemizde, 2003-2004 sezonu itibariyle 550 000 ton patates üreticinin elinde kalmıştır. Ürünün heba olmaması bakımından önemli bir noktanın altını çizmek istiyorum. Millî Savunma Bakanlığına bağlı askerî birlikler, Sağlık Bakanlığı bünyesinde bulunan hastaneler, Adalet Bakanlığına bağlı cezaevi kurumları, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonuna bağlı birimler, Millî Eğitim Bakanlığına bağlı yurtlar devreye sokularak, eldeki stoklar acilen eritilmelidir.

Ürün pazarlamasında büyük sıkıntılar yaşayan üreticilerimizin elindeki, şu an stoklarda bekleyen patatesler için ihracat desteği sağlanmalı, taze patates ihracatına da ihracat iadesi verilmelidir.

Pazarlama problemlerinin, patateste de başka ürünlerde de yaşanmaması için, eğitim faaliyetlerine gereken önem verilmeli, üretim planlaması yapılmalı; çiftçi, nerede, ne kadar ürün yetiştireceğini bilmeli; üretim, Türkiye'nin ihtiyaçlarına göre planlanmalıdır.

Patateste pazarlama problemlerinin halledilebilmesi bakımından, bu ürünle ilgili bir birlik acilen kurulmalıdır.

Patates üretiminde maliyeti etkileyen en önemli unsur elektrik olup, üreticilerimiz, elektrik borçlarını ödemede büyük sıkıntılar yaşamaktadır. Üreticilerimizin 2003 yılına kadar oluşan elektrik borçları yeniden yapılandırılmalı, elektriğin birim fiyatları düşürülmeli ve elektrikte uygulanmakta olan yüzde 18'lik KDV indirilmelidir.

Patateste pazarlama sorunlarının çözümlenebilmesi için, patates üretici birliği acilen kurulmalıdır.

İhtiyaç duyulan anaç kademedeki tohumluğun yurtiçinde üretilmesi sağlanarak, sertifikalı tohumlukların da yurtiçinde üretilmesi ve dağıtılması sağlanmalıdır.

Topraktaki besin maddelerinin tek yönlü tüketiminin önlenmesi, hastalık ve zararlı populasyonlarının artışının engellenmesi, verimde düşüşlerin yaşanmaması ve üretimde dengenin sağlanması bakımından, özellikle patates tarımının yoğun olarak yapıldığı alanlarda münavebeye gereken önem verilmelidir.