Divriği ilçesinin sorunları ve divriği ulu camiiyle ilgili

OSMAN KILIÇ (Sivas)Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; geçtiğimiz temmuz-ağustos döneminde ziyaret etme fırsatını bulduğum ecdat yadigârı, 1985 yılında Birleşmiş Milletler UNESCO Kültür Komitesi tarafından dünya mirası kapsamında koruma altına alınan, yedi dünya harikasından biri kabul edilen, Anadolu Selçuklu mimarîsinin başeseri sayılan Divriği Ulu Cami ve Şifahanesinin durumu ve restorasyon ihtiyacı hakkında duygu ve düşüncelerimi sizlerle paylaşmak üzere gündemdışı söz almış bulunmaktayım. Bu vesileyle, 2005 malî yılı bütçesinin aziz milletimize hayırlı olmasını diliyor; sözlerime başlamadan önce Yüce Meclisimizi saygıyla selamlıyorum.

Çeşitli uygarlıklara sahne olan Divriği'ye Türkler Malazgirt Savaşından sonra yerleşmişlerdir. Sultan Alparslan'ın komutanlarından Mengücek Gazi, Erzincan-Kemah ve Divriği'yi alarak Mengücekoğulları Devletini kurmuştur. Mengücekoğulları, zengin maden yataklarına sahip olan bu bölgeyi, demir işletmeciliği yapmak suretiyle bir ticaret ve kültür merkezine dönüştürmüşlerdir. 1 280 metrekare alana sahip olan Divriği Ulu Cami Ahmed Şah tarafından, 768 metrekare olan Darüşşifa ise Behram Şah'ın kızı Melike Turan Melek tarafından, 1228 yılında, yan yana yaptırılmıştır. Bu külliye, sahip olduğu özellikleri itibariyle, ya ilk olması veya teklik yönüyle bilinir. Darüşşifanın iç ve dış kapısındaki kadın-erkek figürlerinin, erkekle birlikte kadının toplum idaresindeki yerine yaptığı vurgu dikkate şayandır.

Darüşşifa hakkındaki genel kabul, akıl hastalarının tedavisi amacıyla kullanıldığıdır. Ruh hastalarının tedavisinde su sesinin ve musikinin kullanıldığı, avluiçi şadırvanlarından anlaşılmaktadır. Bu tıp merkezi olarak kullanılan Darüşşifa hakkında verilen bilgiler, o devirde toplumun tıbbî yönden seviyesinin yüksekliğini göstermektedir. Keza, Darüşşifanın kapısında, farklı inanç sembollerinin, kadın-erkek figürlerinin kullanılışı, sekizyüz yıl önce "hangi inanca sahip olursanız olun, ister kadın ister erkek olun, bu hastanede tedavi olmanız için insan olmanız yeterlidir" mesajını vermektedir. Bu evrensel mesajı, ecdadımız, tüm dünyaya bu eser vasıtasıyla ilan etmiştir.

Camiin birbirinden güzel, birbirinden farklı üç kapısı, Türk-İslam sanatının Anadolu'daki en güzel ve ilk örneklerinden birini oluşturmaktadır. Kale kapısının ihtişamlı ve heybetli görünümü, çarşı kapısındaki motiflerin ince bir ruhla işlenmesi, şah kapısındaki işlemelerin zarif ve sade oluşu, yapılışından bugüne yıllar boyu hep aynı mesajı taşımaya devam etmektedir; bu eseri yapanların sıradan birer taş ustası olmadıklarını, aynı zamanda birer filozof olduklarını göstermektedir.

Camiin iç kısmında ise, taş kapıların aksine sadelik tercih edilmiştir. Birbirinden farklı, fakat, birbirinden güzel tavan motifleri kısmen boya ve kısmen de taş oymacılığının eşsiz örneklerini taşır.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; bin yıldır bize yurt olan aziz vatanımızın bu güzel toprakları, bize yurt olduğunun ilk imzalarından biri olarak kabul edilen ve kısaca anlatmaya çalıştığım tarih ve kültürümüzün bu muhteşem abidesi, bugüne kadar hak ettiği ilgiyi maalesef görememiştir. Bugün, Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası, mevcut haliyle ayakta kalmakta zorlanan bir yapı görünümündedir.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)