Plan ve Bütçe Komisyonu toplantısındaki konuşma

ÖZGÜL SAKİ (İstanbul)Değerli katılımcılar, evet, yine, bir Aile Bakanlığı bütçesini tartışıyoruz ve ne yazık ki yine burada kadınlar adına ne yazık ki olumlu bir şeyden söz edemeyeceğiz. Kadınlar sınıfsal eşitsizlik ile toplumsal cinsiyet eşitsizliği arasında sıkışmış ve patriarkal kapitalizmin ihtiyaçlarına göre düzenlenmiş bir toplumsal yaşama mahkûm ediliyor. Bu bütçe de kadın bedeni, emeği, kimliği üzerindeki devlet ve erkek tahakkümünü derinleştiren bir mantıkla hazırlanmış vaziyette ve bu sadece Bakanlığın problemi değil çünkü AKP iktidarının iktidara geldiği günden beri en çok korktuğu şey, kadınların eşit, özgür bir biçimde toplumsal yaşama bağımsız bir özne olarak katılmaları.

Bu bütçe, her ne kadar "toplumsal cinsiyete duyarlı" diye ifade edilmişse bir kere sunumdaki konuşmada, toplumsal cinsiyet esasına göre hazırlanan bir bütçe değil çünkü eğer böyle olmuş olsa kadınlar ile erkekler arasındaki eşitsizlikleri öncelikle alt alta yazar, sonra bunun eşitlenmesi için hangi politikaları uygulayacağı üzerine bize somut veriler sunar ama yok.

Ekonomik veriler anlatılırken de sürekli hane geliri üzerinden bir anlayışla bize politikalar öneriliyor. Oysa kadın erkek arasındaki derin eşitsizlik nedeniyle hane geliri tek başına ölçü olamaz. O geliri kim kullanıyor? O gelirin üzerinde erkeğin mi tahakkümü var, kadının mı tahakkümü var? O gelirden, mesela, LGBTİ+ bir genç, o hanede yararlanabiliyor mu? O hanede 18 yaşında bir kız çocuğu acaba bu bütçenin ne kadarında söz ve karar sahibi? Dolayısıyla kadının güçlendirilmesi denilen şeyden kadının güçlendirilmesi anlaşılmıyor. Neden anlaşılmıyor? Eğer böyle olsa, kadının güçlendirilmesi hedef olsa, mesela, kadının şiddetten korunmasına ilişkin etkili politikalar uygulanır. Var mı bir etkili politika? Etkili politika olmasının yanında, İstanbul Sözleşmesi'nden çıkılarak, 6284 etkin uygulanmayarak şiddete açık hâle getiriliyor kadınlar.

Kadınların güçlendirilmesi meselesinde, mesela, ölçü şu olmalı: Şiddetten ne kadar uzak? Kadın cinayetleri ne kadar azaldı? Cinsel şiddet, taciz, tecavüz ne kadar azaldı? Kadın istihdamı ne kadar yükseldi? Kadınların başvurabilecekleri sığınaklar ne kadar artırıldı? Bakım yükü kamusal olarak ne kadar giderildi? Kadın ne kadar kamusal yaşamın içinde bağımsızca var olabildi? Sonra, eğer kadının güçlendirilmesi olsa "çocuk eşittir kadın" denkleminden çıkılır ve devredilemez babalık izni hakkı tanımlanır; böyle bir şey yok. Kadın çalışan sayısına bakılmadan 7/24 açık kreşler olur, böyle bir şey yok; var olan kreşlerin de kapanması öneriliyor. Dolayısıyla bu bütçe, kadınların güçlendirilmesinden aslında tek bir cümle söz etmiyor ve bunu neden yapıyor? Hemen bakalım; Orta Vadeli Program 2027-2029 açıklandı, Aile ve Nüfus On Yılı Vizyon Belgesi açıklandı. Burada kadınların, özne olarak görüldükleri tek şey doğurganlıkları ve burada sabahtan beri erkek vekillerin de böyle pervasızca kadın bedeni, kadın doğurganlığı üzerinden söz kurması da aslında cinsiyetçilik; bunu da söylemeden geçemeyeceğim. Bu vizyon belgelerinde ailenin güçlendirilmesi "Kadınlar doğursun, kadınlar evde yaşlı baksın, engelli baksın, çocuk baksın. İhtiyaç olursa güvencesiz, esnek çalışmak için biz onları istihdam ederiz." Bu istihdam da düzenli, sürekli olmaz dediğim gibi.

