2005 mali yılı bütçe kan.tas.(9 uncu tur görüşmelerinde) enerji ve tabii kay.bak.,petrol işl.gen.müd.,dsi gen.müd.,çevre ve orman bak.,orman gen.müd.,meteoroloji işl.gen.müd.

MUHARREM DOĞAN (Mardin)Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığının 2005 malî yılı bütçesi üzerinde şahsım adına söz almış bulunuyorum; Yüce Heyetinizi saygıyla selamlıyorum.

Tarımda yeterli miktarda gübre kullanılmamaktan kaynaklanan gelir kaybı, millî ekonomimize zarar vermektedir. Gübre fabrikalarımız ortalama yüzde 60 kapasiteyle çalışmakta olup, bu oran gittikçe düşmektedir. İthalatın yüzde 70'i, üretici gübre fabrikaları tarafından yapılmaktadır. Gübre ithalatı, 2000 yılında 514 000 000 dolar iken, 2004 yılının ilk altı ayında 562 000 000 dolara ulaşmış ve yıl sonu itibariyle 1 milyar dolara ulaşacağı tahmin edilmektedir.

Türkiye'nin fosfat rezervleri 518 000 000 ton civarındadır. Fosfat rezervlerimizin yüzde 98'e yakın bölümü Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerimizde yer almaktadır. Fosfat yataklarının en önemli bölümü de, Mardin'in Mazıdağı İlçesinde ve civarındadır. Bu ilçede, sadece bir ruhsat alanında fosfat rezervleri 70 000 500 tondur. Mazıdağı Fosfat Tesisleri çok büyük umutlarla yapılmıştır. Yan kuruluşları hariç 140 000 000 dolara mal olmuştur. Yılda 500 000 ton konsantre fosfat üretebilir güce sahiptir. Mazıdağı Fosfat Tesislerinin 1994 yılından beri kapalı tutulması, hem millî ekonomimize verilen en büyük zarardır hem de işsizlik bakımından bölge halkı için meydana gelen en büyük kayıptır.

Mazıdağı Fosfat Tesislerinde elektrik, yol, sosyal ve yardımcı tesisler gibi, gübre fabrikasının altyapısını oluşturan birimler mevcut iken, bir gübre fabrikasının kurulamaması, mevcut fosfat tesislerinin atıl duruma gelmesine neden olmaktadır.

Gübre sanayiinin üç ana hammaddesinden biri olan amonyak, kömür, nafta ve doğalgazdan üretilmektedir. Ülkemizin en önemli doğalgaz kaynakları da Diyarbakır'ın Hazro İlçesinde mevcuttur. Ayrıca, Suriye ve Türkiye sınırlarında, özellikle Mazıdağı'na yakın doğalgaz sahaları mevcuttur. Türkiye, Suriye'yle petrol ve doğalgaz aramalarında işbirliği yapabilir ve yapmalıdır.

Bölgemize doğalgazın gelmesi, gübre fabrikasının fizibilitesini olumlu yönde etkileyecek ve gübre fabrikası kurulmasına katkı sağlayacaktır. Böylece, bölgenin sosyoekonomik yapısı değişeceği gibi, bölgenin istihdam sorununa da çözüm bulunmuş olacaktır.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; doğu ve güneydoğu bölgelerimizin çehresini değiştirecek, kırsal alandaki verimliliği artıracak ve o bölge insanının hayat standardını yükseltecek olan Ilısu Barajından söz etmek istiyorum. Mardin, Batman, Siirt ve Şırnak sınırlarını çizen Dicle Nehri üzerinde, Dargeçit-Ilısu Köyü mevkiinde kurulacak olan Ilısu Barajı, ülkemizin su tutma bakımından üçüncü, enerji üretimi bakımından da dördüncü büyük barajı olacaktır. 1 milyar euroya mal olacak olan projenin tamamı, dışkredili olarak, Avusturya, İsviçre ve Türkiye ortak konsorsiyumu tarafından taahhüt edilmiştir. Temel atma töreninin 2005 yılının yedinci veya sekizinci ayında yapılacağı tahmin edilmektedir. 1 200 megavat kurulu gücünde ve 11 milyar metreküp su toplamasıyla bölgemizin ekonomik candamarı olacaktır.

Hidroelektrik santralı olarak inşa edilecek olan Ilısu Barajı, Hasankeyf'teki tarihî, kültürel varlıkları etkilemeyecektir. Bu projenin en olumlu tarafı, restorasyon ve kazı çalışmalarının yapılması, tarihî, kültürel varlıkların açığa çıkarılması ve korunması için bu proje kapsamından 25 000 000 euro ödenek ayrılmış olmasıdır. Tarihî, kültürel varlıkların önplanda tutulması ve önem verilmesi ile baraj yapım süresinin altı yedi yıl gibi kısa süreye çekilmesi bizleri sevindirmiştir. Bu konuda hükümetimize ve Sayın Bakanımıza teşekkür ediyorum.

Değerli milletvekilleri, insanlığın kültür mirası ve dünya kenti olan Mardin'in en önemli sorunlarından birisi de içmesuyudur. Beyaz su projesi olarak adlandırılan Mardin Merkez, Kızıltepe, Nusaybin, Derik, Yeşilli İlçeleri ve Kabala, Akarsu, Ortaköy ve Şenyurt Beldelerindeki yaklaşık 400 000 kişinin içmesuyu ihtiyacını karşılayacak olan bu projeye en kısa zamanda başlanmalıdır; çünkü, bu birimler, içmesuyu ihtiyaçlarını sondaj kuyularından temin etmektedirler. Ancak, hidrojeoloji raporlarına göre, kuyuların verimleri düşmektedir. Ayrıca, kirlenme riski yüksektir. Yeraltı suları, güvenilir bir kaynak değildir. Ayrıca, kaynak olarak tükenmek üzeredir.