Aynı zamanda, eğer kadının güçlendirilmesi söz konusu olsa, her bütçe döneminde önerge üzerinde önerge verdik, tecavüz kriz merkezleri olsun, cinsel şiddet kriz merkezleri bulunsun diye, ısrarla bunları yapmıyorsunuz. İstanbul Sözleşmesi, bunu yükümlülük olarak imzacı devletlere kesinlikle tanımlıyordu; çıktınız oradan, İstanbul Sözleşmesi'nden ve kadınları cinsel şiddete, tacize, tecavüze açık hâle getirdiniz. Şimdi, başvuruları söyleyeceksiniz "Başvuru yok." diye çünkü kadınlar başvurduklarında hiçbir koruma mekanizması olmadığı için zaten tecavüzleri bildirmekte çok çok zorlanıyorlar. Sonra, bu aile yılı, on yılı kapsamında bir de düşman belirlediniz: LGBTİ+'lar. "Ailem Güvende" diye dalga geçer gibi, alay eder gibi operasyonlar yapıldı ve bu operasyonlarda 117 kişi gözaltına alındı, 83 kişi tutuklandı. LGBTİ hak savunucusu dernekler hedef gösterildi, şimdi de SPoD'un kapanması isteniyor, Kaos GL'nin kapanması isteniyor ve sizin bunlara ilişkin tek bir sözünüz yok. Trans kadınlar haklarına erişemiyor, sizin buna ilişkin tek bir sözünüz yok. Çünkü AKP iktidarı, demin dediğim gibi, kadınları zaten yok saymış, âdeta onlara savaş açmış vaziyette. Bu tecavüz kriz merkezlerini niye kurmuyorsunuz mesela, hiç adını bile anmıyorsunuz, neden? Üstelik bunu kurmadığınız gibi üniversitelerde kurulan cinsel tacizi önleme komisyonlarını da kapattınız. Şimdi, o bürokratlar, rektörler falan tam AKP'yle uyumlu bir şekilde, kadın düşmanı bir şekilde buradaki merkezleri işlevsiz hâle getirmiş vaziyette; aynen, kayyumları atayıp ilk kapattığınız şeylerin kadın dernekleri olması gibi, kadınları şiddetten uzaklaştıran mekânların kapatılması gibi.

Ayrıca, bütçe teklifinizde, sanki bu ülkede cezaevi yok, sanki bu ülkede kadınlar cezaevinde hiçbir sorun yaşamıyor, onların da adı yok. Bakın, daha yeni 6 Kasımda Bakırköy Kadın Cezaeviyle ilgili bir rapor açıklandı. Orada, Bakırköy Kadın Cezaevinde kadınların kelepçeli ve jandarma eşliğinde muayeneyi kabul etmedikleri için tedavi edilmedikleri hemen hemen her gün basına yansıyor; tuvalet kapılarında yatıyorlar ve hiçbir şekilde haklarına erişemiyorlar. Ayrıca, yine, Bakırköy Kadın Cezaevinde idare ve gözlem kurulları gibi bir garabetle kadınların infazları 7 kere, 5 kere erteleniyor. Mesela, hemen bugün, Hicran Binici, otuz üç yıldır cezaevinde, 5'inci kez erteleniyor. Bunlara ilişkin sizin tek bir sözünüz yok çünkü demin dediğim gibi, kadınlar ancak araçsallaştırılarak, ancak bakım emeği söz konusu olduğunda, aileyi güçlendiren kadın söz konusu olduğunda -üstelik de aile içinde kadını zayıflattıkça zayıflatan politikaları hız kesmeden devam ettiğiniz hâlde- AKP iktidarının konusu olabiliyorlar.

Sizin sunumunuzda, mesela, göçmen kadınlar diye geri gönderme merkezinde yaşanan işkenceler, tacizler, tecavüzler yok. Daha yeni, Mor Çatının raporunda göçmen kadınların şiddete nasıl açık hâle geldikleri ve şiddetten ŞÖNİM'lere başvurduklarında kendilerini geri gönderme merkezlerinde buldukları -rapor üstüne rapor- açıklanıyor; bizzat biz ziyaretlerimizde bunu söylüyoruz ama sizin bütçe teklifinizde bu yok. Sonra, aileyi çok önemsiyorsunuz, mesela son örnek: Feminist arkadaşım Yonca Verdioğlu gözaltına alındı. Neden gözaltına alındı? Yani öyle garabet, öyle seviyesiz bir politika izleniyor ki, İBB davasında başladı bu. Vedat Şahin ifadelerini reddetti, dedi ki: "Eşim üzerinden beni tehdit ediyorlar." ve bu sistematik hâle geldi. Ahmet Şık'ın haberleri, fon haberleri bu kesilsin diye, o hesabını kapatsın diye Yonca Verdioğlu, Ahmet Şık'la evli feminist arkadaşım gözaltına alınıyor ve siz buna ilişkin tek bir laf edemiyorsunuz, neden? Bu nasıl mümkün olabilir, bunu nasıl içinize sindiriyorsunuz, kadınların bu şekilde gözaltına alınmasını, bu kadar araçsallaştırılmasını?

Son söz, demin dediğim gibi, AKP iktidarı sistematik olarak kadın düşmanlığını körüklüyor, evet, kadın düşmanlığını diyorum çünkü "makbul kadın" diye tarif ettiği kadın, aile içinde kendi tahakküm ilişkilerine boyun eğecek, boyun eğmezse AKP'nin düşmanı. LGBT+ artı nefreti sürekli körükleniyor ve kadınların eşit, özgür bir yaşam sürmesi önündeki bütün engeller bu bütçe teklifinde AKP'nin politikalarında tek tek var ve ne yazık ki buna ilişkin güçlü bir şey yapmayıp bir STK'nİn faaliyet raporuymuş gibi eğitim hizmetlerini bize kadınların güçlendirilmesi diye yutturmak istiyorsunuz, yutmuyoruz.