Bu nedenle, Mardin Merkez İlçe ve beldelerinin içmesuyu ihtiyaçlarının beyaz su kaptajından temin edilmesi gerekir.

Birinci kısımda ihale edilecek cazibeli isale hattı 42,5 kilometre olup, Ortaköy'den öteye geçemeyecektir. İkinci kısımda düşünülen terfi hatları, pompa istasyonları ve depoların yapımı daha önemlidir; aksi halde, Mardin ve çevresi, on yıl sonra bile içmesuyuna kavuşamayacaktır.

Bu nedenle, her iki bölüme ait projelerin birlikte ihale edilmesi ve iki üç yıl gibi kısa süre içerisinde tamamlanması için üstün çaba gösterilmesini Sayın Bakanımızdan arz ve talep ederken, bu projenin, Sayın Bakanımızın bir eseri olarak tarihe geçmesini diliyorum.

Değerli arkadaşlar, bildiğiniz gibi, GAP kapsamında bulunan Derik, Kızıltepe ve Nusaybin Ovalarına ait sulama kanalları henüz yapılmamıştır. Türkiye yağış ortalamasının en düşük olduğu bu yörede, çağdaş tarımın en önemli unsurlarından biri de sudur.

Sulama kanallarından umudunu kesen Derik, Kızıltepe ve Nusaybin'deki tarımsal sulama üreticileri, maliyeti ortalama 30 milyar lirayı bulan elektrik tesisatları ve özel trafolar, bedelleri kendilerine ait olmak üzere, yüzlerce derin sondaj kuyuları açmışlardır.

Yalnız Kızıltepe Ovasında açılan sondaj kuyusu sayısı 3 500'den fazladır; bu, sadece 1 300 000 dekar alanda açılan kuyulardır, diğer ovalar dahil değildir.

Ayrıca, buna, artan şehir nüfusu eklenince, elektrik iletim hatlarının ve trafoların yetersiz olduğu açıkça görülmektedir. Bu nedenle, elektrik kesintileri sık sık meydana gelmektedir.

Sayın Bakanım, mevcut şebekenin iletim hatları zayıftır. İletim hatları ekonomik ömürlerini tüketmiştir. Ayrıca, bu hatlarda meydana gelen enerji kayıpları da vatandaşlarımıza kaçak olarak yansımaktadır.

Voltaj düşüklüğünden dolayı tarla sulamalarındaki kuyulara ait dinamolar ve tesisatlar sık sık yanmaktadır, dolayısıyla, zaman ve iş kaybına neden olmaktadır. Ayrıca, aktif sayaçların yanına ilave olarak reaktif sayaç konulması, ayrı pano ve kondansatör devresinin eklenmesi gibi masraflar üreticiye büyük bir yük getirmektedir.

Sulama elektrik fiyatlarının beher kilovat/saatinin, KDV dahil, 141 000 TL olması üreticiyi zor duruma sokmuştur. Bunun 80 000-90 000 TL gibi makul bir fiyata çekilmesi halinde, işçilik bedellerini biraz daha azaltacaktır.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

MUHARREM DOĞAN (Devamla)Enerji kayıplarının ve elektrik kesintilerinin önlenebilmesi için Mardin ve ilçelerindeki ekonomik ömrünü tüketmiş olan eski şebekelerin mutlaka yenilenmesi ve trafoların da büyütülmesi gerekmektedir.

Tarımsal sulama yapan üreticilerin rahat nefes alabilmeleri için reaktif sayaçların kaldırılması ve eski uygulamaya geçilmesi gerektiğine inanıyorum.

Yukarıda bilgilerinize sunduğum hususlar sağlandığı takdirde, hiç tasvip edilmeyen kaçak elektrik kullanımı asgarîye indirileceği gibi, TEDAŞ'a yapılacak tahsilatların da artacağı aşikârdır.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

MUHARREM DOĞAN (Devamla)Bu konuyla ilgili olarak, olağanüstü hal bölge kapsamında bulunan ve 11 ili içerisine alan af kanun teklifim Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmuştur. Af kanun teklifimin gündeme getirilmesi ve kanunlaştırılması için sizlerden ve Sayın Bakanımdan destek bekliyorum.

Sayın Bakanım, 5084 sayılı Yatırımların ve İstihdamın Teşviki Yasasıyla ilgili bir hususa dikkatinizi çekmek istiyorum.

Mardin Çimento Fabrikası, yöremizde istihdam yaratmış ve millî ekonomimize katkı sağlamış büyük bir kuruluştur; ek olarak 47 personel istihdam ettiği halde, yüzde 20 enerji teşvikinden yararlanamamıştır. Bu çimento fabrikamızın mağduriyetinin giderilmesini diliyorum Sayın Bakanım.

Görüşmekte olduğumuz Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığının 2005 malî yılı bütçesinin ülkemize ve milletimize hayırlı olmasını diliyorum.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

BAŞKANBuyurun Sayın Doğan.

MUHARREM DOĞAN (Devamla)Bu bütçenin yapımında emeği geçen herkese teşekkür ediyorum.

Değerli arkadaşlarım, asırlardır, çanın ve ezanın bir arada olduğu, camiin ve kilisenin bir arada olduğu, aynı ülkede kardeşçe yaşadığımız Süryani Kadim Cemaatinin 25 Aralık 2004 tarihinde, yani, yarın kutlayacakları Noel Bayramlarını şimdiden kutluyorum.

Yüce Heyetinizi sevgiyle selamlarken, herkese yeni yılda esenlikler ve mutluluklar diliyorum.

Teşekkür ediyorum. (Alkışlar)